IV SA/Po 880/14

WyrokWSA w Poznaniu2014-10-01

Skład orzekający: Izabela Bąk-Marciniak, Anna Jarosz, Maciej Busz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego może nakazać rozbiórkę samowolnie wybudowanego zbiornika bezodpływowego, obciążając tym obowiązkiem aktualnego właściciela nieruchomości, mimo że inwestorem był inny podmiot?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ nadzoru budowlanego prawidłowo nakazał rozbiórkę samowolnie wybudowanego zbiornika bezodpływowego, obciążając tym obowiązkiem aktualnego właściciela nieruchomości (P.W.). Mimo iż inwestorem był inny podmiot (T.F.), który nie posiadał tytułu prawnego do nieruchomości w momencie budowy ani obecnie, to zgodnie z art. 52 Prawa budowlanego, obowiązek ten może obciążać właściciela. Sąd powołał się na zasadę "superficies solo cedit" oraz orzecznictwo NSA, podkreślając, że tytuł prawny umożliwiający wykonanie decyzji jest kluczowy przy wyborze podmiotu obciążonego obowiązkiem rozbiórki.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła nakazu rozbiórki samowolnie wybudowanego zbiornika bezodpływowego, zlokalizowanego niezgodnie z przepisami (20 cm od granicy działki). Organ I instancji nakazał rozbiórkę P.W. jako współwłaścicielce, następnie po uchyleniu decyzji i ponownym rozpatrzeniu, nakazał rozbiórkę T.F. jako inwestorowi. Po kolejnym uchyleniu, organ I instancji ponownie nakazał rozbiórkę P.W. jako aktualnej właścicielce. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nakazującą rozbiórkę P.W., uznając, że mimo iż inwestorem był T.F., to obowiązek obciąża aktualnego właściciela. P.W. wniosła skargę do WSA, zarzucając m.in. naruszenie przepisów k.p.a. i błędne ustalenie inwestora.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę P.W.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 października 2014 r. sprawy ze skargi P.W. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazania rozbiórki 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi A.Z.-R. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie [...] zł ([...]) podwyższone o kwotę [...] zł ([...] ) stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. decyzją z dnia [...] lutego 2010r. nr [...] nakazał P.W. i M.F. jako współwłaścicielom wykonanie rozbiórki zbiornika bezodpływowego zlokalizowanego na posesji w A. [...], przy budynku gospodarczym, przy granicy z działką nr geod. [...] zrealizowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. W wyniku odwołania P.W. W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. po ponowny rozpatrzeniu sprawy decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010r. nakazał T.F. wykonanie rozbiórki zbiornika bezodpływowego zlokalizowanego w A. [...] przy budynku gospodarczym przy granicy z działką nr [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż T.F. wybudował zbiornik bezodpływowy będący przedmiotem niniejszego postępowania, w związku z czym jako inwestor winien on być obciążony obowiązkiem wykonania rozbiórki zbiornika bezodpływowego. W wyniku odwołania wniesionego przez T.F. W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż inwestorem przy budowie przedmiotowego zbiornika bezodpływowego był T.F. Pomimo tego organ uznał, że w przedmiotowej sprawie obowiązek rozbiórki powinien być nałożony na aktualnego właściciela nieruchomości. Przy ustaleniu właściciela organ odwoławczy wskazał na okoliczność, iż M.F. nie jest już współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, gdyż na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Ch. I Wydziału Cywilnego z dnia [...] grudnia 2011r. sygn. akt [...] zniesiono współwłasność działki o nr. ewid. [...], przyznając ją na wyłączną własność P.W. Mając powyższe na uwadze, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. decyzją z dnia [...] maja 2013r. nr [...] działając na podstawie art. 51 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.- Prawo budowlane (Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm. – dalej p.b.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 267) nakazał P.W. wykonanie rozbiórki zbiornika bezodpływowego zlokalizowanego na posesji w A. [...], przy budynku gospodarczym, przy granicy z działką nr geod. [...] zrealizowanego w sposób niezgodny przepisami. Przeprowadzając analizę zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono, że bezsprzecznie lokalizacja zbiornika w odległości 20 cm od granicy z działką [...] jest niezgodna z zapisem § 36 ust 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75. poz. 690 ze zm – dalej rozporządzenie). W decyzji stwierdzono, iż analiza lokalizacji zbiornika wykazuje brak przesłanek do możliwości zastosowania § 36 ust. 5 rozporządzenia, gdyż zbiornik bezodpływowy służący budynkowi mieszkalnemu Państwa Sz. zlokalizowany jest w znacznym oddaleniu od granicy z działką Nr [...]. Ponadto pomimo korespondencji z Wójtem Gminy M. K. dotyczącej lokalizacji zbiornika bezodpływowego organ nie otrzymał żadnej decyzji dotyczącej tego zbiornika, w tym również ustalającej zbliżenie, o którym mowa w § 36 ust 4 rozporządzenia. Mając więc na uwadze fakt iż lokalizacja zbiornika bezodpływowego istniejącego przy budynku gospodarczym w A. [...] nie jest zgodna z przepisami techniczno- budowlanymi ujętymi w rozporządzeniu, koniecznym jest doprowadzenie zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem. Biorąc pod uwagę, że nie jest możliwym przesunięcie zagłębionego w ziemi zbiornika bezodpływowego w taki sposób, by jego pokrywa znajdowała się w odległości większej niż 2m od granicy z działką sąsiednią, koniecznym jest dokonanie rozbiórki tego urządzenia i podłączenia kanalizacji do istniejącego również przy budynku mieszkalnym zbiornika, lub wykonanie (w sposób zgodny z przepisami) nowego urządzenia, które będzie gromadziło ścieki. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P.W. podkreślając, że przedmiotowy zbiorniki istniał już zanim zakupiła przedmiotową nieruchomość na której jest on położony. Odwołująca zarzuciła również, że podczas kontroli w dniu 26.08.2009r. nie stwierdzono nieprawidłowości w usytuowaniu tego zbiornika. W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. decyzją z dnia [...].06.2013r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części wskazującej lokalizację przedmiotowego zbiornika bezodpływowego i w to miejsce orzekł: "na działce o numerze ewid. [...], zlokalizowanej w A. [...], przy budynku gospodarczym przy granicy z działka o numerze ewid. [...]", a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że niniejsze postępowanie dotyczy zbiornika bezodpływowego, zlokalizowanego w A. [...], na działce o numerze ewid. [...]. Zbiornik usytuowany jest przy budynku gospodarczym i jednocześnie przy granicy z sąsiednią działką o numerze ewid. [...], należącą do Państwa Sz. W wyniku szczegółowej analizy przepisów p.b. oraz powstałego w oparciu o nie orzecznictwa sądów administracyjnych, organ odwoławczy stwierdził, iż PINB w P. prawidłowo zakwalifikował przedmiotowy zbiornik jako urządzenie budowlane, o którym mowa w art. 3 pkt 9 p.b. Zgodnie z art. 28 p.b., roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Wyjątek od tej zasady przewidują art. 29 i art. 30, które dla wymienionych w nich robót oraz obiektów wyłączają obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę na rzecz obowiązku zgłoszenia. Wykonanie zbiornika na nieczystości nie znalazło się w ww. zamkniętym katalogu wyłączeń, w związku z czym - jak prawidłowo stwierdził PINB w P. - do jego legalnego wykonania konieczne było uprzednie uzyskanie pozwolenia na budowę. Wymóg ten nie został spełniony, w związku z czym stwierdzić należy, iż zbiornik wykonano samowolnie, co z kolei skutkuje koniecznością wdrożenia odpowiedniej procedury, celem doprowadzenia zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem. Mając powyższe na uwadze, wobec stwierdzenia, że przedmiotowy zbiornik na nieczystości stanowi urządzenie budowlane, o którym mowa w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego, PINB w P. prawidłowo zastosował procedurę, uregulowaną w art. 50-51 p.b. Dalej WWINB stwierdził, iż zbiornik został wykonany w 2008 r. przez T.F. Przy powyższy ustaleniu organ odwoławczy oparł się na wyjaśnieniach B.F. (żony zmarłego H.F.), która wskazała, iż w czasie, gdy była współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości (tj. do lipca 2007 r.) nie istniał na niej przedmiotowy zbiornik, lecz został on wybudowany później - wiosną 2008 r. -przez T.F., który jest konkubentem P.W. Również I.M., zeznała, iż szambo wykonał T.F. w kwietniu 2008 r., w związku z wykonaniem pokoju, kuchni i łazienki w budynku gospodarczym, z zamiarem użytkowania tego budynku jako budynku mieszkalnego. Organ odwoławczy nie dał natomiast wiary twierdzeniom T.F. oraz P.W., tj. aktualnej właścicielki działki i jednocześnie jego konkubiny, na którą nałożono obecnie obowiązek rozbiórki, według których zbiornik został wykonany w 2003 r. przez ówczesnego właściciela nieruchomości - tj. brata T.F. - H.F., a w 2008 r. wykonywany był przez E.F. (ówczesnego współwłaściciela, ojca T.F. i zmarłego H.F.) jedynie "remont" budynku gospodarczego, w tym zbiornika na nieczystości. Twierdzenia te - w ocenie WWINB - zostały bowiem sformułowane wyłącznie na potrzeby postępowania administracyjnego, prowadzonego w przedmiotowej sprawie. Stwierdzono przy tym, iż powoływane zgłoszenie z 2008 r. nie dotyczyło wykonania zbiornika bezodpływowego, bowiem w żadnym z pism nie zostało to wyszczególnione. Z uwagi na powyższe, WWINB nie stwierdził konieczności przesłuchiwania E.F. i P.W., na którą wskazywał wcześniej T.F.). Organ odwoławczy podkreślił, iż w kwestii daty wykonania zbiornika oraz osoby, która zbiornik wykonywała, identyczne stanowisko zajął Sąd Rejonowy w Ch., Wydział II Karny, w wyroku z dnia [...] maja 2011 r. sygn. akt [...], wydanym w postępowaniu karnym, prowadzonym przeciwko T.F., oskarżonemu o przestępstwo z art. 90 p.b. Jednocześnie, uznając opisane wyżej ustalenia Sądu Rejonowego w Ch., WWINB nie podzielił stanowiska tegoż Sądu, zgodnie z którym inwestorem może być tylko osoba, która może uzyskać pozwolenie na budowę bądź dokonać zgłoszenia. Taką osobą - w ocenie tegoż Sądu - był E.F., będący wówczas współwłaścicielem nieruchomości, natomiast T.F., z formalnego punktu widzenia, mógł być jedynie pomagającym ojcu wykonawcą robót. Tutejszy organ stwierdził, iż inwestorem zbiornika był T.F. Z przepisów p.b. w żaden sposób nie wynika bowiem, jakoby inwestorem samowoli budowlanej - w znaczeniu faktycznym - nie mogła być osoba, która nie jest właścicielem nieruchomości, ani też nie dysponuje żadnym innym tytułem prawnym, z którego można by wywodzić jej prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo wskazał, iż "(...) moc wiążącą dla sądu administracyjnego mają jedynie ustalenia co do popełnienia przestępstwa zawarte w prawomocnym wyroku skazującym (...). Tak więc ani wyrok uniewinniający, ani wyrok warunkowo umarzający postępowanie nie wiążą sądu administracyjnego i nie wiążą organów w postępowaniu administracyjnym". Oznacza to, iż wyrok uniewinniający Sądu Rejonowego w Ch. Wydziału II Karnego, z dnia [...] maja 2011 r. sygn. [...], według którego T.F. nie mógł być inwestorem zbiornika, nie jest wiążący dla organów nadzoru budowlanego ani też dla sądu administracyjnego. W następnej kolejności na podstawie akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, że na przedmiotowym terenie nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, nie wydano decyzji o warunkach zabudowy dla budowy przedmiotowego zbiornika bezodpływowego. WWINB podzielił również ocenę organu I instancji o niezgodności przedmiotowego zbiornika z przepisami rozporządzenia Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu, dotyczących zgody stron na "na takie usytuowanie (bliskie) płotu i zbiornika" przy realizacji ogrodzenia przez Państwa Sz., WWINB wyjaśniło, iż okoliczność ta (tj. wyrażenie zgody bądź też kolejność wykonania zbiornika oraz ogrodzenia) pozostaje bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie. Obowiązkiem organów nadzoru budowlanego jest bowiem ocena zgodności zrealizowanych robót z przepisami prawa, które -jak wyżej wykazano - zostały naruszone przez wykonanie zbiornika w odległości 20 cm od granicy działki. Zaznaczono przy tym należy, iż podział istniejącej wcześniej działki o numerze ewid [...] na działki o numerach ewid. [...] i [...] , nastąpił przed wykonaniem zbiornika, tj. w 1994 r. Na tej podstawie PINB w P. prawidłowo stwierdził niezgodność istniejącego zbiornika z warunkami technicznymi, co wypełnia przesłankę z art. 50 ust. 4 p.b. Jednocześnie, z uwagi na brak możliwości doprowadzenia stanu istniejącego do zgodności z przepisami prawa oraz wobec zakończenia prowadzenia robót, zgodnie z art. 51 ust. 7 p.b., PINB w P. prawidłowo zastosował odpowiednio przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. (bez konieczności wydawania postanowienia z art. 50 p.b.), nakazując rozbiórkę przedmiotowego zbiornika. Odnosząc się do odwołania, WWINB wyjaśnił, iż okoliczność wykonania zbiornika przed nabyciem przez nią nieruchomości (tj. przed 1 lipca 2009 r.), pozostaje bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie, obowiązek rozbiórki został bowiem nałożony na nią jako aktualnego właściciela nieruchomości (a nie na inwestora, którym był T.F.). Ewentualne roszczenia z tego tytułu w stosunku do poprzedniego właściciela, wynikające z umowy sprzedaży nieruchomości, mogą być natomiast dochodzone na drodze cywilnej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła P.W. Skarżąca opisała przebieg zdarzeń, który wg niej miał miejsce zarówno co do nabycia przez nią działki nr [...] jak i wybudowania zbiornika przez H.F. przed 2003r. Skarżąca wniosła również o przeprowadzenie przez sąd dowodu z oględzin przedmiotowego zbiornika celem ustalenia, iż obecna lokalizacja zbiornika jest jedyną możliwą przy uwzględnieniu konieczności jago opróżniania przy użyciu specjalnego samochodu. Skarżąca powtórzyła, że państwo Sz. początkowo zgadzali się na istnienie przedmiotowego zbiornika. Jednak po zakupie nieruchomości przez skarżącą zawiadomili PINB o nieprawidłowościach dotyczącej tego zbiornika. W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na skargę wniósł, o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Adwokat A.Z-R. będąc pełnomocnikiem z urzędu P.W., w piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2013r. stanowiącym uzupełnienie skargi zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. poprzez powierzchowne zbadanie stanu faktycznego sprawy, bez podjęcia niezbędnych kroków prawnych i faktycznych koniecznych do załatwienia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że brak jest możliwości doprowadzenia przedmiotowego zbiornika do stanu zgodnego z prawem. Zarzucono również brak wyjaśnienia kto był inwestorem i skierowanie decyzji o rozbiórce do skarżącej oraz nieuzasadnioną odmowę wiary zeznaniom skarżącej i T.F. Pełnomocnik wskazał również na naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 §1 k.p.a. poprzez błąd w rozpatrzeniu materiału dowodowego skutkujący naruszeniem zasady prawdy obiektywnej i art. 75 §1 w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącej i T.F. z uwagi na przyjęcie, że twierdzenia o powstaniu zbiornika w 2003 i 2007r. zostały sformułowane wyłącznie na potrzeby postępowania oraz stwierdzenie, że zgłoszenie z 2008r. nie dotyczyło wykonania zbiornika bezodpływowego. Zdaniem pełnomocnik naruszono również art. 48 ust. 1 i 4 p.b. poprzez nakazanie rozbiórki zbiornika bezodpływowego bez wcześniejszego przeprowadzenia prawidłowego postępowania legalizacyjnego i art. 52 p.b. poprzez ustalenie inwestora w osobie T.F. a nakazanie rozbiórki P.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, uchylająca decyzję organu I instancji w części wskazującej lokalizację przedmiotowego zbiornika bezodpływowego i utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w części nakazującej P.W. wykonanie rozbiórki zbiornika bezodpływowego zlokalizowanego na należącej do niej posesji położonej w A. [...], przy budynku gospodarczym, przy granicy z działką nr geod. [...] zrealizowanego w sposób niezgodny przepisami. Na wstępie należy wskazać, iż zasadnym było uchylenie decyzji I instancji w zakresie oznaczenia działki. W trakcie całego postępowanie błędnie oznaczano w decyzjach działkę objętą zakresem postępowania. Powyższe wynika wprost ze skargi oraz mapy znajdującej się w aktach sprawy. Przechodząc do kontroli zgodności z prawem zgodzić należy się z organami administracyjnymi, że przedmiotowy zbiornik stanowi urządzenie budowlane, o którym mowa w art. 3 pkt 9 p.b. Ma to tyle istotne znaczenie, iż zgodnie z art. 28 p.b., roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Wyjątek od tej zasady przewidują art. 29 i art. 30 p.b., które dla wymienionych w nich robót oraz obiektów wyłączają obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę na rzecz obowiązku zgłoszenia. Wykonanie zbiornika na nieczystości nie znalazło się w ww. zamkniętym katalogu wyłączeń, w związku z czym do jego legalnego wykonania konieczne było uprzednie uzyskanie pozwolenia na budowę. Jak wynika z akt wymóg ten nie został spełniony, w związku z czym stwierdzić należy, iż zbiornik wykonano samowolnie, co z kolei skutkuje koniecznością wdrożenia odpowiedniej procedury, celem doprowadzenia zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem. Uznając zasadność przeprowadzenia przedmiotowego postępowania należy wskazać, że postępowanie legalizacyjne prowadzone w oparciu o przepis art. 51 p.b. może dotyczyć odmiennych sytuacji faktycznych. W odniesieniu do robót wykonywanych bez wymaganego pozwolenia (sytuacja z art. 50 ust. 1 pkt 1 p.b.) w postępowaniu legalizacyjnym znajduje zastosowanie art. 51 ust. 1 pkt 1 lub 2 oraz ust. 3 p.b. Zgodnie z art. 51 ust. 7 p.b., jeżeli roboty zostały już wykonane, przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 stosuje się odpowiednio. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, przepis art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b. ma zastosowanie w sytuacji, gdy roboty nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem (por. Prawo budowlane. Komentarz, red. Z Niewiadomski, Warszawa 2009, s. 555 - 556). Wówczas organ nakazuje zaniechanie dalszych robót (co w stosunku do prac już wykonanych raczej nie znajduje zastosowania), rozbiórkę obiektu lub doprowadzenie do stanu poprzedniego. W takiej sytuacji wydana decyzja kończy postępowanie legalizacyjne w sposób negatywny. Jeżeli natomiast możliwe jest doprowadzenie robót do stanu zgodnego z prawem, wówczas postępowanie legalizacyjne ma charakter dwuetapowy. W pierwszej kolejności organ wydaje decyzję w oparciu o przepis art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy. Wydanie takiej decyzji winno już zatem być poprzedzone ustaleniami faktycznymi co do możliwości zalegalizowania samowoli. Przepis art. 51 ust. 1 pkt 2 jest podstawą do wydania decyzji nakładającej obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Decyzja ta nie legalizuje jednak samowoli i nie załatwia sprawy. Kończy ona zaledwie pierwszy etap postępowania. Właściwa decyzja legalizacyjna wydawana jest w oparciu o przepis art. 51 ust. 3 ustawy, orzeka ona albo o wykonaniu obowiązku, albo w przypadku jego niewykonania, nakazuje rozbiórkę obiektu lub jego części lub doprowadzenie do stanu poprzedniego (w odniesieniu do prac już wykonanych przewidziane w przepisie rozstrzygnięcie o nakazie zaniechania dalszych robót nie znajduje uzasadnienia). Natomiast ustalenia, że wykonane roboty są zgodne ze standardami i nie wymagają żadnych czynności ani robót pozwala na rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy poprzez wydanie decyzji o odstąpieniu od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt 1012/09). W świetle przytoczonych wyżej zasad prowadzenia postępowania legalizacyjnego, zgodzić należy się z prezentowanym w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego poglądem, iż lokalizacja zbiornika w odległości 20 cm od granicy z działką 34/3 jest niezgodna z zapisem § 36 ust 2 pkt 2 rozporządzenia, zgodnie z którym w zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej odległość pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe powinny wynosić co najmniej 2 m od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego. Właściwy organ w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w porozumieniu z państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym , może ustalić dla działek budowlanych położonych przy zabudowanych działkach sąsiednich mniejsze odległości (§ 36 ust 4 rozporządzenia). Zgodnie z § 36 ust 5 rozporządzenia kryte zbiorniki bezodpływowe na nieczystości ciekłe oraz doły ustępowe mogą być sytuowane w odległości mniejszej niż 2 m od granicy, w tym także przy granicy działek, jeżeli sąsiadują z podobnymi urządzeniami na działce sąsiedniej. Żadna z w/w sytuacji szczególnych nie wystąpiła w niniejszej sprawie, w związku z czym koniecznym było doprowadzenie zaistniałej sytuacji do stanu zgodnego z