IV SA/Po 840/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę H.S. zwróciła się wnioskiem o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznej Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm. – dalej ustawa), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009r. sygn. akt K 49/07 (Dz.U. z dnia 23.12.2009r. nr 220, poz. 1734) po rozpatrzeniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] odmówił H.S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Kierownik Urzędu wskazał, że Trybunał Konstytucyjny uznając niezgodność art. 2 pkt 2 ustawy w zakresie w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził, że nie ma zastrzeżeń co do zasady, aby świadczenia otrzymywały tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przybierał szczególnie dotkliwą formę, tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Kierownik Urzędu, powołując się na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, stwierdził że skarżąca wykonywała pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. H.S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazała, iż spełnia przesłankę deportacji, gdyż została wywieziona poza miejsce zamieszkania w miejscowości M. gm. K. pow. Ch. Skarżąca wyjaśniała, że we wrześniu 1942r. cała jej rodzina została zmuszona do opuszczenia domu i została deportowana do W, gdzie jej matka została skierowana do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym Niemca – P.K. H.S. jako 6 letnie dziecko pasła gęsi, zbierała ziemniaki, wyrywała zielsko itp., co było dla niej szczególnie dotkliwe. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 49/07, w którym TK podzielił pogląd ustawodawcy, że wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Osoby te znajdowały się w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (n.p. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. W związku z powyższym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż H.S. pracowała w niewielkiej odległości od miejsca stałego zamieszkania (M). Praca wykonywana przez stronę w pobliżu miejsca zamieszkania nie przybrała zatem zdaniem organu szczególnie dotkliwej formy, o której mówi Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16.12.2009 r., tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem z dotychczasowego środowiska." H.S., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucając organowi niewyjaśnienie kwestii deportacji. H.S. wskazała, że w trakcie wojny wraz z rodziną została wywieziona do pracy w miejscowości W, a później do K pow. Ch, co w ocenie skarżącej stanowi deportację. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest ocena decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiająca H.S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Podstawę prawną powyższej decyzji stanowił art. 2 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945, bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 roku sygn. akt: K 49/07 (Dz. U. z dnia 23 grudnia 2009r. Nr 220, poz. 1734) uznał, że w/w art. 2 pkt 2 ustawy w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości), były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (dotyczy to zwłaszcza osób wywiezionych do części azjatyckiej ZSRR). Okoliczności te, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, nabierały szczególnego znaczenia, jeżeli weźmie się pod uwagę, że "na roboty" wywożeni byli przede wszystkim (zwłaszcza na początku okupacji) ludzie młodzi. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, zauważyć należy, iż w świetle zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie można uznać, iż skarżąca podlegała represjom, o jakich mowa w art. 2 ust. 2 ustawy, w rozumieniu, jakie przyjął w wykładni tego przepisu Trybunał Konstytucyjny. Sąd orzekający w pełni akceptuje pogląd Trybunału Konstytucyjnego. W przedmiotowej sprawie okoliczność wykonywania pracy przez skarżącą, polegającej na wypasaniu gęsi i drobnych pracach polowych, przymusowy charakter tych prac oraz czas trwania przekraczający sześć miesięcy pozostawał poza sporem. Kwestią wymagającą ustalenia było to, czy skarżąca została deportowana (wywieziona). Jak wynika z akt niniejszej sprawy skarżąca, w chwili skierowania jej do pracy przymusowej mieszkała w miejscowości M gm. K pow. Ch, skąd we wrześniu 1942r. cała jej rodzina została deportowana do W, gdzie jej matka została skierowana do pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym Niemca – P.K. Skarżąca wykonywała pracę również w miejscowości K. Z ustaleń organu administracyjnego oraz z analizy mapy wynika, że K oddalone jest od miejscowości M o ok. 11 km (W. położony jest bliżej). Mając na uwadze odległości dzielące miejscowość rodzinną i miejscowości, w których skarżąca wykonywała pracę, trudno jest w omawianym przypadku mówić o deportacji. Człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego z sytuacją osoby, która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów. Zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego tezy nie mogą podlegać bowiem takiej interpretacji, że każda z osób skierowanych do pracy przymusowej, w granicach państwa polskiego i poza jego granicami, choćby była to niewolnicza praca, lecz wykonywana w tej samej, czy też sąsiedniej miejscowości, podlegała deportacji. "Deportacja", czy też "wywiezienie" musi mieć jakieś rozsądnie przyjęte granice stosowania tego pojęcia. Oznacza to, iż nie każde wywiezienie jest deportacją. Skarżąca wywieziona na niewielką odległość od swojego miejsca zamieszkania, nie straciła więzi z rodzinnymi stronami. Ponadto w przedmiotowej sprawie istotnym jest, iż skarżąca wywieziona została wraz z najbliższą rodziną i przez cały czas miała kontakt z matką. Skarżąca jako małe dziecko miała więc przez cały czas zapewniony kontakt z najbliższą rodziną. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek koniecznych do uzyskania świadczenia, bowiem co prawda wykonywała pracę przymusową przez okres co najmniej 6 miesięcy, jednakże nie została poddana w tym celu deportacji. Oznacza to, iż organ słusznie w konkluzji uznał, iż nie ma podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2004r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.