IV SA/Po 876/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] nr [...]. /-/ E. Makosz-Frymus /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r. M.W. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej: Ośrodek) z wnioskiem o przyznanie pomocy na zakup opału. Pismem z dnia [...] czerwca 2005 r., doręczonym dnia [...] czerwca 2005 r., Kierownik Ośrodka wezwał Wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu [...] czerwca 2005 r. o godz. 14:00 z pouczeniem, iż uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Nadto, pismem z tego samego dnia Kierownik Ośrodka wezwał Zainteresowanego do uzupełnienia dokumentacji o podane dokumenty (k. 14), również w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Dnia [...] czerwca 2005 r. sporządzony został protokół pobytu w środowisku celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w którym wskazano, że pracownicy Ośrodka nie zastali Wnioskodawcy i przeprowadzenie wywiadu nie było możliwe. Decyzją z dnia [...],[...], Kierownik Ośrodka z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy J. umorzył postępowanie z wniosku M.W. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału. Organ jako przyczynę umorzenia postępowania wskazał brak współpracy Wnioskodawcy z Ośrodkiem polegający na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co obligowało do jego umorzenia. Pismem z dnia [...] lipca 2005 r. M.W. odwołał się od decyzji organu I instancji, zarzucając, że obraża ona prawo, jest niezgodna ze stanem faktycznym i prawdą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...],[...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ wskazał, że pracownicy socjalni podjęli starania w celu przeprowadzenia wywiadu, a także ustalenia sytuacji dochodowej rodziny. Z uwagi na brak współpracy Wnioskodawcy starania te okazały się nieskuteczne. W takim przypadku, z uwagi na brak prawnej możliwości wydania decyzji merytorycznej w sprawie przyznania lub odmowy świadczeń z pomocy społecznej, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. M.W. wniósł skargę do sądu administracyjnego, kwestionując wskazaną wyżej decyzję. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone w sprawie argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organów rozstrzygających kwestię przyznania Skarżącemu pomocy, z uwagi na brak jego współpracy przy przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz ustaleniu sytuacji dochodowej rodziny, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Z konkluzją taką nie sposób się zgodzić. Podstawą umorzenia postępowania w niniejszej sprawie był art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: kpa). Przepis ten stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Kluczowe znaczenie dla zastosowania tego przepisu ma wskazane w nim kryterium bezprzedmiotowości. Mianowicie, stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania skutkować musi jego umorzeniem. Jak wskazuje J. Borkowski (w: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 489), bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że "brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty". A. Wróbel wskazuje natomiast, że "postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem" (w: M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 619). Pamiętać należy nadto, że zasadą winno być zakończenie postępowania poprzez wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Takie rozumienie zgodne jest bowiem z celem postępowania administracyjnego, którym niewątpliwie jest konkretyzacja praw i obowiązków określonych w normach prawa materialnego. Organy administracji publicznej zobowiązane są więc do precyzyjnego rozróżnienia pomiędzy bezprzedmiotowością postępowania a bezzasadnością żądań strony (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2000 r., IV SA 12/98, LEX nr 77609; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r., IV SA 3439/02, LEX nr 156962). Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/98, OSNP 1996/11/150, w którym wyrażony został pogląd, iż: "ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania." W przedmiotowej sprawie organy administracji publicznej wadliwie uznały, że postępowanie z wniosku Skarżącego stało się bezprzedmiotowe. Nie można bowiem zaakceptować konstrukcji, zgodnie z którą nieobecność w dniu wyznaczonego wywiadu środowiskowego miałaby być równoznaczna z utratą przez sprawę jej administracyjnego charakteru. Nadto, nadal istniała jako taka sprawa, oparta na wniosku złożonym przez Skarżącego. Nie byłoby również dopuszczalne stwierdzenie, że nieobecność Skarżącego jest równoznaczna z rezygnacją z ubiegania się o pomoc finansową i cofnięciem wniosku. W tym bowiem wypadku konstrukcja domniemanego oświadczenia strony w rażący sposób naruszałaby uprawnienia procesowe Wnioskodawcy. Skoro więc nadal istnieje sprawa będąca przedmiotem postępowania, organ winien wydać decyzję merytoryczną, w której oceni żądanie Skarżącego pod kątem obowiązujących przepisów prawa. Nadto wskazać trzeba, że organy administracji publicznej winny świadomie i odpowiedzialnie posługiwać się określeniami wskazującymi na prawne konsekwencje niezrealizowania przez stronę postępowania wystosowanych do niej wezwań. Nie jest bowiem zgodne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego wskazywanie, iż brak reakcji na wezwanie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania, a później, z tej samej przyczyny, umorzenie postępowania. W takim stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. /-/ E. Makosz-Frymus /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska