IV SA/Po 919/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2004 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich s k a r g ę o d d a l a /-/ M.Dybowski JFS /-/ M.Hrycaj Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...] na podstawie art. 1-4 i art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.- dalej ustawa) odmówił przyznania uprawnień kombatanckich I. B. z tytułu prac przymusowych świadczonych na rzecz III Rzeszy. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż wnioskowany przez Stronę tytuł uprawnień nie jest przewidziany przepisami ustawy kombatanckiej. I. B., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podniosła, że jako dziecko straciła zdrowie przy ciężkich pracach fizycznych w lesie, gdzie znęcano się nad Nią fizycznie i psychicznie. Obecnie Wnioskodawczyni jest po czterech operacjach stawowo- biodrowych obu stawów; przeszła endoprotezoplastykę stawu kolanowego; jest skazana na wózek i całodobową opiekę osoby trzeciej; choruje na silną depresję z myślami samobójczymi; nie trzyma moczu (używa pampersów); nosi aparat słuchowy i okulary; choruje na serce. Wniosła o przyznanie pieniężnych świadczeń kombatanckich dla zrekompensowania ciężkiego cierpienia i bólu przez całe życie. I. B. jest inwalidką I grupy, korzysta z pomocy opiekunki. Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.127 § 3 i art.138 § 1 p.1 kpa oraz art. 1-4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego- j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] .10.2003 r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z [...] .10.2003 r. Okoliczności podniesione przez Wnioskodawczynię nie uzasadniają przyznania Jej uprawnień kombatanckich- wyłączny fakt świadczenia pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy nie stanowi tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich w rozumieniu ustawy. I. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2003 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi Wnioskodawczyni przytoczyła w szczególności argumenty uprzednio podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jako dziecko była przymuszana znęcaniem się fizycznym i psychicznym do ciężkiej pracy w lesie, skutkiem czego utraciła zdrowie. W telewizji mówili, że wszystkim, którzy byli zmuszani do ciężkich robót, przysługuje dodatek pieniężny, który nie może przepaść. Skarżąca wniosła o przyznanie Jej świadczeń pieniężnych i zrekompensowanie cierpienia i bólu, trwającego przez całe życie. Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko; wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wobec braku w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku żądania Skarżącej przeprowadzenia rozprawy, Sąd orzekał w trybie uproszczonym ( art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692; k. 4-5, 9, 10- 12). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. Jak trafnie zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny (na tle innego zagadnienia prawnego- w uzasadnieniu wyroku z dnia 15.9.1999 r.- sygn. K 11/99- OTK 6/99/ 116), ustawa kombatancka z 24.1.1991 r. jest jedną z nielicznych we współczesnym polskim systemie prawnym regulacji ustawowych, zawierających wstęp. Ustawodawca uznał za celowe wskazanie w tekście ustawy, ale poza jej częścią merytoryczną, celu jej uchwalenia . Ustawodawca zadeklarował, że kombatantom i ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków i szczególna troska, i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Sejm uznał szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej- w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej- z narażeniem na represje. Sejm stwierdził także, że władze III Rzeszy Niemieckiej, ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i komunistyczny aparat represji w Polsce, są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego, ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych; spowodowały one śmierć wielu milionów, a dla wielu stały się przyczyną trwałej utraty zdrowia. Z treści preambuły wynika, że bycie kombatantem wiąże się z uhonorowaniem osób, które aktywnie walczyły o wolność Polski, bądź podlegały represjom. Szacunek dla kombatantów znajduje odzwierciedlenie w art. 19 Konstytucji RP z 2.4.1997 r. ( Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319) i w kilkupokoleniowej polskiej tradycji ( preambuła Konstytucji; W. Skrzydło "Konstytucja RP- komentarz" Zakamycze 1998 s. 23). W tym ujęciu przyznanie uprawnień kombatanckich jest nade wszystko oddaniem przez państwo czci i szacunku kombatantom- ma zatem znaczenie honorowe; ewentualne świadczenia o charakterze materialnym (na które głównie zwróciła uwagę Wnioskodawczyni we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze) są jedynie uzupełnieniem owych uprawnień honorowych, będąc przejawem opieki dla weteranów walk o niepodległość ( art. 19 Konstytucji). Określenie katalogu osób, którym przyznano uprawnienia kombatanckie ( art. 1 ustawy), bądź osób, których działalność uznano za równorzędną z działalnością kombatancką ( art. 2 ustawy), określenie okresów zaliczanych do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką ( art. 3 ustawy) bądź określenie osób, do których stosuje się przepisy ustawy z uwagi na podleganie tych osób represjom wojennym i okresu powojennego ( art. 4 ustawy), należy do ustawodawcy. Wnioskodawczyni nie wskazywała żadnej przesłanki z art. 1, 2 i 3 ustawy. Skarżąca podnosi, że podlegała represjom, lecz nie są to represje, o których mowa w art. 4 ustawy. Katalog represji w rozumieniu ustawy, obejmuje jedynie najsurowsze formy represji- w szczególności związane z przebywaniem osób z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych ( w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy): w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady; innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia ( art. 4 ust. 1 p. 1, ust. 2 ustawy). Wnioskodawczyni w listopadzie 1939 r. (gdy rozpoczęła pracę jako fizyczny robotnik leśny w Nadleśnictwie B.) miała 12 lat i 4 miesiące ( k. 5-6 akt administracyjnych), jednakże nie wskazywała żadnej z przesłanek, pozwalającej zastosować doń ustawę kombatancką. Zły stan zdrowia, inwalidztwo I grupy, cierpienia i ból (których przyczyn upatruje Skarżąca w ciężkiej pracy w lesie, w okresie od listopada 1939 do maja 1945 r.) - choć zasługują na szacunek- nie mogą same w sobie stanowić o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Skarżąca może rozważyć złożenie wniosku do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o świadczenie pieniężne przysługujące osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm.) bądź do Fundacji Polsko- Niemieckie Pojednanie; każda z tych instytucji rozważy, czy I. B. spełnia przesłanki dla przyznania odpowiedniego świadczenia. I. B. może także rozważyć zwrócenie się o świadczenie pomocy społecznej do właściwego ośrodka pomocy społecznej. Skarżąca nie przytacza z dostateczną precyzją informacji telewizyjnej, lecz z kontekstu wypowiedzi wnosić należy, że dotyczyła ona wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.4.2003 r.- sygn. SK 4/02- Dz.U. 72/03/658, którym to wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 22 ust. 3 ustawy jest sprzeczny z art. 2 i art. 32 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny nie przyznał uprawnień kombatanckich osobom spoza katalogu osób wymienionych w ustawie, a jedynie wskazał, że zakwestionowany przepis ustawy nie może stanowić ograniczenia czasowego dla dochodzenia uprawnień kombatanckich osób, które takimi uprawnieniami w świetle prawa materialnego mogą się wylegitymować. Skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skargę należało oddalić (art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692). /-/ M.Dybowski JFS