IV SA/Po 863/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. przyznaje adwokat M. M. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r.nr [...] na podstawie art. 1, art. 17 ust.1, art.18 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczch (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2012r., którą organ ten odmówił przyznania pomocy finansowej P. P. w formie zasiłku celowego specjalnego. Powyższe decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. Prezydent Miasta . decyzją z dnia [...] maja 2012r. nr [...] na podstawie art. 8 ust.3, art. 17 ust.2 pkt 1, art.41 pkt 1, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) odmówił P. P. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup odzieży, obuwia i pościeli. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9.05.2012r. wnioskodawca zgłosił również potrzebę dofinansowania do rachunku za zużycie gazu i energii elektrycznej. P. P. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka obecnie sam, nie pracuje z uwagi na stan zdrowia, ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy do dnia 31.01.2014r. w związku z czym pobiera świadczenie rentowe z ZUS w wysokości 727,25 zł na rękę. Ze świadczenia tego potrącane jest zobowiązanie kredytowe wynikające z zajęcia komorniczego w kwocie 191,79 zł miesięcznie. Jednak obciążenia z tytułu egzekucji sądowej ze świadczenia rentowego nie mogą być odliczone od dochodu strony. Zatem łączny dochód wynoszący 727,25 zł przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Organ I instancji wskazał, iż na podstawie art.41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Sytuacja materialno – bytowa wnioskodawcy nie jest sytuacją szczególną, ani sytuacją nagłą, gdyż trwa już od dłuższego czasu. Również potrzeby nie są potrzebami nieprzewidzianymi, występującymi okazjonalnie, gdyż opłaty za energię elektryczną, gaz oraz zakup odzieży, obuwia i pościeli należy zabezpieczać regularnie. Obowiązkiem pomocy społecznej jest zabezpieczenie potrzeb osób i rodzin najsłabszych ekonomicznie, czyli takich których dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego P. P. dopłacił do czynszu kwotę 120 zł (pozostałą kwotę czynszu tj.245,60zł opłacała matka strony), opłacił ponadto ratę ubezpieczenia na życie w wysokości 89,60 zł, dokonał zakupu karty do telefonu komórkowego za kwotę 30 zł, leki za kwotę 50 zł. Nie zostały uregulowane bieżące rachunki za gaz i wodę. W miesiącu kwietniu 2012r. do Ośrodka wpłynęło 828 wniosków o pomoc, zasiłki celowe przyznano 668 rodzinom, pokryto również koszty pogrzebów, talonów. Organ podkreślił, iż musi mieć na względzie nieprzewidziane sytuacje np. zdarzenia losowe wymagające natychmiastowego udzielenia pomocy materialnej. Z uwagi na trudną sytuację wnioskodawca odrębną decyzją został objęty pomocą w formie jednego gorącego posiłku dziennie. Odwołanie od tej decyzji wniósł P. P. nie zgadzając się z jej treścią i podnosząc, iż ponieważ mama z siostrą wyprowadziły się w marcu 2012r. nie ma od nich żadnej pomocy. Kolegium Odwoławcze powołując się na przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazało, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobie samotnie gospodarującej, świadczenie to może być przyznane wyłącznie, gdy dochód jej nie przekracza "kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej", określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 477 zł. Zaś zasiłek celowy specjalny może zostać przyznany jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z ustaleń organu pomocy społecznej wynika, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, posiadającą dochód w postaci renty. Miesięczny dochód przekracza wskazane powyżej kryterium dochodowego, warunkujące przyznanie zasiłku celowego i nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej. Kolegium podkreśliło, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznania administracyjnego co oznacza, że organ po ustaleniu, że osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia kryterium dochodowe, nie jest zobligowany do jego przyznania z urzędu. Organ powinien ocenić, z jednej strony, sytuację materialną oraz potrzeby wnioskodawcy, a z drugiej strony, swoje własne możliwości finansowe, biorąc pod uwagę również inne świadczenia z pomocy społecznej jakie udzielił i udziela wnioskodawcy z własnych środków. Ponadto powinien ustalić, czy przyznanie zasiłku pozwoli wnioskodawcy zaspokoić jego niezbędne potrzeby bytowe. Kolegium wskazało, że przyznanie wnioskodawcy jednorazowo świadczeń z pomocy społecznej na pokrycie kosztów związanych z należnością za gaz i energię byłoby sprzeczne z celami pomocy społecznej, ponieważ nie poprawiłoby jego sytuacji życiowej i materialnej. Nadto pomoc finansowa na zakup odzieży, pościeli, czy obuwia nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Również pomoc w formie zasiłku celowego udzielana jest w przypadku zajścia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, takich jak : pożar, powódź, nagła ciężka choroba, co nie zachodzi w przypadku odwołującego. Organ pomocowy natomiast, z uwagi na zapis art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, jest zobowiązany uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy, nie tylko jeżeli odpowiadają celom pomocy, ale też jeżeli mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że do zadań organów pomocy społecznej należy zabezpieczenie uzasadnionych potrzeb wielu osób, a także realizacja licznych zadań nałożonych ustawą o pomocy społecznej. Działania podejmowane przez pomoc społeczną w ramach powierzonych zadań, mają zmierzać do życiowego usamodzielnienia się osób, a nie całkowitego uzależnienia od przyznanych środków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P.P. wskazał, iż jest osobą chorą więc potrzebuje pomocy pieniężnej. Rachunki do zapłacenia przewyższają jego budżet domowy. Do skargi dołączył kopie rachunków, których nie jest w stanie uiścić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z dnia 23 października 2012r. Sąd przyznał P. P. na jego wniosek prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd podziela ustalony przez organy administracji I i II instancji stan faktyczny i przyjmuje go za podstawę dla dalszych rozważań co do istoty sprawy. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm. - dalej: "u.p.s.), w tym art.41 pkt 1. W tym miejscu należy przypomnieć treść art.39 cytowanej ustawy, która definiuje zasiłek celowy. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej, w pierwszej kolejności jest - aby jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, po drugie - aby miało to miejsce w konkretnych okolicznościach, tj. w sytuacji, gdy własne uprawnienia, zasoby i możliwości osoby wnioskującej o pomoc uniemożliwiają jej to przezwyciężenie. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 u.p.s.). Ocena zaistnienia tej przesłanki należy do pracowników pomocy społecznej. Natomiast zasiłek celowy specjalny, o którym mówi art.41 pkt 1 cytowanej ustawy, a który był podstawą wydania zaskarżonej decyzji przysługuje osobie o dochodzie przekraczającym kryterium dochodowe i może zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (tak wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008r., I OSK 1416/2008, Lex 489088). Brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności – choroba, wyprowadzka członków rodziny czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie – mają charakter ogólny niewskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć. Szczególnie uzasadniony przypadek musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać. Uznaniowy charakter decyzji powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy słusznie zauważyły, że sytuacja w jakiej znajduje się odwołujący choć jest sytuacją trudną, nie jest sytuacją nagłą, gdyż trwa już od dłuższego czasu. Również potrzeby zgłoszone przez skarżącego nie są potrzebami nadzwyczajnymi i nieprzewidzianymi, ponieważ rachunki za gaz, prąd, zakup odzieży, obuwia, czy pościeli należą do stałych i regularnych potrzeb. Ponadto należy zaznaczyć, że pomoc społeczna ma za zadanie wspieranie osób i rodzin, a nie może stanowić źródła dochodu choćby tylko najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych. Za uznaniem, że wyjątkowe okoliczności nie mają miejsca i w konsekwencji za odmową przyznania specjalnego zasiłku celowego może też przemawiać ograniczona ilość środków finansowych na pomoc społeczną, bardzo liczna grupa osób oczekujących na wsparcie, jak również poziom pomocy dotychczas uzyskanej prze skarżącego, które to okoliczności organy również wzięły pod uwagę. Reasumując zatem rozpoznając wniosek skarżącego organy prawidłowo kierowały się ogólnymi zasadami wyrażonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej, a więc także koniecznością stwierdzenia, czy zgłoszone potrzeby w ogóle odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zadaniem organów jest bowiem doraźna pomoc mająca na celu przezwyciężenie okresowo trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się strona, a nie zastępowanie jej w pokrywaniu stałych comiesięcznych należności. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270) skargę należało oddalić. O kosztach Sąd orzekł na podstawie § 18 ust.1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.). MZ