IV SA/Po 868/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi B.B. przedstawiciela ustawowego małoletniego A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania, uchyla zaskarżone postanowienie. /-/I. Kucznerowicz /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/M. Dybowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. (dalej Powiatowy Zespół) na podstawie 4 a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 6b ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 12 poz. 776 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 01 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz.U. Nr 17 poz. 162) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. Nr 139 poz. 1328- dalej rozporządzenie z 2003), nie zaliczył A.B. ur. [...] do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie to doręczono przedstawicielowi ustawowemu dziecka - wnoszącemu skargę B.B. w dniu [...] stycznia 2005 r. Wraz z orzeczeniem doręczono stronie prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie jego zaskarżenia (dowód: karta nr 6 akt administracyjnych sprawy). Pismem z dnia [...] marca 2005 r., wniesionym bezpośrednio do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu [...] marca 2005 r., B.B. odwołał się od powyższego orzeczenia, kwestionując prawidłowość zawartego w nim rozstrzygnięcia. Strona zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności (dalej Wojewódzki Zespół) na podstawie art. 6 pkt 2 wyżej powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej (...) oraz art. 134 kpa stwierdził, że odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia w §16 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia z dnia 15 lipca 2003 r. W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Zespół wskazał, że odpis orzeczenia z dnia [...] stycznia 2005 r. doręczono Stronie dnia [...] stycznia 2005 r. Zgodnie z §16 rozporządzenia z 2003 r. odwołanie można wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia, za pośrednictwem Powiatowego Zespołu. Odwołanie Strona wniosła dnia [...] marca 2005 r.- z uchybieniem terminu, co skutkuje nie rozpatrzeniem odwołania. W skardze, wniesionej zgodnie z otrzymanym pouczeniem do Sądu Rejonowego w P. - Sądu Ubezpieczeń Społecznych, B.B. ponownie zwrócił się o rozpoznanie sprawy, podkreślając, iż zaskarżone postanowienie jest dla niego i dziecka nie do przyjęcia. W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2005 r. skarżący podniósł, iż stan zdrowia jego syna nie uległ poprawie, przez cały czas wymaga ono smarowania maściami oraz zażywania leków w związku z chorobami na które cierpi - atopowym zapaleniem skóry oraz astmą. Podkreślił, iż jego rodziny nie stać na rehabilitację syna oraz wysłanie go do sanatorium. Wojewódzki Zespół w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie zażalenia na postanowienie z dnia [...], wskazując, iż rozstrzygniecie to wydane zostało z poszanowaniem prawa z uwagi na wniesienie odwołania od orzeczenia Powiatowego Zespołu z uchybieniem terminu oraz brakiem wniosku strony o przywrócenie tego terminu. Prawomocnym postanowieniem z dnia [...] - sygn. [...] Sąd Rejonowy w P.- X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu (k. 14 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną, choć z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 58 §4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 p[oz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny nie może odrzucić skargi, choć sprawa nie należy do jego właściwości, jeżeli w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W niniejszej sprawie do tut. Sądu skarga została przekazana przez Sąd Rejonowy w P. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który postanowieniem z dnia [...] stwierdził swą niewłaściwość. Tryb orzekania w sprawie dotyczącej ustalenia niepełnosprawności podlega przepisom ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123 poz. 776 ze zmianami). Zgodnie z art. 6c ust. 5 ustawy o rehabilitacji (...) w jej brzmieniu obowiązującym od dnia 01 stycznia 2002 r., od orzeczenia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia, a odwołanie do sądu wnosi się za pośrednictwem wojewódzkiego zespołu, który wydał orzeczenie. Wskazana regulacja przesądza, iż od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych i to niezależnie od rodzaju tego orzeczenia. Oznacza to, iż zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Niepełnosprawnych nie podlega kognicji sądu administracyjnego, stąd wobec oczywistej właściwości sądu powszechnego skarga podlegałaby odrzuceniu. Prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; art. 6 ust.1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności), winno być w państwie prawa ( art. 2 Konstytucji) realizowane z zachowaniem zasady równości ( art. 32 ust. 1 Konstytucji). Z art. 177 in princ. Konstytucji wynika domniemanie właściwości sądów powszechnych (chyba, że dane sprawy ustawowo zostaną zastrzeżone do właściwości innych sądów). Prawo do sądu w Konstytucji określone jest pełniej niż w Konwencji i zawiera także prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd. Z istoty prawa do sądu wynika, że nie jest dopuszczalna dwutorowość kontroli orzeczeń w taki sposób, by orzeczenia merytoryczne poddane były kontroli sądu powszechnego, zaś orzeczenia wpadkowe czy proceduralne (np. orzeczenia o umorzeniu postępowania w sprawie) poddane były kontroli sądowoadministracyjnej. W ustawie o rehabilitacji zawodowej ustawodawca nie różnicuje odwołań od orzeczeń wojewódzkiego zespołu w zależności od tego, czy to orzeczenie dotyczy rozstrzygnięcia merytorycznego, czy też jedynie kończy postępowanie w sprawie (trafne w tym ujęciu postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7.2.2001- sygn. I SA 2585/00- OSP 1/02/11). Domniemanie drogi sądownictwa powszechnego wynika wprost z art. 177 in princ. Konstytucji, a upoważnienie do orzekania sądu administracyjnego musiałoby wynikać z wyraźnego przepisu ustawy; wyłączenie drogi sądownictwa powszechnego, by mogło być zaakceptowane, musiałoby mieć wyraźny, jednoznaczny charakter (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów SN z 27.X.1999 r.- sygn. III ZP 9/99- OSNAP 5/00/167). W rozpatrywanej sprawie brak takiego wyłączenia- przeciwnie, art. 6c ust. 8 ustawy wprost wskazuje na właściwość sądu powszechnego. Konstytucyjnej zasady właściwości sądu powszechnego w żaden sposób nie naruszają także przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 139/03/1328)- w szczególności z uwagi na wymogi delegacji ustawowej (art. 92 ust. 1 Konstytucji). Także w aspekcie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), państwo ma swobodę w zakresie regulacji, czy Strona realizować je może przed sądem powszechnym, czy administracyjnym. Jednakże jeśli właściwość sądu zostanie określona raz (art. 177 Konstytucji), nie sposób przyjąć, by w pewnym zakresie ochrona przed sądem mogła być w jednej sprawie realizowana w oparciu o procedurę sądowoadministracyjną (np. co do orzeczeń wpadkowych bądź niemerytorycznych), w innym zaś zakresie w oparciu o kpc (np. co do orzeczeń merytorycznych). Nie ulega wątpliwości, że w postępowaniu przed sądem powszechnym ochrona strony jest pełniejsza (W. Sanetra "Spór o spory kompetencyjne" PS 9/03/14). Przykładowo- sąd administracyjny nie może orzec merytorycznie- może co najwyżej skasować zaskarżoną decyzję (art. 145 § 1 pkt 1 in princ. ppsa); nawet, gdy Skarżący ma rację, dopiero decyzja organu administracji, ponownie rozpatrującego sprawę, może przyznać Zainteresowanemu świadczenie. Tymczasem sąd powszechny nie może skasować decyzji, lecz może i ma obowiązek orzec merytorycznie. Sąd administracyjny co do zasady nie prowadzi dowodów (art. 106 §3 i 5 ppsa); nie może prowadzić dowodów z zeznań świadków czy strony. Takich ograniczeń dowodowych nie ma sąd powszechny. Z tychże względów prawidłowo organ odwoławczy pouczył o tym, że od postanowienia wydanego przez Wojewódzki Zespół o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania (art. 134 kpa) przysługuje odwołanie do sądu powszechnego - w tym przypadku do Sądu Rejonowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. Jednakże, skoro Sąd powszechny uznał się w sprawie niewłaściwym, przekazana tut. Sądowi skarga podlega rozpatrzeniu, zgodnie z art. 58 §4 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżonym postanowieniem stwierdzono, iż strona skarżąca wniosła odwołanie od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] z uchybieniem terminu określonego w §16 rozporządzenia z 2003 r., co jest w sprawie bezspornym. Zważyć należy, iż odwołanie to skarżący wniósł po dwóch miesiącach od doręczenia wskazanego orzeczenia, a w jego treści nie sformułował wniosku o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, jak również nie wyjaśnił, z jakich przyczyn uchybił temu terminowi. Jednocześnie zadeklarował wolę, by złożony przez niego wniosek o ustalenie niepełnosprawności syna został ponownie rozpatrzony. Zważyć należy, iż w postępowaniu administracyjnym zasada określona w art. 9 k.p.a. uchyla działanie klasycznej zasady ignorntia iuris nocet (R. Kędziora "Kpa. Komentarz" W-wa 2005 s.48; odpowiednio- J. Ostałowski "Ustawa o świadczeniach rodzinnych-świadczenia nienależnie pobrane" Sam. Terytorialny 4/06/51). W świetle stanowisk zaprezentowanych w tych opracowaniach, skoro skarżący wniósł odwołanie po terminie i jednoznacznie zadeklarował wolę, by sprawa została merytorycznie rozpoznana przez organ odwoławczy, to zgodnie z zasadą racjonalności działań strony uznać należało, że odwołanie to zawiera w sobie immanentnie zawarty wniosek o przywrócenie terminu (art. 58 §1 i 2 kpa; odpowiednio uchwała SN z 11 września 1997 r. sygn. III CZP 39/97 -OSNC 12/97/191 z akceptująca glosa A. Szponara - PS 6/98/100 i przytoczone przez Glosatora orzecznictwo SN. Tym samym w ocenie Sądu zaskarżone orzeczenie uznać należy za przedwczesne. W zaistniałej sytuacji Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności powinien był w pierwszej kolejności pouczyć odwołującego się (art. 9 kpa), że w terminie 7 dni może uzupełnić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania poprzez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Dopiero po uzupełnieniu tego braku bądź bezskutecznym upływie terminu do uzupełnienia braku, rozważyć możliwość podjęcia rozstrzygnięcia o zawartym w odwołaniu wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał nadto, iż z uwagi na okoliczności sprawy obowiązkiem organu odwoławczego było ustalenie, czy wolą strony było złożenie odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, czy wyłącznie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Powiatowy Zespół (chociażby w trybie art. 154 kpa), względnie o zbadanie sprawy przez organ odwoławczy z wykorzystaniem trybów nadzwyczajnych (art. 145, 154, 156 k.p.a.). Obowiązków tych organ odwoławczy zaniechał, stąd zaskarżone postanowienie uznać należy za przedwczesne, tym samym wydane z naruszeniem art. 134 kpa. Wyjaśnić także należy, iż zakres przedmiotowy niniejszej sprawy nie pozwala na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia wydanego w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności syna skarżącego. Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Zespół zobligowany jest poczynić ustalenia co do woli strony, wnoszącej pismo nazwane przez nią odwołaniem od orzeczenia organu I instancji z dnia [...] stycznia 2005 r. i w zależności od wyników tych ustaleń rozpatrzeć to pismo, kierując się przy tym wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone postanowienie. Przepisu art. 152 powołanej ustawy nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia podjętego w postępowaniu administracyjnym. /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak MZ