prawem. Biorąc pod uwagę, że nie jest możliwym przesunięcie zagłębionego w ziemi zbiornika bezodpływowego w taki sposób, by jego pokrywa znajdowała się w odległości większej niż 2m od granicy z działką sąsiednią, co potwierdza sama skarżąca podnosząc w skardze, iż obecna lokalizacja zbiornika jest jedyną możliwą przy uwzględnieniu konieczności jago opróżniania przy użyciu specjalnego samochodu, stwierdzić należy, że koniecznym było orzeczenie rozbiórki przedmiotowego urządzenia. Wykonanie powyższego obowiązku zgodnie z art. 52 p.b. obciąża inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Wymieniony przepis nie wskazuje kolejności, w jakiej podmioty te są obciążone wymienionymi w tym przepisie obowiązkami. Tym niemniej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został pogląd, że w pierwszej kolejności obowiązkiem rozbiórki obiektu budowlanego powinien być obciążony inwestor, jednakże pod warunkiem, że posiada on w dacie orzekania uprawnienia do władania obiektem budowlanym, które pozwoliłyby mu na wykonanie nakazu (por. wyroki NSA z dnia 27 marca 2007 r. sygn. akt II OSK 522/06, Lex nr 339391 i z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 158/07, Lex nr 468723 – dostępne w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Zarazem w wyroku z dnia 6 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 158/07, LEX nr 468723 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie można orzec nakazu rozbiórki, adresując go wyłącznie do inwestora, jeśli w dacie orzekania nie posiada on takich uprawnień do władania obiektem budowlanym, które pozwoliłyby mu na wykonanie nakazu. Kryterium wyboru spośród trzech wymienionych w art. 52 p.b. podmiotów jest posiadanie tytułu prawnego umożliwiającego wykonanie decyzji. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 1073/10 (dostępnym CBOSA). Ostatni z przedstawionych poglądów w sposób najpełniejszy pozwala na wykorzystanie możliwości legalizacji samowolnie wykonanego obiektu budowlanego, jak również gwarantuje wykonalność obowiązku rozbiórki samowoli budowlanej, a w ten sposób służy urzeczywistnieniu celów postępowania naprawczego. Obowiązki w postępowaniu legalizacyjnym powinny być kierowane nie tylko do faktycznego inwestora – sprawcy samowoli budowlanej, ale i do aktualnego właściciela nieruchomości, na której posadowiony jest obiekt objęty nakazem rozbiórki. Można w tym miejscu przywołać również zasadę superficies solo cedit (art. 48 k.c.), w świetle której wszystko to, co jest trwale z gruntem związane, stanowi jego część składową, a zatem dzieli jego los prawny. Wiązka uprawnień właścicielskich obejmuje zatem nie tylko sam grunt, ale i takie obiekty budowlane znajdujące się na gruncie, które są z tym gruntem trwale związane, niezależnie od tego, czy zostały one pobudowane legalnie w rozumieniu przepisów prawa budowlanego. Mając powyższe na uwadze uwzględniając fakt, iż jak wykazano w trakcie postępowania administracyjnego i co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego w Ch. Wydział II Karny z dnia [...] maja 2011r. sygn. akt [...] faktycznym inwestorem (wykonawcą) przedmiotowego zbiornika był T.F., który w dacie wykonania zbiornika tj. w 2008r. nie był właścicielem nieruchomości i nie jest nim obecnie, zasadnym orzeczenie nakazu rozbiórki wobec obecnego właściciela nieruchomości na której wybudowano przedmiotowy zbiornik tj. P.W. W kontekście podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszeń dyspozycji art. 7, art. 8, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że organy orzekające w sprawie z należytą starannością wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Uzasadnienie decyzji odnosi się również do zasadniczych dla toczącego się postępowania administracyjnego kwestii, i nie pozwala stwierdzić uchybienia art. 107 § 3 k.p.a. mającego istny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu wydanych decyzji w sposób właściwy wykazano w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wykorzystując ustalenia Sądu Rejonowego w Ch Wydział II Karny zawarte w wyroku z dnia [...] maja 2011r. sygn. akt [...], kto był inwestorem (wykonawcą) przedmiotowego zbiornika i czas jego wykonania. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło