IV SA/Po 870/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 07 maja 2008 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 06 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz K.K. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania K.K. od decyzji Burmistrza K. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, utrzymało decyzję w mocy. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007 r. K.K. wystąpiła o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla M.P. Przesyłając wniosek do organu Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w M. załączył wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] stycznia 2002 r. sygn. akt [...], w którym ustalono obowiązek alimentacyjny obciążający R.P. na rzecz małoletniego M.P. w wysokości 500 zł miesięcznie oraz zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji z tego tytułu z dnia [...] września 2007 r. Na wezwanie organu K.K. przedłożyła również zaświadczenie sporządzone przez Komornika sądowego w K., z którego wynika, że w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym o alimenty z wniosku skarżącej przeciwko Z.T. przekazano za pośrednictwem komornika w 2006 r. rentę alimentacyjną w kwocie [...] zł, w tym dla wierzyciela tytułem alimentów bieżących rok 2006 kwotę [...] zł. Odmawiając przyznania zaliczki alimentacyjnej na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 1 pkt 2, art. 2, art. 7 ust. 2, art. 9a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1, 2 i 17, art. 18, art. 19 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) Burmistrz K. stwierdził, że K.K. nie spełnia wymogów do przyznania świadczenia, bowiem przeciętny dochód miesięczny jej rodziny wynosi [...] zł, co daje w przeliczeniu na osobę [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 583 zł na osobę w rodzinie (art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Organ wyjaśnił także, że zgodnie z art. 18 ust. 2 powołanej ustawy w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uprawnia natomiast do uznania za dochód utracony alimentów, które zostały spłacone za lata poprzednie. W odwołaniu K.K. podniosła, że decyzja narusza zasadę równego traktowania osób występujących o świadczenia rodzinne. Uznała, iż badając warunek kryterium dochodowego organ powinien uwzględnić jedynie alimenty za rok stanowiący podstawę do ustalenia dochodu, bowiem zaliczenie do dochodu alimentów zaległych powoduje utratę prawa do świadczeń. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że ponosi negatywne konsekwencje opóźnionej spłaty alimentów (których wcześniej nie otrzymywała), co stawia ją w gorszej sytuacji w stosunku do innych uprawnionych (otrzymujących alimenty regularnie). Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 583,00 zł. W rodzinie skarżącej wyniósł on [...] zł. Kwota taka wynikała z zaświadczenia Urzędu Skarbowego oraz informacji Komornika sądowego. Organ nie podzielił argumentacji skarżącej, że nie należało uwzględnić w dochodzie alimentów zaległych. Fakt ich nieotrzymania w latach wcześniejszych pozwolił bowiem na przyznanie świadczeń w tamtym okresie. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c przez dochód w rodzinie należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (2006 r.). W skardze K.K. podniosła, że kwoty wliczone do dochodu obejmują spłatę zobowiązań od roku 1999. Ponadto podała, iż nawet regularne opłacanie alimentów przez zobowiązanego nie wpłynęłoby na prawo do świadczeń w okresach poprzednich, bowiem należne kwoty były bardzo niskie. Zdaniem skarżącej wliczając alimenty do dochodu rodziny należało uwzględnić termin ich wymagalności. Dodatkowo wskazała, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej. W szczególności nie posiada środków na zakup niezbędnych leków dla siebie i dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Rozpoznając skargę w powyższym zakresie Sąd dostrzegł naruszenie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) mające istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z tymi przepisami zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł. Przez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Podzielając stanowisko Burmistrza K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło - wskazując na przedłożone przez skarżącą zaświadczenia z Urzędu Skarbowego oraz Komornika Sądowego w K. - że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosił [...] zł. Organ uznał, iż cała kwota alimentów otrzymanych przez skarżącą od Z.T. powinna być zaliczona na poczet dochodu rodziny z roku 2006, bez względu na podnoszony przez skarżącą fakt, że obejmuje ona raty alimentacyjne z lat poprzednich. Przyjęty sposób ustalenia dochodu rodziny K.K. nie był właściwy. Przepisy ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - w zakresie pojęcia dochodu rodziny - odwołują się do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ta z kolei uznaje za dochód przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie społeczne). Do dochodu zalicza się także dochód deklarowany w oświadczeniu w przypadku korzystania przez uprawnionego ze zryczałtowanych form opodatkowania (art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz inne enumeratywnie wymienione dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym (art. 3 pkt 1 lit. c ustawy). Wśród nich ustawodawca wymienił alimenty na rzecz dzieci. W art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca używa pojęcia dochodu "uzyskanego" w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Nie pozwala ono na stwierdzenie czy do danego roku należy przypisać kwoty w tym roku otrzymane czy należne. Gdy chodzi o przychody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (art. 3 pkt 1 lit. c ustawy) brak jest też podstaw do odwołania się do reguł określonych w ustawie podatkowej. W takim stanie rzeczy należy dokonać wykładni pojęcia dochodu uzyskanego z uwzględnieniem celów jakie ustawodawca przypisał ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. Celami tymi jest wsparcie rodzin pozostających w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności niepełnych lub wychowujących dzieci niepełnosprawne. Ustalenie dochodu rodziny, warunkującego przyznanie świadczeń, powinno być dokonywane przez organy w sposób odzwierciedlający rzeczywistą sytuację materialną jej członków. Rozstrzygając czy wymagalne za lata poprzedzające (a otrzymane w roku kalendarzowym stanowiącym podstawę do obliczenia dochodu rodziny) zaległe alimenty na rzecz dzieci mogą być wliczane do dochodu dla potrzeb ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej, skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił w pełni stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 306/07 (niepubl.). W sprawie o zbliżonym stanie faktycznym Sąd uznał, że przypisanie wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych do dochodu danego roku powinno uwzględniać ich ratalny charakter, a także funkcję, jaką jest comiesięczne dostarczanie wierzycielowi środków utrzymania (w szczególności dziecka). W konsekwencji stwierdził, iż wyegzekwowane kwoty alimentów należy łączyć z okresem za jaki były one należne (w którym osoba, pozbawiona źródła utrzymania, zmuszona była do zadłużania się). Co prawda, powołany wyrok odnoszono do uchylonych i nie mających zastosowania w niniejszej sprawie przepisów art. 3 pkt 23 lit. e i 24 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże zmiana przepisów nie wpłynęła na aktualność zawartych w uzasadnieniu tez. Zgodnie z zaświadczeniem komornika z dnia [...] października 2007 r. skarżąca otrzymała wyegzekwowane od Z.T. alimenty w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie w dokumencie tym stwierdzono, że jedynie [...] stanowi kwotę należną za rok 2006 r. Tylko ta kwota, oprócz dochodu opodatkowanego, mogła być wliczona do dochodu na potrzeby ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej. Dochód rodziny K.K. za rok 2006 r. stanowił [...] zł ([...] zł + [...] zł), co daje średniomiesięczną kwotę [...] zł wynoszącą na osobę w rodzinie [...] zł. Skarżąca spełniała zatem kryterium dochodowe określone w art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej i wynoszące 583,00 zł. Mając na względzie powyższe, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a postanowił jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., uwzględniając, że koszt dojazdu skarżącej z K. do P. wyniósł [...] zł (obowiązująca cena biletu). D. Rzyminiak-Owczarczak J. Stankowski M. Dybowski KB/