IV SA/Po 901/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Maciej Dybowski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] /-/M.Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta D. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (dalej Kierownik MOPS) odmówił przyznania S. Z. zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu leków. W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dalej organ wyjaśnił, iż strona jest osobą niepełnosprawną, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2005r., nr akt [...] wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy - trwale. Ponadto orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w K. z dnia [...] lutego 2004r nr akt [...] orzeczony zastał umiarkowany stopień niepełnosprawności - na stałe, a orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2005r. wnioskodawca został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe. Organ podniósł, iż łączny dochód zainteresowanego wynosi 780,33zł i przekracza kryterium dochodowe dla 1-osobowego gospodarstwa domowego, które wynosi: 447,00zł. Kierownik MOPS wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest ukierunkowana w pierwszej kolejności na te osoby, rodziny, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. W odwołaniu od powyższej decyzji S. Z. wskazał, iż organ z naruszeniem art. 39 ustawy o pomocy społecznej wydał decyzję niezgodną z prawem. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe , choruje przewlekle, znajduje się pod opieką lekarzy specjalistów, wymaga stałego zażywania leków oraz legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, iż dochodem strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku było świadczenie ZUS , które wynosi miesięcznie kwotę 764,44 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 15,89 zł. Łączny dochód wyniósł kwotę 780,33 zł, przekraczającym kryterium dochodowe. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nic są one w stanie pokonać, wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i zasoby. Organ powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 1998r sygn.akt I SA 722/98 wskazał, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. W ocenie organu z materiału dowodowego zgromadzonego sprawie wynika , że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w łącznej kwocie 780,33zł. Uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód przekracza o kwotę 303,33 zł kryterium dochodowe określone art.8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ zauważył również, iż nawet po odjęciu od dochodu skarżącego średniego miesięcznego wydatku na zakup leków dochód odwołującego przekracza kryterium dochodowe. Ponadto w ocenie organu odwoławczego sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie uległa zmianie i nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie odwołującemu specjalnego zasiłku celowego określonego art.41 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ wyjaśnił, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika , że wnioskodawca w dniu [...] lipca 2009r dokonał zakupu opału w łącznej kwocie [...] zł na sezon grzewczy 2009/2010. Zatem, w czasie ubiegania się o pomoc społeczną w formie zasiłków celowych na opłacenie rachunku za energię elektryczną , malowanie mieszkania oraz pokrycie kosztów zakupu leków odwołujący dysponował środkami finansowymi pozwalającymi mu na zakup w okresie letnim opału-węgla w ilości 3 t za kwotę [...] zł i drewna za kwotę [...] zł. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. Z. wskazując, iż obowiązkiem organu jest ustalenie czy w sprawie nie występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o pomoc społeczną, także wówczas gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego. Skarżący zauważył, iż art. 41 ustawy o pomocy społecznej umożliwia w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdzie bez znaczenia jest kryterium dochodowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Sąd, badając legalność zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria, uznał, iż naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.,) oraz ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa"). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 7 Kpa zasada prawdy obiektywnej. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 Kpa), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak by pogłębić zaufanie obywateli do organów praworządnego państwa (art. 8 Kpa). W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., SA 810/81, ONSA 1981/1/45). Z kolei uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art.11 Kpa). Powinno nadto umożliwiać organom nadzoru i sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem obowiązkiem organu jest przeanalizowanie każdego przeprowadzonego dowodu, a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazać również należy, iż zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw mieszkania. W przepisie art. 8 ust. 1 w/w ustawy, ustawodawca sprecyzował, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego; w przypadku osoby samotnie gospodarującej przedmiotowe kryterium wynosi 477 zł. Ustalenie, iż w niniejszej sprawie strona przekracza powyższe kryterium dochodowe, spowodowało iż organ orzekający w sprawie odmówił skarżącemu przyznania zasiłku.. Zgodzić należy się z organem, iż przekroczenie kryterium dochodowego jest przesłanką negatywna do przyznania zasiłku celowego, to jednakże w niniejszej sprawie uwadze organu uszło, iż wszelkie działania podejmowane na podstawie powołanej ustawy stanowią szeroko rozumianą pomoc. Organ pomocy społecznej ma zatem obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i ta indywidualna ocena winna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów. Należy bowiem pamiętać, iż przekroczenie kryterium dochodowego nie zamyka stronie możliwości uzyskania zasiłku celowego. Ustawodawca w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazał, iż "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Pamiętać również należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy o pomocy społecznej). W przypadku, zatem gdy z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów wynika, iż kryterium dochodowe zostało przekroczone, rolą pracownika socjalnego jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż z lakonicznego uzasadnienia organu I instancji nie wynika czy organ dokonywał ustaleń czy w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Próbę taką co prawda podjął organ odwoławczy przytaczając w uzasadnieniu treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazując lakonicznie, iż w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał ponadto, iż w czasie ubiegania się o pomoc społeczną wnioskodawca dysponował środkami finansowymi pozwalającymi na zakup opału – węgla w ilości 3 t za kwotę [...] zł i drewna za kwotę [...] zł. W ocenie Sądu powyższe decyzje zostały wydane z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 Kpa. W szczególności zwrócić należy uwagę, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. W niniejszej sprawie organ II instancji wprawdzie wskazuje, iż skarżący dysponował pieniędzmi na zakup opału jednak nie wskazuje na podstawie jakich dokumentów ustalił powyższą okoliczność. Samo gołosłowne twierdzenie organu, bez poparcia ich konkretnymi dowodami, iż skarżący w momencie ubiegania się o pomoc dysponował środkami pieniężnymi w ocenie Sądu, z uwagi na zasadę pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa jak i zasadę przekonywania, jest niewystarczające. Ponadto z wywiadu środowiskowego, jak i uzasadnienia decyzji wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ciężko choruje i znajduje się pod opieką lekarzy specjalistów jak również legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności długotrwałej lub ciężkiej choroby. Wobec powyższego jak wynika z uzasadnienia decyzji skarżący spełnia powyższe przesłanki. Z uwagi na brak w aktach orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności Sąd nie ma możliwości skontrolowania czy w niniejszej sprawie przesłanka przyznania prawa pomocy w postaci niepełnosprawności faktycznie istnieje. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji winien dokładnie wskazać dlaczego pomimo legitymowania się przez skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz korzystaniem przez niego z pomocy lekarzy specjalistów z uwagi na przewlekłą chorobę nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji, mając na uwadze uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu, po dokładnym ustaleniu stan faktyczny sprawy wyda stosowne rozstrzygnięcie dając następnie temu wyraz w należycie sporządzonym uzasadnieniu oraz załączając do akt dowody na poparcie swoich twierdzeń. W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Ppsa orzekł jak w sentencji. Orzeczenia z art. 152 Ppsa nie wydano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/M.Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus