IV SA/Po 893/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę w całości. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z 07.03.2024 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 pkt 4 i 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2023r. poz. 901 z późn. zm., dalej jako u.p.s.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 202lr. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2021 r. poz. 1296), w związku z art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. - Dz.U. Z 2023 poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.), działając z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] udzielonego Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 10 maja 2007r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 lutego 2024 r. K. Z., odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na: zakup komputera w wys. [...] zł, zakup papieru do drukarki w wys. [...] zł, zakup tonera do drukarki w wys. [...] zł, opłatę korespondencji w wys. [...] zł, zakup wózka inwalidzkiego elektrycznego, opłatę rachunku za Internet w wys. [...] zł, zakup lodówki w wys. [...] zł, opłatę czynszu w wys. [...] zł (do 30.11.2025 roku - comiesięcznie), zakup telefonu komórkowego w wys. [...] zł, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu 7 lutego 2024 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęła mailowa prośba K. Z. o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na: zakup komputera, papieru do drukarki, opłatę korespondencji, zakup żywności, zakup kul łokciowych oraz wózków inwalidzkich. W dniu 14 lutego 2024 roku skarżący przesłał kolejną wiadomość w której zawarł potrzeby zakupu: drugiego wózka inwalidzkiego, najlepiej elektrycznego, opłatę rachunku za internet, potrzebę zakupu tonera do drukarki i papieru do drukarki. W dniu 16.02.2024 roku podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego skarżący potwierdził złożone wnioski własnoręcznym podpisem i uszczegółowił wniosek określając swoje potrzeby jak na wstępie. Z uwagi na kolejne dostarczane mailowo wiadomości, w dniu 26.02.2024 roku podczas wizyty pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania, K. Z. własnoręcznie podpisał wiadomości oraz uszczegółowił wniosek w następujący sposób: wnioskuję dodatkowo o pomoc na: zakup lodówki w wys. [...] zł, opłatę czynszu bieżącego w wys. [...] zł oraz opłatę tej potrzeby do 30.11.2025 roku ([...] zł comiesięcznie), zakup telefonu komórkowego w wys. [...] zł, dodatkowe leki wg. wyceny z apteki. Rozpatrując możliwość przyznania pomocy na wymienione cele Ośrodek Pomocy Społecznej decyzją z dnia 28.02.2024 r. – sygn. [...] przyznał K. Z. specjalny zasiłek celowy w wys. [...] zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu: żywności w wys. [...] zł, odzieży (dresu) w wys. [...] zł, zakup leków w wys. [...] zł, dofinansowanie do zakupu kul łokciowych w wys. [...] zł. W kwestii pozostałych potrzeb zgłoszonych przez ośrodek odmówił ich przyznania, biorąc pod uwagę poniżej wskazane okoliczności. Organ wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16.02.2024 r. stwierdzono, że K. Z. deklaruje prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego. Ustalono, że w/w mieszka w domu jednorodzinnym, którego właścicielem jest jego brat W. Z.. Ponadto w/w jest osobą niepełnosprawną (zgodnie z orzeczeniem ZUS jest całkowicie niezdolny do pracy do 31.05.2024 roku). Dodatkowo skarżący przedłożył odpis orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności do 30.11.2025 roku. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca obecnie utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie [...]zł. Podczas wywiadu środowiskowego w/w deklarował, że figuruje w radach nadzorczych kilku spółek, jednak nie osiąga z tego tytułu dochodu. Ustalono również, że skarżący przewlekle choruje i wymaga stałego przyjmowania leków. Organ wskazał, że dochód uprawniający skarżącego do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej nie może przekroczyć kwoty [...]zł. Z analizy sprawy wynika, że dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. ze stycznia 2024 r. przekracza wskazane kryterium dochodowe, w związku z powyższym w/w nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego. Mimo tego organ zadecydował o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego, nie pozostawiając skarżącego bez zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. W kwestii dot. przyznania zasiłku celowego na wskazane na wstępie cele organ postanowił odmówić ich przyznania, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego oraz fakt, że zgłoszone potrzeby nie mają charakteru niezbędnych potrzeb życiowych. W kwestii pokrycia kosztu zakupu komputera w wys. [...] zł oraz zakupu wózka inwalidzkiego - elektrycznego w/w otrzymał informację o możliwości ubiegania się o dofinansowanie na w/w cele z PFRON. W kwestii dot. potrzeb zgłoszonych w zakresie zakupu tonera do drukarki w wys. [...] zł, papieru do drukarki w wys. [...] zł, opłaty korespondencji w wys. [...] zł, opłaty za internet w wys. [...] zł, organ uznał, iż nie są to niezbędne potrzeby bytowe, a zatem brak ustawowych podstaw do przyznania zasiłku celowego. W kwestii zakupu lodówki wskazano, że skarżący dobrze obsługuje Internet, w związku z tym ma możliwość poszukania ogłoszeń (np. na portalu OLX), gdzie osoby chcą oddać np. lodówkę za darmo. W kwestii opłaty czynszu za wynajem domu w wys. [...] zł oraz przyznania comiesięcznie [...] zł do 30.11.2025 roku na ten cel, organ wyjaśnił, że wnioskodawca wynajmuje dom od brata, jednak podczas wywiadu środowiskowego przyznał, że zalega od 38 miesięcy z powyższą opłatą i obecnie bratu nie ma z czego zapłacić. Organ stoi na stanowisku, iż wskazana potrzeba nie mieści się w katalogu niezbędnej potrzeby bytowej, tym bardziej comiesięczne zaspokajanie tej potrzeby do 30.11.2025 roku. Rozpatrując możliwość przyznania pomocy finansowej na zakup telefonu komórkowego w wys. [...] zł uznano, że również ta potrzeba nie mieści się w granicach określenia niezbędnej potrzeby bytowej, a tylko taka może być przedmiotem zaspokojenia ze środków z pomocy społecznej. Nie można również nazwać zgłaszanej potrzeby potrzebą naglącą. Podkreślono, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia niezbędnej potrzeby bytowej, a zatem należy w tym zakresie odwołać się do orzecznictwa. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, niezbędna potrzeba bytowa to taka, bez której zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego. Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł K. Z. wnosząc o : 1. przyznanie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu odwoławczym, 2. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 3. przeprowadzenie rozprawy administracyjnej w celu rozpoznania i rozpatrzenia odwołania z udziałem stron, 4. wydanie kopii akt sprawy poświadczonych przez kierowniczkę i ponumerowanych kolejnymi następującymi po sobie liczbami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 23.09.2024 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że dochodem strony jest zasiłek stały w wysokości [...] złotych. Podczas wywiadu środowiskowego przyznał, że figuruje w radach nadzorczych kilku spółek, jednak nie osiąga z tego tytułu żadnego dochodu. Przewlekle choruje i wymaga stałego przyjmowania leków . Decyzją z dnia 28 lutego 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał K. Z. specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności w wysokości [...] zł , odzieży w wysokości [...] zł, leków w wysokości [...] zł i dofinansowanie do zakupu kul łokciowych w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 39 ust 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że K. Z. otrzymywał od organu pomoc w formie zasiłku celowego na zakup m.in. żywności, odzieży, leków, czy dofinansowanie do zakupu kul łokciowych. Obecnie skarżący przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Zgłoszone przez niego potrzeby nie stanowią niezbędnej potrzeby bytowej. O ile bowiem zakup żywności, odzieży czy leków stanowił niezbędną potrzebę bytową, to takiej potrzeby nie stanowią już koszty zakupu papieru do drukarki w wysokości [...] złotych, zakup tonera do drukarki w wysokości [...] złotych, opłatę korespondencji w wysokości [...] zł, czy opłatę rachunku za Internet, czynszu czy telefonu komórkowego. W przypadku zakupu komputera w wysokości [...] złotych, czy zakup wózka inwalidzkiego elektrycznego, odwołujący z uwagi na orzeczenie o niepełnosprawności może się ubiegać o dofinansowania w powyższym zakresie od PFRON. Również zasadnie wskazano, w zakresie możliwości zakupu lodówki, iż istnieje możliwość otrzymania jej za darmo od osób, oddających tego rodzaju urządzenia poprzez strony internetowe np. olx. Kolegium wskazało, że z uwagi na ograniczone środki finansowe, którymi dysponują organy pomocy społecznej i stale zwiększającą się liczbę osób ubiegających się o udzielenie tej pomocy, nie jest możliwe w każdym przypadku udzielenie tej pomocy zgodnie z wnioskiem osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Z akt sprawy wynika, że wbrew zarzutom wnioskodawcy w zakresie organu pomocy społecznej, K. Z. otrzymywał pomoc społeczną na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych w miarę posiadanych przez organ środków. W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, ponadto w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu II instancji, w takiej sytuacji działanie organu I instancji było prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. Z. wnosząc o jej uchylenie w całości zarzucając, że decyzją Burmistrza Gminy nie została mu przyznana pomoc w zakresie podanym w decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w piśmie z dnia 27 sierpnia 2025 r. wskazał, że K. Z. około 2 razy w miesiącu samodzielnie przybywa do ośrodka celem osobistego składania wniosków. Podczas wizyt nie korzysta z jakichkolwiek sprzętów medycznych wspomagających poruszanie. Schody nie stanowią dla niego bariery architektonicznej. Ponadto oświadczył, że korzysta z samochodu należącego do brata. Skarżący odbył też podróż do [...] na ślub córki. Ośrodek nie posiada informacji na temat potrzeby przemieszczania się skarżącego transportem sanitarnym. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 29 września 2025 r. podtrzymał zarzuty skargi. Ponadto wskazał, że organ nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego i błędnie ustalił dochód skarżącego. W ocenie pełnomocnika organ powinien wziąć pod uwagę, że kryterium dochodowe od 1 stycznia 2025 r. wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Zasiłek celowy, w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jego przyznanie jest przy tym uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Wspomniane kryterium dochodowe określone zostało w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i wynosiło w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a za taką organ pomocy społecznej uznał skarżącego – [...] zł. Z poczynionych w trakcie postępowania ustaleń organów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu jednorodzinnym, którego właścicielem jest jego brat. Utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie [...]zł, figuruje w radach nadzorczych kilku spółek, ale nie osiąga z tego tytułu dochodów, choruje przewlekle, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Oprócz tego otrzymuje on pomoc w postaci usług opiekuńczych, zasiłków celowych np. na leki, gaz, żywność. Nie sposób więc przyjąć, że Ośrodek Pomocy Społecznej zostawia skarżącego bez pomocy. Decyzją z dnia 28.02.2024 r. – sygn. [...] przyznano K. Z. specjalny zasiłek celowy w wys. [...] zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu: żywności w wys. [...] zł, odzieży (dresu) w wys. [...] zł, zakup leków wys. [...] zł, dofinansowanie do zakupu kul łokciowych w wys. [...] zł. Ponadto na skutek wniosku z dnia 9 stycznia 2024 r. skarżącemu, decyzją z dnia 5.02.2024 r. przyznano zasiłek celowy w kwocie [...]zł. Wcześniej - decyzją z dnia 11.12.2023 r. - przyznano mu zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł, zaś decyzją z dnia 11.12.2023 r. - świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności wysokości [...] zł. Nadto Sądowi z urzędu (z akt administracyjnych sprawy IV SA/Po 847/24, w której rozprawa odbyła się w dniu 20 listopada 2025 r.) wiadomo, że decyzją z dnia 3.04.2024 r. przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy w kwocie [...]zł. Skarżący nie został więc pozostawiony bez wsparcia, natomiast wsparcie ze środków pomocy społecznej nie może stanowić sposobu na pokrycie wszystkich jego niedostatków. Przyjęty w polskim prawie model pomocy społecznej nie bazuje na założeniu, że świadczenia z pomocy służą zapewnieniu stałego źródła utrzymania i zaspokojenia w efekcie wszystkich bytowych potrzeb. Przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej określają zasady funkcjonowania pomocy społecznej i udzielania wsparcia. Cechą tych przepisów mających charakter zasady jest to, że nie podlegają stosowaniu na zasadzie "wszystko albo nic", ale mogą być realizowane w pewnym wymiarze, a ich realizacja podlega stopniowaniu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 534/23, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przekroczenie kryterium dochodowego obligowało organy do nieprzyznania zasiłku celowego, a jednocześnie do rozpatrzenia wniosku strony w kontekście przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wedle tej regulacji w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek oznacza taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która nie należy do przypadków zwykłych i powszechnie występujących, a która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić zaistnienie drastycznych, dotkliwych w skutkach, nadzwyczajnych i negatywnych zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec (por.m.in. wyroki NSA z dnia 13 grudnia 2016 r. I OSK 1585/15, z dnia 11 października 2016 r. I OSK 340/15 i z dnia 29 czerwca 2016 r. I OSK 1077/16). W niniejszej sprawie nie występują okoliczności wskazujące na wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ prawidłowo wskazał skarżącemu, że w kwestii pokrycia kosztu zakupu komputera w wys. [...] zł oraz zakupu wózka inwalidzkiego - elektrycznego ma on możliwość ubiegania się o dofinansowanie na w/w cele z PFRON. W kwestii dot. potrzeb zgłoszonych w zakresie zakupu tonera do drukarki w wys. [...] zł, papieru do drukarki w wys. [...] zł, opłaty korespondencji w wys. [...] zł, opłaty za Internet w wys. [...] zł, organ prawidłowo uznał, iż nie są to niezbędne potrzeby bytowe, a zatem brak jest ustawowych podstaw do przyznania zasiłku celowego. W kwestii zakupu lodówki organ wskazał, że skarżący dobrze obsługuje internet, w związku z tym ma możliwość poszukania ogłoszeń (np. na portalu OLX), gdzie osoby chcą oddać np. lodówkę za darmo. W ocenie Sądu wskazanie to ma charakter niesformalizowany, jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie zmienia to postrzegania tego, że zakup lodówki również nie jest potrzebą powstałą na skutek drastycznych, nadzwyczajnych zdarzeń. W ocenie Sądu opłata czynszu za wynajem domu w wys. [...] zł oraz przyznania comiesięcznie [...] zł do 30.11.2025 roku na ten cel również nie mieści się w katalogu niezbędnej potrzeby bytowej (tym bardziej comiesięczne zaspokajanie tej potrzeby do 30.11.2025 roku). Rozpatrując możliwość przyznania pomocy finansowej na zakup telefonu komórkowego w wys. [...] zł prawidłowo uznano, że również ta potrzeba nie mieści się w granicach określenia niezbędnej potrzeby bytowej, a tylko taka może być przedmiotem zaspokojenia ze środków z pomocy społecznej. W ocenie Sądu żadna z ww. potrzeb nie mogła zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Wnioskowane cele nie dotyczą nagłych i niezbędnych potrzeb życiowych. Zgłoszone przez wnioskodawcę potrzeby zostały ocenione w kontekście konkretnych uwarunkowań osobistych, życiowych i materialnych skarżącego, z uwzględnieniem uprzednio udzielanego mu wsparcia finansowego ze środków pomocy społecznej. Na marginesie Sąd wskazuje, że pismo Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 27 sierpnia 2025 r. rzuca też nowe światło na okoliczności opisywane przez skarżącego w zakresie jego niepełnosprawności. Pracownicy organu zauważyli brak jakichkolwiek problemów z poruszaniem skarżącego, nawet w obliczu konieczności pokonywania schodów w budynku ośrodka. Stawia to pod znakiem zapytania konieczność i celowość udzielania wsparcia na takie zakupy jak kule łokciowe, czy wózek inwalidzki. W konsekwencji Sąd nie stwierdził uchybień w zakresie wykładni i zastosowania prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika nie było podstaw, ani logicznej możliwości, by organy orzekając w niniejszej sprawie wzięły pod uwagę stan prawny w odniesieniu do kryterium dochodowego na dzień 1 stycznia 2025 r. Zaskarżona decyzja została przecież wydana 23 września 2024 r., co wprost uniemożliwiało wzięcie pod uwagę stanu prawnego, który zaistniał w przyszłości. Mając wszystko to na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie naruszyły prawa uznając, że w przypadku przedmiotowego wniosku skarżącego o przyznanie pomocy finansowej nie zachodziły szczególne przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 pkt 1 u.p.s. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.