IV SA/Po 9/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/I. Kucznerowicz /-/J. Stankowski /-/B. Popowska Decyzją z dnia 25 listopada 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wskutek odwołania K.K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania (Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie) z dnia 26 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu materiałów budowlanych i biurowych oraz na zakup dodatkowej żywności. Odmawiając przyznania pomocy na podstawie art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 8 i 8a, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593) w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej: K.p.a.) Prezydent Miasta wyjaśnił, iż K.K. wnioskami z dnia 24 lipca 2008 r. oraz 1, 7 i 13 sierpnia 2008 r. zwrócił się z prośbą o zakup folii do zbiornika wodnego, pompy wodnej do zbiornika, kantówek i opłacenie kosztów transportu, papieru ksero, części rowerowych, opalarki w kwocie 100 zł, a także o pokrycie kosztów zakupu linki pakowej (1,50 zł), kwiatu rabatowego (10,77 zł), izolacji i ocieplenia podłogi w kuchni (300,00 zł), płyty OSBC (179,00 zł), wykładziny podłogowej, zaprawy samopoziomującej i folii w płynie, 5 m linki elektrycznej i kleju do montażu. Wniósł też o pokrycie kosztów zakupu nasion (6,06), 20 kopert i znaczka pocztowego (6,05), wykonanie usługi ksero (30,80), płyty wyrównującej podłogę oraz zakupu dodatkowej żywności na miesiąc sierpień 2008 r. Organ ustalił, że skarżący nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zamieszkuje w domku letniskowym, który zaadoptował do celów mieszkalnych. Prezydent Miasta zaznaczył, że skarżący spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ustawy), jednocześnie jednak podniósł, iż jest wspomagany finansowo w ramach instytucji pomocy społecznej. Otrzymuje zasiłek okresowy (od 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r.) w wysokości 400 zł, a także korzystał z przyznanych zasiłków celowych na pokrycie kosztów zakupu leków (24 zł). gazu (14 zł), gniazdka elektrycznego, szpachla, papieru ściernego, baterii, rozpuszczalnika (50 zł), szyby okiennej (100 zł), deski sedesowej (21 zł). Mając to na względzie Prezydent Miasta uznał, że udzielone K.K. wsparcie jest odpowiednie do jego sytuacji, a także zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej stosownie do art. 3 ust. 1, 2 i 4 ustawy. Niezależnie od tego organ doszedł też do przekonania, że objęte wnioskami zakupy nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej skarżącego. Żądanie pokrycia kosztów dodatkowej żywności organ uznał za niezasadne wobec faktu korzystania przez skarżącego z comiesięcznej pomocy w formie zasiłku okresowego. Od decyzji skarżący złożył odwołanie, do którego załączył pisma i artykuły naświetlające jego sytuację osobistą. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło za prawidłowe ustalenia organu pierwszej instancji. Podzieliło też stanowisko, że pomoc społeczna ma charakter uzupełniający, a rozpatrywane w tej sprawie potrzeby K.K. nie są niezbędnymi potrzebami życiowymi. W skardze na decyzję skarżący ograniczył się do powołania i załączenia materiałów wskazujących na jego sytuację osobistą i innych osób, a także obrazujących skalę środków finansowych będących w dyspozycji różnych organów państwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy wyjaśnienia wymaga kwestia skuteczności wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Skarżący złożył go bowiem przed rozprawą, to jest dnia 25 marca 2009 r. Był on zatem przedwczesny. Pomimo to Sąd nadał mu bieg, biorąc pod uwagę, że przed jego rozpoznaniem został wydany wyrok oddalający skargę. Odmowa sporządzenia uzasadnienia w takiej sytuacji byłaby - zdaniem Sadu - przejawem nadmiernego formalizmu (tak: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 305). Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Ustawodawca odstąpił od szczegółowego określenia wysokości zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Art. 39 ust. 1 upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – zasady ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust 1 ustawy). Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu (art. 3 ust. 3 ustawy). W rozpatrywanej sprawie nie budziło wątpliwości, iż skarżący spełniał kryteria dochodowe osoby samotnie gospodarującej (dochód poniżej 477 zł). Ponadto potrzeba wsparcia, o jakie występował, przynajmniej w części mieściła się w zakresie szeroko rozumianych potrzeb bytowych (materiały remontowe, dodatkowa żywność). Takie ustalenie nie daje jednak wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia. W świetle całokształtu okoliczności sprawy, w tym biorąc pod uwagę zakres i cel świadczeń już przyznanych, należało rozważyć, czy potrzeby o jakie wystąpił skarżący są potrzebami w danych okolicznościach "niezbędnymi" (art. 39 ustawy o pomocy społecznej). Sąd podzielił stanowisko organu, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwane dotychczas dofinansowanie z pomocy społecznej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Jak wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby bytowe. Stąd w przypadku wniosków o wiele świadczeń organ może uwzględnić te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W momencie zgłoszenia wniosku o zasiłek celowy K.K. przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 400 zł miesięcznie. Ponadto w miesiącu sierpniu organ przyznał skarżącemu zasiłki celowe na opłacenie kosztów utrzymania mieszkania (np. zakup opału) i jego wyposażenia (drobne remonty). W takiej sytuacji wnioski o sfinansowanie materiałów służących do modernizacji miejsca zamieszkania czy innych zakupów (np. części rowerowych, zakup kopert, znaczka, usług ksero) wykraczały poza niezbędne potrzeby bytowe K.K.. Przyznanie zgłaszanych świadczeń stałoby się bowiem w istocie jego źródłem utrzymania. Jedynie na marginesie Sąd zauważa też, że łączna wartość pomocy społecznej w miesiącu sierpniu 2008 r. była wyższa aniżeli kryterium dochodowe, warunkujące prawo do pomocy społecznej w ogóle. Rację miał również organ uznając, że w sprawie nie było podstaw do przyznania świadczeń na sfinansowanie dodatkowej żywności. Zaspokojenie (wsparcie) tego rodzaju elementarnych potrzeb z zakresu pomocy społecznej w sytuacjach długotrwale uniemożliwiających samodzielne utrzymanie się (np. bezrobocie) następuje w formie zasiłku okresowego. Skarżący tego rodzaju świadczenie otrzymał. Nie wskazał natomiast (także podczas wywiadu środowiskowego) żadnych szczególnych okoliczności, które powodowałyby, że racjonalnie spożytkowana kwota zasiłku okresowego, nie mogłaby być przeznaczona, bądź stałaby się niewystarczająca dla zakupu artykułów żywnościowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ J. Stankowski /-/ B. Popowska