IV SA/Po 921/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Karol Pawlicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi G.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 40 ust. 1, art. 106 ust. 4 oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił G.M. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z uwagi na zdarzenie losowe tj. powódź. W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 07 czerwca 2010 r. przyjęto protokół ustny dotyczący udzielenia pomocy w związku z powodzią przy ul. P. [...]. W dniu 08 czerwca 2010 r. podczas przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdzono, co następuje: G.M. jest osobą rozwiedzioną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córkami, były mąż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni poinformowała, że w wyniku powodzi zalaniu uległ dom w budowie, materiały budowlane oraz kosiarka w pomieszczeniu gospodarczym. Z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że jest to działka 1000 m2, na której znajduje się dom w trakcie budowy i pomieszczenie gospodarcze, w którym znajdują się materiały budowlane i kosiarka. Strona określiła, że poniosła straty na kwotę [...] zł. Dochodem rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku było wynagrodzenie w/w w kwocie [...] zł ( po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy ) oraz alimenty na córki w łącznej kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wyniósł [...] zł , co na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...] zł i przekracza kryterium dochodowe, które zgodnie z art.8 ust.1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej oraz par.1 pkt 1 lit."b" Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.07.2009 r. dla rodziny wynosi 1.053 zł. Zgodnie z art.2 ust.1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art.3 ust.1 stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie warunkach odpowiadających godności człowieka. W celu przezwyciężenia tych trudnych sytuacji życiowych przyznawana jest między innymi pomoc w formie zasiłków celowych – zgodnie z art.39 ust.1 ustawy – na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Art.40 ust.1 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. W związku ze zdarzeniem losowym tj. powodzią w maju 2010 r., Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 27.05.2010 r. Nr SVS-1744/2010 i 30.04.2010 r. nr BUSK 5914-3-1/10 określiło zasady udzielania pomocy finansowej z budżetu państwa dla osób i rodzin poszkodowanych wyniku katastrof naturalnych w następujący sposób : wydatki przeznaczone są na pomoc dla osób i rodzin, które poniosły straty w gospodarstwach domowych i znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych w oparciu o posiadane własne środki, pomoc jest udzielana w formie zasiłku celowego na podstawie art.40 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. Przy udzielaniu pomocy należy brać pod uwagę między innymi : możliwość funkcjonowania we własnym mieszkaniu ( czy może stanowić schronienie dla poszkodowanych, czy nie stwarza dodatkowego zagrożenia na skutek uszkodzeń czy konieczne jest zapewnienie innego schronienia w okresie przejściowym ) , prace, które trzeba pilnie wykonać lub zakupy, jakie trzeba pilnie dokonać, by móc zaspokoić niezbędne potrzeby bytowe. Pomoc w formie zasiłku celowego udzielona jest więc osobom i rodzinom , które w wyniku powodzi nie mają możliwości funkcjonowania we własnym mieszkaniu lub w tym mieszkaniu musza pilnie wykonać niezbędne prace by móc zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują rekompensat za zniszczone podczas powodzi materiały przygotowane do budowy domu, lub pomieszczeń gospodarczych, w których znajdują się materiały budowlane i kosiarka, gdyż właściciele takich budynków w trakcie budowy mają możliwość funkcjonowania we własnym mieszkaniu , bez żadnych niedogodności instytucją powołaną do rekompensat szkód spowodowanych powodzią są firmy ubezpieczeniowe. Wprawdzie woda zalała materiały do budowy i dom w budowie, jednak nie pozbawiło to rodzinę możliwości funkcjonowania w warunkach odpowiadających godności człowieka w mieszkaniu przy ul. P. [...] o powierzchni [...] m2. W mieszkaniu znajdują się meble, miejsca do spania, kuchnia, łazienka – jest to mieszkanie do prawidłowego funkcjonowania rodziny. Powódź miała miejsce na terenie niezamieszkałym przez rodziną. Rodzina może więc w zupełności zaspakajać podstawowe potrzeby bytowe w miejscu swojego zamieszkania. W odwołaniu z dnia 15 lipca 2010 r. strona zwróciła uwagę, że choć ustawa o pomocy społecznej uzależnia przyznanie zasiłku od kryterium dochodowego, to jednak w jej przypadku istotniejszym jest fakt, iż w wyniku powodzi poniosła straty, które oszacowała na [...]zł. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powtórzył ustalenia dokonane przez organ I instancji oraz wskazał, że w sytuacji skarżącej nie zachodzą przesłanki do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego, ponieważ w zalanym na skutek powodzi domu nie było wcześniej prowadzone gospodarstwo domowe. W skardze z dnia 12 września 2010 r. strona zarzuciła decyzji organu odwoławczego niewłaściwą interpretację art. 40 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto organ, zdaniem skarżącej, nie wziął pod uwagę faktu, iż mieszkanie, w którym aktualnie przebywa, zostało jej wynajęte na określony czas, a budowa domu miała na celu stworzenie własnego gospodarstwa. Organ odwoławczy odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedmiotowej sprawie skarga okazała się zasadna. Na wstępie należy zwrócić uwagę, iż art. 40 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie stanowi w ust. 2, że zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. W takiej sytuacji – zgodnie z ust. 3 – zasiłek może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi. Z powyższego wynika, że świadczenie jest niezależne od dochodów poszkodowanych. Ocenę okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia, jak i samo jego przyznanie, a także określenie kwoty zasiłku oraz zastrzeżenie jego zwrotu pozostawiono swobodnej ocenie organu. Specjalne zasady przyznawania zasiłku zostały uzależnione od zdarzeń zewnętrznych, powodujących nagłe i niespodziewane straty. Zasiłek przyznawany na podstawie ww. przepisu ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel – stratę, która musi być szczegółowo wykazana przez wnioskodawcę (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1298/04, System Informacji Prawnej "Lex" nr 191791). Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Sąd zauważa, że w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wiele miejsca poświęcono sytuacji materialnej rodziny wnioskodawczyni, w szczególności osiąganym przez nią dochodom. Powyższe, choć ważne, nie było istotne dla niniejszego postępowania. Jak bowiem słusznie zauważyła skarżąca w odwołaniu, istota przyznania zasiłku na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej sprowadza się do ustalenia, czy w wyniku klęski żywiołowej konkretna osoba (rodzina) poniosła stratę. Sama ustawa nie definiuje tego pojęcia. W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa z dnia 24 czerwca 2010 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi z 2010 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 835 ze zm.) w art. 3 pkt 2 wprowadziła pojęcie poszkodowanego, którym jest m. in. osoba fizyczna, która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu. W tym kontekście Sąd uważa za nieprawidłowe ograniczanie się organu do cytowania w uzasadnieniu swojej decyzji pism Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Podstawowym i dla organu wiążącym jest treść przepisów ustawy – powoływanie się na wytyczne dotyczące zasad udzielania pomocy finansowej nie zwalnia organu od dokonania samodzielnej oceny stanu faktycznego i wydania decyzji administracyjnej. W świetle powyższych rozważań Sąd stwierdził, że ani organ I jak i II instancji nie przeprowadziły żadnych ustaleń na okoliczność, czy skarżąca poniosła stratę powstałą na skutek powodzi, nie oszacowały wysokości tej straty, nie przeprowadziły analizy treści art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej pod kątem tego, czy sytuacja wnioskodawczyni i jej rodziny kwalifikuje się do uzyskania pomocy. W szczególności – w dalszym postępowaniu – organ prowadzący postępowanie winien mieć na uwadze stan faktyczny przedstawiony przez skarżącą w jej odwołaniu (plany budowy własnego domu). W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził naruszenie przez organy zarówno przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 75 i 77 Kpa), jak i prawa materialnego – art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co skutkowało uchyleniem decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). ja