IV SA/Po 902/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Maciej Dybowski Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] /-/M.Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...] września 2009 r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta D. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. (dalej Kierownik MOPS) odmówił przyznania S. Z. zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału. W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dalej organ wyjaśnił, iż strona jest osobą niepełnosprawną, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2005r., nr akt [...] wnioskodawca został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy - trwale. Ponadto orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o niepełnosprawności w K. z dnia [...] lutego 2004r nr akt [...] orzeczony zastał umiarkowany stopień niepełnosprawności - na stałe, a orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2005r. wnioskodawca został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności - na stałe. Organ podniósł, iż łączny dochód zainteresowanego wynosi 780,33zł i przekracza kryterium dochodowe dla 1-osobowego gospodarstwa domowego, które wynosi: 447,00zł. Kierownik MOPS wskazał ponadto, iż zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest ukierunkowana w pierwszej kolejności na te osoby, rodziny, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. W odwołaniu od powyższej decyzji S. Z. wskazał, iż organ z naruszeniem art. 39 ustawy o pomocy społecznej wydał decyzję niezgodną z prawem. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe , choruje przewlekle, znajduje się pod opieką lekarzy specjalistów, wymaga stałego zażywania leków oraz legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dalej organ wskazał, iż dochodem strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku było świadczenie ZUS , które wynosi miesięcznie kwotę 764,44 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 15,89 zł. Łączny dochód wyniósł kwotę 780,33 zł, przekraczającym kryterium dochodowe. Organ podniósł, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nic są one w stanie pokonać, wykorzystując własne możliwości, uprawnienia i zasoby. Organ powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 1998r sygn.akt I SA 722/98 wskazał, iż osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc. W ocenie organu z materiału dowodowego zgromadzonego sprawie wynika , że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w łącznej kwocie 780,33zł. Uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód przekracza o kwotę 303,33 zł kryterium dochodowe określone art.8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto w ocenie organu odwoławczego sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy nie uległa zmianie i nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie odwołującemu specjalnego zasiłku celowego określonego art.41 ustawy o pomocy społecznej. Dalej organ wyjaśnił, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika , że wnioskodawca w dniu [...] lipca 2009r dokonał zakupu opału w łącznej kwocie [...] zł na sezon grzewczy 2009/2010. Zatem, w czasie ubiegania się o pomoc społeczną w formie zasiłków celowych na opłacenie rachunku za energię elektryczną , malowanie mieszkania oraz pokrycie kosztów zakupu leków odwołujący dysponował środkami finansowymi pozwalającymi mu na zakup w okresie letnim opału-węgla w ilości 3 t za kwotę [...] zł i drewna za kwotę [...] zł. Organ wskazał także, że w okresie od stycznia do lipca 2009 r. strona poniosła wydatki na zakup leków w łącznej kwocie [...] zł. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. Z. wskazując, iż obowiązkiem organu jest ustalenie czy w sprawie nie występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o pomoc społeczną, także wówczas gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium dochodowego. Skarżący zauważył, iż art. 41 ustawy o pomocy społecznej umożliwia w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznania specjalnego zasiłku celowego, gdzie bez znaczenia jest kryterium dochodowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Sąd, badając legalność zaskarżonych decyzji w oparciu o wyżej wskazane kryteria, uznał, iż naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.,) oraz ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa"). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 7 Kpa zasada prawdy obiektywnej. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ ma zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 Kpa), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak by pogłębić zaufanie obywateli do organów praworządnego państwa (art. 8 Kpa). W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., SA 810/81, ONSA 1981/1/45). Z kolei uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art.11 Kpa). Powinno nadto umożliwiać organom nadzoru i sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem obowiązkiem organu jest przeanalizowanie każdego przeprowadzonego dowodu, a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazać również należy, iż zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw mieszkania. W przepisie art. 8 ust. 1 w/w ustawy, ustawodawca sprecyzował, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego; w przypadku osoby samotnie gospodarującej przedmiotowe kryterium wynosi 477 zł. Ustalenie, iż w niniejszej sprawie strona przekracza powyższe kryterium dochodowe, spowodowało iż organ orzekający w sprawie odmówił skarżącemu przyznania zasiłku.. Zgodzić należy się z organem, iż przekroczenie kryterium dochodowego jest przesłanką negatywna do przyznania zasiłku celowego, to jednakże w niniejszej sprawie uwadze organu uszło, iż wszelkie działania podejmowane na podstawie powołanej ustawy stanowią szeroko rozumianą pomoc. Organ pomocy społecznej ma zatem obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i ta indywidualna ocena winna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów. Należy bowiem pamiętać, iż przekroczenie kryterium dochodowego nie zamyka stronie możliwości uzyskania zasiłku celowego. Ustawodawca w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazał, iż "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Pamiętać również należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy o pomocy społecznej). W przypadku, zatem gdy z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów wynika, iż kryterium dochodowe zostało przekroczone, rolą pracownika socjalnego jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż z lakonicznego uzasadnienia organu I instancji nie wynika czy organ dokonywał ustaleń czy w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Próbę taką co prawda podjął organ odwoławczy przytaczając w uzasadnieniu treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazując lakonicznie, iż w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał ponadto, iż w czasie ubiegania się o pomoc społeczną wnioskodawca dysponował środkami finansowymi pozwalającymi na zakup opału – węgla w ilości 3 t za kwotę [...] zł i drewna za kwotę [...]zł, a także w jakie kwoty wydatkował skarżący w poszczególnych miesiącach na zakup leków. W ocenie Sądu powyższe decyzje zostały wydane z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 Kpa. W szczególności zwrócić należy uwagę, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. W niniejszej sprawie organ II instancji wprawdzie wskazuje, iż skarżący dysponował pieniędzmi na zakup opału i leków jednak nie wskazuje na podstawie jakich dokumentów ustalił powyższą okoliczność. Samo gołosłowne twierdzenie organu, bez poparcia ich konkretnymi dowodami, iż skarżący w momencie ubiegania się o pomoc dysponował środkami pieniężnymi w ocenie Sądu, z uwagi na zasadę pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa jak i zasadę przekonywania, jest niewystarczające. Co prawda w aktach znajduje się faktura VAT nr [...] na kwotę [...] zł za zakup węgla, to jednakże z oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o przyznanie pomocy wynika, iż na zakup opału wziął pożyczkę. W aktach brak jest również dokumentów wskazujących na dokonanie przez skarżącego zakupu drewna za kwotę [...] zł. Ponadto z wywiadu środowiskowego, jak i uzasadnienia decyzji wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ciężko choruje i znajduje się pod opieką lekarzy specjalistów jak również legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności długotrwałej lub ciężkiej choroby. Wobec powyższego jak wynika z uzasadnienia decyzji skarżący spełnia powyższe przesłanki. Z uwagi na brak w aktach orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności Sąd nie ma możliwości skontrolowania czy w niniejszej sprawie przesłanka przyznania prawa pomocy w postaci niepełnosprawności faktycznie istnieje. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji winien dokładnie wskazać dlaczego pomimo legitymowania się przez skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz korzystaniem przez niego z pomocy lekarzy specjalistów z uwagi na przewlekłą chorobę nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji, mając na uwadze uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu, po dokładnym ustaleniu stan faktyczny sprawy wyda stosowne rozstrzygnięcie dając następnie temu wyraz w należycie sporządzonym uzasadnieniu oraz załączając do akt dowody na poparcie swoich twierdzeń. W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c Ppsa orzekł jak w sentencji. Orzeczenia z art. 152 Ppsa nie wydano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/M.Dybowski /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus