IV SA/Po 851/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. N. kwotę 100 ( sto ) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Makosz- Frymus /-/ M. Dybowski A.T sygn. IV SA/Po 851/05 U Z A S A D N I E N I E : Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] marca 2004 r.- sygn. 4/II SA/Po 3566/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję z dnia [...]. nr [...] Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...]. nr [...] o pozbawieniu M.N. uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w walce o utrwalanie władzy ludowej w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od 1 lutego 1945 do 3 października 1945 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd Administracyjny wskazał, że na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) Kierownik Urzędu ma prawo i obowiązek ustalić, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie. W aktach administracyjnych brak adnotacji, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji zawiadomiono stronę o terminie zapoznania się zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Takie postępowanie narusza jedną z podstawowych zasad procedury administracyjnej (art. 10 kpa). Udział w organizacjach podziemnych w czasie okupacji stanowi zarówno samodzielną podstawę do nabycia, jak i zachowania uprawnień kombatanckich ( art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 ustawy). Kierownik Urzędu winien rozważyć i ocenić, czy prócz utrwalania władzy ludowej, istniały inne tytuły do nabycia lub zachowania uprawnień kombatanckich. Obowiązkiem organu jest zweryfikowanie twierdzeń strony, mimo jej ewentualnej bierności w zakresie przedstawienia dowodów (art. 7, 8 i 10 kpa); stanowisko swe organ winien należycie uzasadnić. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]nr [...]na podstawie art. 25 ust. 2 p .2 i ust. 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U.42/02/371 ze zm.) pozbawił M.N. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD (zaświadczenie z dnia [...].) z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od lutego 1945 do października 1945 r. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Na podstawie "całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego" ustalono, że Zainteresowany nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od lutego 1945 do października 1945 r. w ramach służby w Milicji Obywatelskiej. Potwierdzają to obiektywne dokumenty (akta Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD , w tym zaświadczenie KWMO w P. z dnia [...]r.). To, że M.N. brał udział w walce zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej i wyłącznie z tego tytułu uzyskał uprawnienia , zgodnie z art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy, stanowi samoistną przesłankę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. W sprawie brak dowodów świadczących o tym, by M. N. spełniał przesłanki z art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy. W szczególności do Strony nie odnosi się art. 1 ust. 2 p. 3 ustawy. W odpowiedzi na pismo Kierownika Urzędu Strona przesłała dość lakoniczne oświadczenia świadków: A.W. i J.N. Organ, załączając zaznania świadków, zwrócił się pismem z dnia 20 stycznia 2005 r. do Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej o opinię w spawie przynależności M. N. do AK. Prezes Zarządu Okręgowego ŚZŻAK ocenił, że relacje M. N. i oświadczenia świadków A. W. i J. N. budzą poważne wątpliwości co do Ich działalności w AK, wynikające m. in. z braku znajomości charakteru AK jako podziemnego wojska. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]. wynika, że w aktach osobowych byłego funkcjonariusza MO M.N. nie odnaleziono dokumentów o Jego przynależności do AK (k. 53, 55 akt administracyjnych). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.N. wniósł o: uchylenie owej decyzji Kierownika Urzędu; stwierdzenie, że Zainteresowany zachował uprawnienia kombatanckie, przyznane decyzją ZBoWiD z dnia [...].; o przesłuchanie w charakterze świadka A.W. "i innych" na okoliczność Jego udziału w pracy kombatanckiej w Ruchu Oporu w okresie okupacji niemieckiej w Błaszkach i okolicy. W ocenie Zainteresowanego decyzja Kierownika Urzędu oparta została na błędnych przesłankach wynikających z pisma Zarządu ŚZŻAK w Łodzi. W okresie okupacji Błaszki i teren działania Ruchu Oporu, do którego został zwerbowany przez Z.Z., należał do powiatu kaliskiego w woj. poznańskim. Teren Jego działalności w Ruchu Oporu w czasie okupacji (Błaszki i okolice), należały do woj. poznańskiego. Pismo ŚZŻAK jest bezprzedmiotowe i nie może stanowić dowodu Jego działalności kombatanckiej i jego stwierdzenia nie mogą mieć wpływu na negatywną ocenę Jego pracy kombatanckiej, dokładnie opisanej w Jego piśmie z dnia [...]. Okręg Poznania i okolic od wiosny 1941 r. był narażony na wywożenie na roboty do Rzeszy i celem Ich działalności była obrona przed wywózką. Tygodnik "Wprost" z dnia 13 marca 2005 r. podał, że z Poznania i okolic wywieziono wówczas 630 tys. osób. Działalność Ich jako ruchu oporu polegała na tym, by zagrożone wywózką osoby zatrudniać w miejscowych organizacjach, zajmujących się pracą w rolnictwie. Pismem z dnia [...]. wyjaśnił sprawę pracy w Milicji, w której pracował krótko. Nie było to związane z utrwalaniem Władzy Ludowej. Zarzut utrwalania władzy ludowej jest bezpodstawny i nie może pozbawić Go uprawnień kombatanckich. Urząd winien przesłuchać żyjących świadków na okoliczność Jego działalności. Przy angażowaniu do akcji Ruchu oporu i odbieraniu przysięgi nie miał wątpliwości, że jest to jednostka upoważniona do prowadzenia Ruchu Oporu. Nie miał podstaw "podważać wiarygodność", dlatego niesłuszny jest zarzut, że Jego relacje i oświadczenia podanych świadków są niezgodne z prawdą. Działalność kombatantów odbywała się w zespołach trzyosobowych (k. 57-58 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...]nr [...]Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 p. 1 kpa, i art. 25 ust. 2 p. 2 i art. 1 ust. 2 p. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U.42/02/371 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Kierownik Urzędu, uzasadniając swe rozstrzygnięcie przytoczył ustalenia faktyczne i poglądy prawne tożsame z uprzednio zaprezentowanymi w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. W szczególności na wezwanie organu orzekającego z dnia [...]Strona przedstawiła oświadczenia świadków: J.N. (z dnia [...]) i A.W. ( z dnia [...].). W deklaracji członkowskiej ZBoWiD Zainteresowany nie podnosił, by w czasie okupacji prowadził jakąkolwiek działalność konspiracyjną (pkt 12). Pismem z dnia [...]r. Zarząd Okręgu Łódź ŚZŻAK wskazał, że relacje M. N., oświadczenia świadków A. W. i J.N. na temat ich działalności w szeregach AK budzą poważne wątpliwości, wynikające m.in. z braku znajomości charakteru AK jako podziemnego wojska. Po analizie oświadczeń Strony i świadków, ZO Łódź ŚZŻAK odmówił pozytywnej rekomendacji. Pismem z [...]. M. N. zakwestionował opinię ZO Łódź ŚZŻAK wskazując, że w okresie okupacji Błaszki i teren działania Ruchu Oporu, do którego został zwerbowany, należał do powiatu kaliskiego w woj. poznańskim. Kierownik Urzędu zwrócił się również do Zarządu Okręgu Poznań ŚZŻAK o wydanie opinii co do działalności Strony w szeregach AK. Pismem z dnia [...]r. ZO Poznań ŚZŻAK podzielił stanowisko ZO Łódź ŚZŻAK. Inspektorat Kalisz w okresie okupacji niemieckiej należał do Okręgu Łódź- zarzut Strony w piśmie z dnia [...]jest bezzasadny. W oświadczeniach świadkowie nie podają m.in. okresu i przydziału służbowego, pseudonimów własnych, okresu przynależności strony do AK. Mając na uwadze, że oba Zarządy Okręgów (Łódź i Poznań) ŚZŻAK nie udzieliły Stronie rekomendacji, należało uznać oświadczenia świadków za niewiarogodne. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do przyznania Stronie uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w AK- do strony nie znajduje zastosowania art. 1 ust. 2 p. 3 ustawy. Strona nie prowadziła żadnej działalności, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy i nie podlegała represjom, o których mowa w art. 4 ustawy. Nie budzi wątpliwości, że Zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich ( art. 25 ust. 2 p. 2 ustawy). W sprawie brak dowodów świadczących o spełnianiu przez Zainteresowanego przesłanek zachowania dotychczasowych uprawnień kombatanckich (uczestnictwa w wojnie domowej w Hiszpanii w latach 1936-39; uzyskania uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy; pełnienia z poboru służby w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947 r.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M.N. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]. i orzeczenie, że Skarżący zachował uprawnienia kombatanckie, przyznane decyzją ZW ZBoWiD z dnia [...] Zainteresowany przywołał i pogłębił argumenty, podnoszone uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W szczególności M. N. wskazał, że Urząd pominął dowód z zeznań jedynego żyjącego dotychczas świadka A.W. na okoliczność pracy Skarżącego w ruchu oporu w czasie okupacji niemieckiej, pracy w biurze MO w Błaszkach po wyzwoleniu, przyjętej na polecenie Z.Z. (k. 3 akt sądowych). W postępowaniu skargowym M. N. wniósł także o przesłuchanie Go w charakterze strony (k. 12 akt sądowych). Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi, w szczególności wskazując, że nie przesłuchano śwd. A. W. gdyż "wartość tych zeznań byłaby znikoma" (k. 7 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. 1. W sprawie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), które to naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wyniki sprawy. 2. "Armia Krajowa w dokumentach" jest wielkim pomnikiem poznania źródeł historii najnowszej Polski, stworzonym przez historyków o niepodważalnym autorytecie naukowym. Jak każde źródło, podlega jednak swobodnej ocenie dowodów (art. 80 kpa). W szczególności nie sposób pominąć, że owe 6 tomów źródeł historycznych wydano w Londynie w latach 1970-90 (hasło "Armia Krajowa w dokumentach" w: "Nowa encyklopedia powszechna PWN"- dalej "Nep PWN" t. 1 2004 s. 346, reprint "Armii Krajowej w dokumentach"- Ossolineum 1990-91). Z uwagi na zaciekłe zwalczanie żołnierzy AK po wojnie przez nowe władze Polski, a następnie silne ograniczenia cenzuralne, "Armia Krajowa w dokumentach" opiera się w istocie na źródłach, znajdujących się na emigracji. Postęp nauk historycznych w Polsce po 1956 r., a zwłaszcza po 1989 r. i udostępnienie źródeł krajowych- zwłaszcza dawnego UB, SB, Informacji Wojskowej, WSW, MSW- skutkowało swobodnym dostępem badaczy do szczegółowych źródeł krajowych, publikacją części z nich, a nade wszystko publikacją szeregu artykułów naukowych, monografii (np. poszczególnych inspektoratów, obwodów) a nawet syntez poszczególnych okręgów AK. Tymczasem przywołany w piśmie ZO ŚZŻAK w Poznaniu z dnia [...]. (k. 65 akt administracyjnych) meldunek organizacyjny nr [...] za czas od 1.IX.42 do 1.III.43 ( gen. Stefana Roweckiego ps. Kalina do Naczelnego Wodza- "Armia Krajowa w dokumentach" t. 2 s. 427, 464), wskazujący na podporządkowanie Inspektoratu Kalisz Okręgowi Łódź AK, wymaga dalszego doprecyzowania. W szczególności należy zauważyć, że ów obszerny meldunek organizacyjny o stanie całej Armii Krajowej w półrocznym okresie, z uwagi na swą ogólność nie przedstawia dostatecznie skomplikowanej sytuacji IR Kalisz. W istotnej części dokumentu jest oczywisty błąd pisarski (zapewne powstały przy deszyfrażu- skrót "Okr." Oznacza Okręg, a "Kutno, Gostynin, Sieradz, Kalisz" nigdy nie były Okręgami. W istocie po słowach "Brak również obsad komend" miast słowa "Okr.", z dalszej części dokumentu w części "VI Okręg Łódź" przyjąć należy, że w tym fragmencie winno być zapewne słowo "Obw.", będący skrótem oznaczającym Obwód. 3. W rzeczywistości Inspektorat Rejonowy Kalisz (dalej IR Kalisz) częściowo i przejściowo należał do Okręgu Poznańskiego AK (M. Budziarek w: "Okręg Łódzki Armii Krajowej"- Wyd. Muzeum Historii Miasta Łodzi, Towarzystwo Przyjaciół Łodzi 1988 s. 11). Szczegółowy przebieg zmian organizacyjnych Inspektoratu Rejonowego Kalisz w okresie od zimy 1939/40 do grudnia 1945 opisuje precyzyjnie Marian Woźniak w haśle "Inspektorat Rejonowy Kalisz" w: "Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-45" Instytut Zachodni 1998 s. 211-212- dalej "Encyklopedia Konspiracji"). W szczególności IR Kalisz utworzono zimą 1939/40 jako jednostkę organizacyjną Okręgu ZWZ Łódź; działał do lata 1942- do rozbicia przez Gestapo. Był przedmiotem sporu kompetencyjnego między okręgami Łódź i Poznań. Taką przynależność IR Kalisz do przełomu 1942/43 akceptowała KG AK, mimo sprzeczności z zasadami zasięgów terytorialnych okręgów. Po rozbiciu aresztowaniami IR Kalisz, ciężar działań konspiracyjnych przeniósł się do Obwodu Kalisz. Dnia 8 sierpnia 1943 KG AK podjęła decyzję o formalnym przekazaniu Obwodu Kalisz do Okręgu Poznańskiego AK. Spowodowało to dualizm organizacyjny, bo Okręg Łódź nie zrezygnował ze swych struktur organizacyjnych. Po jesiennych aresztowaniach w Obwodzie Kalisz, komendant Obwodu Kalisz por. W. Ostrowski zgłosił się do dyspozycji Okręgu Poznańskiego (bez efektów organizacyjnych, wobec aresztowania komendanta Obwodu Kalisz dnia 26.6.1944 r.). Jego zadania z ramienia Okręgu AK Łódź podjął chor. M. Zakrzewski. Na przełomie stycznia i lutego 1945 r. IR Kalisz odbudował kpt. J. Sikorski z ramienia Okręgu Poznańskiego DSZ i WSGO Warta. W niedużym opracowaniu M. Woźniaka i Ludwika Misieka "Okręg Poznański AK w końcowej fazie okupacji (1943-45)" Poznań 1995, nie opisano działalności IR Kalisz bądź Obwodu Kalisz. Nazwiska Z.Z., A.W., J.N. czy M.N. nie pojawiają się w "Encyklopedii Konspiracji" czy w fundamentalnej monografii Edwarda Serwańskiego "Z dziejów wielkopolskiej konspiracji 1939-45" Wyd. Poznańskie 1999 r. Trafnie zatem Kierownik Urzędu zasięgał opinii obu Zarządów Okręgów ŚZŻAK- w Łodzi i Poznaniu (k. 51-52, 64-65 akt administracyjnych). 4. Trafnie Kierownik Urzędu- w ślad za obiema opiniami ZO ŚZŻAK- w Łodzi i Poznaniu, uznał, że Zainteresowany nie wskazuje przekonująco argumentów, pozwalających na przyjęcie, że był żołnierzem AK. Wskazuje na to w szczególności sformułowanie "Działalność kombatantów odbywała się w zespołach trzyosobowych" (k. 57 akt administracyjnych). W istocie Armia Krajowa była częścią Polskich Sił Zbrojnych, działającą w kraju (hasło "Armia Krajowa" w "Nep PWN" 2004 t. 1 s. 345-346), opartą o system piątkowy (przykładowo L. Misiek- op. cit. s. 38), nie zaś trójkowy. Nikt z żołnierzy AK nie postrzegał swej służby wojskowej jako "działalności kombatantów". Skarżący wielokrotnie pisze o Ruchu Oporu, choć jest to pojęcie powstałe na terenie Francji (resistance) i opisywało walkę społeczeństw państw totalitarnych lub krajów okupowanych, skierowaną przeciwko władzom państwowym, administracji okupacyjnej lub rządom kolaboracyjnym podczas II wojny światowej. Z uwagi na charakter działań podziemnych w Polsce, stosowany jest termin konspiracja ( hasło "ruch oporu" w "Nep PWN" 2004 t. 7 s. 320-321). Szereg form ruchu oporu nie mieści się w pojęciu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-45 (art. 1 ust. 2 p. 3 ustawy). W szczególności taką działalnością nie było ukrycie się samego Zainteresowanego "na wsi w rodzinie" (k. 57 akt administracyjnych) przed wywózką na roboty. Ruch Oporu Armii Krajowej (ROAK) nie dotyczy służby wojskowej w AK w trakcie okupacji hitlerowskiej, lecz jest nazwą wielu lokalnych organizacji podziemia niepodległościowego w Polsce w latach 1944-48, działających na terenie całego kraju, organizowanego od 1945 r. przez byłych żołnierzy AK, bezpośrednio nawiązujący do programu i form polskiego wojska podziemnego 1939-45 ( hasło "Ruch Oporu Armii Krajowej" w "Nep PWN" 2004 t. 7 s. 321). 5. Powołanie przez Skarżącego danych zaczerpniętych z publikacji we "Wprost" dotyczy wyników konferencji naukowej, zorganizowanej w Instytucie Zachodnim w Poznaniu na temat wysiedleń, nie zaś deportacji na roboty przymusowe z "Okręgu Poznania i okolic" (k. 57 akt administracyjnych). Dane te ustaliła w wyniku pogłębionych badań dr hab. Maria Rutowska, wskazując, że z Kraju Warty (zatem nie tylko Poznania i okolic) w okresie od grudnia 1939 do 1944 r. do Generalnego Gubernatorstwa w ramach wysiedleń, przesiedleń wewnętrznych i rugów ludności przemieszczono 625631 osób (spośród których ponad 140 tys. przekazano na roboty przymusowe do Rzeszy lub w Kraju Warty (M. Rutowska "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41" Instytut Zachodni 2003 s. 37). Wysiedlenia ludności polskiej były zatem innym zjawiskiem, niźli deportacje do pracy przymusowej (choć część wysiedlonych była następnie deportowana do pracy przymusowej; przykładowo- M. Rutowska- op. cit. s. 52, Cz. Łuczak "Polscy robotnicy przymusowi z Trzeciej Rzeszy podczas II wojny światowej" Wyd. Poznańskie 1974). 