IV SA/Po 879/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę w całości; 2. przyznaje adwokatowi P. Ł. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone o kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] przyznającą zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu 2 worków gładzi szpachlowej, 5l unigruntu, 2 kolanka i rury łączącej do pieca typu cyganek, doładowanie licznika energii elektrycznej i napełnienia butli z gazem w kwocie 200 zł. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Z akt organu I instancji wynika, że podczas przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i na podstawie posiadanej dokumentacji M. S. jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej czyli 542zł. Utrzymuje się z zasiłków, osiąga dochód 529 zł. Nie pracuje na stałe, ani dorywczo, mieszka sam, zajmuje dom po rodzicach 38 m kw usytuowany na działce 900m kw. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Organ podniósł, że ze względu na trudną sytuację finansową osób i rodzin uprawnionych do objęcia pomocą społeczną w formie zasiłków celowych i okresowych, Ośrodek musi tak rozdzielać środki finansowe aby pomóc każdej rodzinie zgłaszającej się o pomoc. Organ dodał, że zasiłki celowe i pomoc w naturze jest to pomoc udzielana na najniezbędniejsze potrzeby, w pierwszej kolejności kierowana jest ona na dofinansowanie zakupu żywności, a następnie lekarstw, gdyż przydzielone środki na 2015r. na zasiłki celowe i pomoc w naturze nie zabezpieczają w pełni wszystkich potrzeb. W związku z powyższym Ośrodek zmuszony jest do stosowania swego rodzaju hierarchizacji celów pomocy społecznej. Wysokość świadczenia jest zróżnicowana także w zależności od struktury rodziny-wielodzietność, rodzina niepełna, niepełnosprawność, bezrobocie itp. Ponadto organ wskazał, że plan na 2015r. na zasiłki i pomoc w naturze wynosi [...]zł. Do [...]07.2015r. wydatkowano kwotę [...], zatem na zabezpieczenie wszystkich potrzeb od sierpnia 2015r. do grudnia 2015r. pozostała kwota [...] zł, co miesięcznie wynosi [...]zł. W miesiącu lipcu 2015r. do Ośrodka wpłynęło 980 wniosków o pomoc. Zasiłki celowe przyznano dla 909 rodzin. Kwota wydatkowana na ten cel to [...]zł. Zasiłki okresowe przyznano dla 698 rodzin. Kwota wydatkowana na ten cel to [...]zł. Pokryto również koszty schronienia na kwotę [...] zł, apteki na kwotę [...]zł. Łącznie w miesiącu lipcu 2015r. wydatkowano [...] zł, co znacznie przekracza planowaną miesięczną kwotę wydatków tj....zł. Posiadane środki finansowe pozwalają jedynie na częściowe dofinansowanie do realizacji podstawowych potrzeb życiowych osób i rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S. domagając się jej uchylenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]września 2015r. nr [...] powyższą decyzję utrzymało w mocy. Kolegium podkreśliło, że rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, które przejawia się nie tylko w rozstrzygnięciu samej kwestii przyznania świadczenia lecz także jego wysokości. Wyznacznikiem zaś wysokości są z jednej strony sytuacja materialna i bytowa wnioskodawcy i cel, a z drugiej strony możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Organ II instancji podniósł, że z orzecznictwa sądowego wynika jednoznacznie, że udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczenie środków finansowych, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej oraz że wymaga to realistycznej oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Dlatego też w sytuacji, kiedy środki te są ograniczone, a potrzebujących wielu, jest rzeczą naturalną, że organ pomocy społecznej zmuszony jest do stosowania swego rodzaju hierarchizacji celów pomocy społecznej, co odpowiada wskazaniom orzecznictwa sądowego. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji przyznając M. S. zasiłek celowy w wysokości 200 zł nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności i naruszenia prawa materialnego i formalnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. S. domagając się uchylenia decyzji obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015r. Sąd rozpoznał wniosek skarżącego i przyznał mu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Pismem z dnia [...] stycznia 2016r.pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Pełnomocnik wskazał, iż żadna z decyzji nie wskazuje jaka dokładnie kwota przyznanego zasiłku celowego przysługuje na każdą z potrzeb wymienionych we wniosku skarżącego. Nadto uzasadnienie decyzji MOPS jest schematyczne i ogólnikowe. Nie odnosi się do sytuacji skarżącego. Nie spełnia wymogów z art.107 § 1 kpa, jak również narusza reguły z art.7 kpa i 77 § 1 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r. poz. 163), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i jego źródłem dochodu są otrzymywane regularnie zasiłki z pomoc społecznej. Skarżący mieszka w domu sam, nie ma nikogo na utrzymaniu. W 2015r. skarżący korzystał z pomocy w formie zasiłków : stałego [...]zł przyznany do [...].02.2016r., celowych : w lipcu 2015r. w wysokości [...]zł (na zakup opału), we wrześniu 2015r. w wysokości [...]0 zł (na zakup odzieży jesienno-zimowej i rusztu do pieca), w październiku 2015r. w wysokości [...] zł (dofinansowanie do energii elektrycznej). Należy przypomnieć, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W ocenie Sądu należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przyznając skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu 2 worków gładzi szpachlowej, 5l unigruntu, 2 kolanek i rury do pieca, doładowanie licznika energii elektrycznej i napełnienia butli gazem w wysokości 200 zł. Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak wskazano powyżej, przesądza bowiem, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej jednakże treść ww przepisu nie uzasadnia stwierdzenia, że organ pomocy społecznej musi przyznać ją w wysokości oczekiwanej. W niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu 2 worków gładzi szpachlowej, 5l unigruntu, 2 kolanek i rury do pieca, doładowanie licznika energii elektrycznej i napełnienia butli gazem. Wnioskowaną pomoc skarżący otrzymał, jednakże nie w wysokości przez niego oczekiwanej. Należy zauważyć, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, przy czym skarżący nie został pozbawiony pomocy w tym zakresie, albowiem jak wskazano wyżej korzysta on z pomocy społecznej regularnie. Powyższe oznacza, że organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły skarżącego pomocy, a jedynie miarkując środki finansowe jakimi dysponowały oraz sytuację skarżącego, jak również potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc ograniczyły ją do kwoty jaką mogły przyznać. Odnosząc się do zarzutu skarżącego braku wskazania w decyzjach jaka dokładnie kwota przyznanego zasiłku celowego przysługuje na każdą z potrzeb wymienionych w jego wniosku, należy wyjaśnić, że zasiłek celowy został przyznany w ogólnej wysokości na dofinansowanie do zakupów wymienionych we wniosku, a na organie nie ciąży obowiązek wyznaczania jaką część z tej kwoty należy przyznać na dany zakup, to należy do skarżącego. Nadto sąd administracyjny powołany jest do kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów i czynności podejmowanych przez organy administracji publicznej. Z uwagi na fakt, iż w ocenie Sądu organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego, ani postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego w sprawie orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).