IV SA/Po 855/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant Ref. staż. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 09 kwietnia 2008 r. przy udziale sprawy Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] . /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/M. Dybowski Dnia [...] r. wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wniosek Z. W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę M. W. , oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Do wniosku zostały dołączone między innymi: zaświadczenie o dochodach z urzędu skarbowego, zaświadczenie o wielkości użytków rolnych wydane przez Wójta Gminy [...] i orzeczenie o niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy [...] na podstawie art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm. - dalej - ustawa o świadczeniach rodzinnych ) oraz art. 104 i art. 107 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej - kodeks postępowania administracyjnego) orzekł o braku prawa Z. W. do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko M. W. W uzasadnieniu wskazano, że rodzina Z. W. składa się z dwóch osób. Córka M. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r., nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. W związku z czym zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód na osobę nie przekracza 583 zł ( art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wnioskodawczyni w [...] roku zyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 12093,56 zł oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu w kwocie 2378,24 zł. Łączny dochód w [...] r. wyniósł 14471,80 zł co daje miesięczny dochód na osobę w kwocie 602,99 zł. Dochód ten przekroczył kwotę 583 zł o kwotę 19,90 zł. W przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekraczał kwotę uprawniająca do zasiłku w 2005 r. o 7,05 zł. W odwołaniu od decyzji strona wskazała na swoją trudną sytuacje rodzinną, zdrowotną i materialną. Strona podkreśliła, że do dochodu doliczono jej dochód z gospodarstwa, które po śmierci męża "wydzierżawiła za podatek". Strona nie prowadzi gospodarstwa rolnego i żadnych dochodów z gospodarstwa nie posiada. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję podzielając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu. Wskazała także, że po śmierci męża gospodarstwa nie prowadziła i nie prowadzi ponieważ oddała gospodarstwo w dzierżawę i dzierżawca opłaca podatki. Z wymienionych powodów skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów z przedmiotowego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Jako materialnoprawną podstawę swojej decyzji z dnia [...] r. organ I instancji wskazał ustawę o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest to, czy do dochodu rodziny skarżącej, obliczonego celem ustalenia prawa do zasiłku wychowawczego winien być doliczany dochód z gospodarstwa rolnego, którego właścicielem jest skarżąca. Zgodnie z art. 5 ust. 1 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych t. j. rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł ( art.5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Organy administracji ustalając dochód rodziny skarżącej, do dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 12093,56 zł dodały dochód niepodlegający opodatkowaniu w kwocie 2378,24 zł, a uzyskany z gospodarstwa rolnego będącego własnością skarżącej. Wskazać jednak należy, że ustawa o zasiłkach o świadczeniach rodzinnych w art. 5 ust. 8 a pkt 1 dodanym przez art. 27 pkt 3 lit c ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 ) stanowi, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Z zaświadczenia z Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] r. wynika, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,65 ha fizycznych co stanowi 1,253 ha przeliczeniowych. Faktu bycia właścicielem gospodarstwa rolnego o w/w powierzchni skarżąca od początku postępowania administracyjnego nie kwestionuje, a wątpliwości budzi jedynie fakt czy skarżąca (z rodziną) osiągała dochody z gospodarstwa rolnego, a tym samym czy utrzymywała się z gospodarstwa rolnego w okresie, który udokumentowała składając wniosek o świadczenie. Zdaniem Sądu to organy administracji rozstrzygając przedmiotową sprawę winny przede wszystkim ustalić i rozważyć, stosownie do treści art. 7 i 77 kpa, czy skarżąca, która jest właścicielem gospodarstwa rolnego, oddanego w dzierżawę, jest osobą utrzymującą się z gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W ocenie Sądu tak nie jest. W ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie sprecyzował co należy rozumieć pod pojęciem "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego". Pojęcie "utrzymywać się" w języku polskim, zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego, oznacza: zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się, ... (Wyd. Naukowe PWN Warszawa 1979, tom III, s.635). W związku z tym, w ocenie Sądu, na potrzeby niniejszej sprawy należy przyjąć, iż wyżej wskazane pojęcie oznaczać będzie prowadzenie gospodarstwa rolnego i uzyskiwanie tą drogą środków utrzymania, a nie tylko fakt samego bycia współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że przy obliczaniu dochodu rodziny dla ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego dochód z gospodarstwa rolnego może zostać ustalony tylko wobec właściciela/posiadacza gospodarstwa rolnego, gdy stanowi ono rzeczywiście źródło dochodów rodziny. Natomiast właściciel oddając rzecz w posiadanie zależne traci bezpośrednią władzę nad rzeczą i choć nie traci władztwa w znaczeniu prawnym, to jednak w ujęciu faktycznym prawo do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków przechodzi na posiadacza zależnego (np. dzierżawcę lub mającego inne prawo, z którym wiąże się określone władztwo nad cudzą rzeczą). Inna wykładnia niż zaprezentowana przez Sąd nie jest właściwa. Jeżeli wolą ustawodawcy byłoby przyjęcie koncepcji, iż samo bycie właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego powoduje obliczenie w sposób ryczałtowy dochodu z tego gospodarstwa zostałoby to wyrażone wprost w ustawie. Natomiast używając sformułowania "utrzymywać się" ustawodawca wskazał na faktyczne uzyskiwanie dochodów z gospodarstwa rolnego, a nie na sam fakt posiadania tytułu prawnego do niego. Ponadto wskazać trzeba, iż odmienna wykładnia może skutkować wnioskiem, iż oprócz dochodu zryczałtowanego z gospodarstwa rolnego strona skarżąca uzyskuje dochód tytułem czynszu za dzierżawę tego gospodarstwa. Takie rozumowanie może doprowadzić do sytuacji, iż wnioskodawca, który faktycznie nie utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, a posiada np. wyłącznie niski dochód z tytułu czynszu za dzierżawę, nigdy nie spełni kryteriów do otrzymania zasiłku wychowawczego. Organy administracyjne nie rozważyły w ogóle wskazanej przesłanki uznając w zamian błędnie, że skoro skarżąca jest współwłaścicielem gruntów rolnych, to obliczając dochody jej rodziny do dochodu podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 12093,56 zł należy dodać oraz dochód niepodlegający opodatkowaniu w kwocie 2378,24 zł stanowiący szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego. Doprowadziło to w konsekwencji do automatycznego ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej, bez zbadania, czy wnioskodawczyni mimo posiadanego tytułu prawnego uzyskuje dzięki temu jakiekolwiek dochody. Skarżąca twierdziła konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego, że gospodarstwo po śmierci męża oddała w dzierżawę. Tymczasem organy administracji w trakcie całego postępowania nie zażądały żadnych informacji dotyczących formy dzierżawy, okresu na jaki została zawarta czy też zgłoszenia dzierżawy w KRUS. Organy administracji winny sprawdzić, czy rodzina osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne utrzymuje się z gospodarstwa rolnego. W sprawach takich jak niniejsza organy administracyjne weryfikując wniosek obowiązane są ustalić, czy gospodarstwo rolne jest dla jego właściciela rzeczywiście źródłem dochodu. Należy również wziąć pod uwagę skutki prawne, jakie wywołało przekazanie w dzierżawę gospodarstwa rolnego na podstawie umowy, która spełnia bądź nie spełnia wymogów określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny ustalić, czy skarżąca utrzymywała się z gospodarstwa rolnego w okresie, którego dotyczył wniosek składany w dniu 25 lipca 2007 r. W związku z powyższym, wobec naruszenia przez organy administracji prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję organu I instancji. /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Kręcichwost-Durchowska MZ