6. Zagadnienie charakteru służby w MO (np. przy pracy biurowej), wobec nie zastosowania w sprawie art. 21 ust. 2 i 3 ani art. 25 ust. 2 p. 1 ustawy, nie jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i Kierownik Urzędu prawidłowo nie prowadził w tej materii dowodów. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowi przesłanki zachowania uprawnień kombatanckich ( przykładowo- wyrok Sądu Najwyższego z dnia: 14.10.1999 r.- III RN 93/99- OSNP 15/00/572, 9.2.2001- III RN 59/00- OSNP 19/01/571; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12.6.2000- OPS 5/00- ONSA 1/01/3; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 3.3.2005- OSK 1233/04, 4.9.2001- V SA 41/01, 2.8.2001- V SA 3588/00). 7. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia ( art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa). Niezasadnie zatem Kierownik Urzędu wskazuje, że uzyskanie przez Zainteresowanego uprawnień wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich (k. 70- 69 akt administracyjnych). Organ w postępowaniu o pozbawienie uprawnień kombatanckich obowiązany jest ustalić, czy nie zachodzą przesłanki powodujące zachowanie uprawnień także ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie ( uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4.3.2002- OPS 13/01- ONSA 2/02/132; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31.7.2001- V SA 3431/00- ONSA 3/02/131). 8. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalonym jest pogląd, że jeżeli nie zachodzą szczególnie wyjątkowe okoliczności, które z góry wykluczają wszelką wartość dowodową powołanego świadka, nie można przed przesłuchaniem świadka przesądzać, jakie znaczenie dla przekonania sądu będą miały jego zeznania; ocena, czy świadkowie dostatecznie dobrze pamiętają fakty z przeszłości, podobnie jak i ocena, czy zeznania tych świadków zasługują na wiarę, może być prawidłowo dokonana dopiero po zbadaniu świadków; ocena wcześniejsza jest oczywiście dowolna i narusza w sposób jaskrawy art. 223 i 242 § 1 d. kpc (odpowiednio- orzeczenie SN z: 15.5.1936- C III 931/34- Zb. Urz. 1937 p.58; 14.5.1958- 1 CR 946/57- OSPiKA 4/59/115, NP. 6/60/795 z omówieniem E. Wengerka w "Przeglądzie orzecznictwa", akceptowane pod rządem art. 233 § 1 kpc przez J. Gudowskiego "Kpc - tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 483- 484 uw. 7 i 17). Pogląd ów dotyczy zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 233 § 1 kpc, adresowanym do sądów powszechnych, orzekającym w sprawach cywilnych. Ponieważ konstrukcja art. 80 kpa, odpowiada w swej istocie art. 233 § 1 kpc, przeto pogląd ów zachowuje aktualność przy realizacji zasady swobodnej oceny dowodów przez organ administracji publicznej pod rządem art. 80 kpa. W tym stanie rzeczy koniecznym było przesłuchanie ostatniego żyjącego świadka A.W.i przesłuchanie w charakterze strony Zainteresowanego dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakim okresie M.N. pełnił służbę w Armii Krajowej. Celowym jest także przeprowadzenie dowodu z akt kombatanckich (i ewentualnie- weryfikacyjnych śwd. A. W.- dane k. 44 akt administracyjnych). Dopiero po przeprowadzeniu tych dowodów możliwe będzie dokonanie pełnych ustaleń i staranna ocena każdego z zebranych dowodów, przy uwzględnieniu faktów powszechnie znanych, zawartych w literaturze historycznej. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r.- Dz.U. 89/97/555 ze zm.) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków ( wyrok SN z 9.3.1993-WRN 8/93-OSNKW 7-8/ 93/49; OSP 6/94/117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc-tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Poczynione ustalenia i staranna ocena dowodów winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym przesłanki art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego koniecznym było uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o kosztach postępowania ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ppsa). /-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Makosz- Frymus /-/ M. Dybowski za nie obecnego Sędziego /-/ E. Makosz- Frymus A.T