IV SA/Po 870/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz adwokat M. H. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Kierownik Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], na postawie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) w związku z art. 14 i art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku M. K. o udzielenie pomocy na zakup okna. W uzasadnieniu decyzji napisano, że w związku z prośbą wnioskodawcy z dnia [...] r. o udzielenie pomocy, między innymi na zakup okna, zostało wszczęte postępowanie, mające na celu rozpatrzenie przedmiotowego wniosku. W trakcie postępowania ustalono, że dnia [...] r. została już wydana w przedmiotowej sprawie decyzja nr [...], którą odmówiono pomocy na omawiany cel, a wnioskodawca nie skorzystał z prawa wniesienia odwołania. Wskazano, że fakt wcześniejszego rozstrzygnięcia wniosku jest okolicznością powodującą utratę istnienia sprawy w tej części, a zgodnie z art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Wskazano ponadto, iż zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, a brak możliwości jego przeprowadzenia powoduje, że postępowanie nie może zakończyć się decyzją merytoryczną, zatem jest bezprzedmiotowe. Od opisanej decyzji M. K. wniósł odwołanie pismem datowanym na dzień [...] r. (karty akt sądowych nr 10 i 11). Uzasadniając napisał, że okno zostało zamontowane, co było konieczne z uwagi na zły stan techniczny. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 §2 kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając decyzję Kolegium wskazało, że jakkolwiek sprawa udzielenia pomocy na zakup okna została załatwiona negatywnie decyzją organu I instancji z dnia [...] r. nr [...], to przedmiotem postępowania jest nowy wniosek o przyznanie pomocy na ten cel, którego strona nie wycofała, zatem nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] M. K. wskazał, że nie zgadza się z przekazaniem sprawy ponownie do organu I instancji, który nie potrafił jej załatwić. Podkreślił, że decyzję powinno wydać Kolegium, co zapobiegłoby przedłużeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, dodatkowo wskazując na informację organu I instancji z której wynika, że sprawa jest w toku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Rzeczą sądu administracyjnego jest kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z prawem. Sąd sprawując kontrolę sprawdza, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego, a także czy postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami proceduralnymi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie decyzja organu II instancji jest prawidłowa. Stosownie do art. 104 §1 kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do załatwienia sprawy będącej przedmiotem prowadzonego przez ten organ postępowania administracyjnego w formie decyzji, chyba że przepisy Kodeksu stanowią inaczej. Zgodnie z art. 104 § 2 wymienionej ustawy decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części (decyzje merytoryczne) lub w inny sposób kończą postępowanie w danej instancji (decyzje pozamerytoryczne). Do ostatniej kategorii decyzji należą decyzje o umorzeniu postępowania wydawane na podstawie art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje właściwy organ administracji państwowej do ustalenia istnienia tej przesłanki. Powyższa przesłanka uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 wskazanej ustawy zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej), dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ powinien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i ustalonego stanu faktycznego w dniu podejmowania decyzji. Jak wskazuje się zazwyczaj w doktrynie, przedmiotem postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, co prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2005 str. 619). Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 §1 kodeksu postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Przedmiotem postępowania administracyjnego są sprawy indywidualne z zakresu prawa administracyjnego jeżeli z przepisów prawa materialnego wynika umocowanie organu administracyjnego do prowadzenia postępowania administracyjnego o charakterze jurysdykcyjnym (B. Adamiak [w]: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, wyd. 6, C.H. Beck, Warszawa 2004, str. 13-14). Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 §1 k.p.a. gdy np. (jedyna) strona postępowania utraciła przymioty o których mowa w art. 28 k.p.a. lub wskutek śmierci strony w toku postępowania, o ile postępowanie dotyczy praw związanych z osobą zmarłego w sposób ścisły. Zgodnie zaś z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (wyrok NSA w Warszawie z 24 kwietnia 2003 r., sygn. III SA 2225/01 Biul. Skarbowy 2003/6/25). Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne, pozytywne czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 105 k.p.a., bowiem postępowanie zostało wszczęte na żądanie osoby mającej przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a ponadto rozstrzygnięcie tej sprawy co do jej istoty przez wydanie decyzji administracyjnej (pozytywnej bądź negatywnej) miało oparcie w materialnych przepisach prawa administracyjnego i leżało we właściwości organu. Istotnym dla rozpoznania przedmiotowej sprawy jest to, że M. K. jest stroną zainteresowaną w sprawie, że o rozpatrzenie swego wniosku zwrócił się do organu właściwego, a ponadto że przedmiot postępowania objęty jest ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Tak więc nie ulega wątpliwości, że niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu prawa administracyjnego a w aktach administracyjnych brak informacji, co do utraty tej cechy w trakcie postępowania, zatem podlega rozpoznaniu przez organ administracji. W uzasadnieniu wyroku z dnia 09 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996/11/150 Sąd Najwyższy podkreślił, że "ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 k.p.a., przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania". Organ I instancji wskazał, że dnia [...] r. została już wydana w przedmiotowej sprawie decyzja nr [...], którą odmówiono pomocy na omawiany cel, a wnioskodawca nie skorzystał z prawa wniesienia odwołania. Ponowny wniosek w sprawie o przyznanie zasiłku celowego, złożony w dniu [...] r., powinien skutkować przeprowadzeniem postępowania administracyjnego i wydaniem decyzji merytorycznej. Skoro zatem nie nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 §1 kodeksu postępowania administracyjnego, niewłaściwe było umorzenie postępowania administracyjnego przez organ I instancji. Stąd za prawidłową uznać należy kasacyjną decyzję organu II instancji. W tych okolicznościach Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło wydać decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, bowiem naruszyłoby w ten sposób zasadę dwuinstancyjności postępowania zawartą w art. 15 kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy proceduralne regulujące rozpatrywanie wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wskazać przy tym należy, iż wobec uznania przez Kolegium, iż odwołanie od decyzji [...] r. wniesione zostało w terminie, zostanie ono przez organ II instancji rozpatrzone. Na powyższe zwrócono uwagę w odpowiedzi na skargę. W powyższych okolicznościach na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak KB/