IV SA/Po 922/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. W. - S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przedstawiło następujące okoliczności faktyczne sprawy. M. W. -S. złożyła wniosek do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko: M. S. urodzonego [...] grudnia 2016 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Burmistrz Gminy K. odmówił M. W. - S. prawa do świadczenia rodzicielskiego na rzecz dziecka M. S.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli nastąpi zbieg świadczeń dla osoby uprawnionej, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, ponieważ M. W. - S. pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na inne swoje dziecko - K. W.. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła M. W. - S. wnosząc o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego na M. S., ponieważ świadczenie pielęgnacyjne otrzymuje na inne dziecko - syna [...] W.. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że M. W. - S. spełnia warunki do przyznania świadczenia rodzicielskiego. W toku postępowania, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy ustaliły, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 17c ust. 9 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). Jednakże w sytuacji kiedy M. W. - S., jako osoba uprawniona, otrzymuje już świadczenie pielęgnacyjne przyznane na syna [...] W., zachodzą przesłanki do odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego, z uwagi na treść art. 27 ust. 5 ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. W. – Smolira zarzucając jej naruszenie: - art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako "Kpa") i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w zakresie, w jakim uniemożliwia jej to nabycie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna [...], - art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że art.17c ust.9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi zasady lex specjalis względem art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na powyższe skarżąca wniosło o uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy K.. W uzasadnieniu strona podniosła, że w jej przypadku nie ma zastosowanie zbieg uprawnień, na które powołują się OPS i SKO. Skarżąca wskazała, iż organy nie wzięły pod uwagę, że opieka dotyczy dwóch różnych dzieci, a przepisy mówią o zbiegu uprawnień na to samo dziecko. Skarżąca podkreśliła, iż nie stara się o dwa świadczenia na jedno dziecko. Zdaniem skarżącej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mówią, że jeśli pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad jednym dzieckiem, to na drugie nie może otrzymać świadczenia rodzicielskiego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej jako "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżącej, której uprzednio zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad synem [...], przysługuje jednocześnie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego na syna M. . Podstawę materialną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm. – dalej jako "ustawa"). Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje w pierwszej kolejności matce dziecka. Z kolei w myśl art. 17c ust. 8 ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Osobie uprawnionej przysługuje więc tylko jedno świadczenie rodzicielskie, niezależnie od liczby wychowywanych dzieci. Jak stanowi art. 17c ust. 9 ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie więc z art. 17c ust. 9 pkt 4 świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka jest już ustalone prawo do świadczenia, w tym do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Organ dokonując oceny niniejszej sprawy uznał, że skoro osoba uprawniona tj. M. W. pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na inne swoje dziecko, to nie przysługuje jej świadczenie rodzicielskie na M. S.. Z powyższą wykładnia organu nie można się zgodzić. Wbrew ocenie organu w niniejszej sprawie nie istnieje negatywna przesłanka jednoczesności pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego. W tym miejscu podkreślić należy, ze katalog negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia rodzicielskiego został wymieniony wyczerpująco w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jasno określa, w jakich przypadkach świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. W odniesieniu do sytuacji skarżącej istotne znaczenie ma pkt 4 tego przepisu, który wyraźnie stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego wówczas, gdy wnioskodawcy zostało już ustalone prawo m. in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wskazana regulacja ma zastosowanie tylko wówczas, gdy te dwa świadczenia mają zostać przyznane w związku z wychowaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką sprawowaną nad tym samym dzieckiem. W tym zakresie przepis jest sformułowany jednoznacznie. Zatem ubieganie się przez skarżącą o świadczenie rodzicielskie na inne dziecko, niż to na które zostało jej już przyznane świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako negatywna przesłanka wynikająca art. 17c ust. 9 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie ma podstaw do tego, aby z innych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyprowadzić wniosek o ograniczeniu prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku ze zbiegiem uprawnień do innych świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy w przypadku różnych dzieci osoby uprawnionej. Takiej podstawy nie można zwłaszcza wywieść z treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który reguluje zbieg praw do świadczeń rodzinnych. Omawiany przepis stanowi o zbiegu uprawnień, który nie może być rozpatrywany bez badania przesłanek uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi z tytułu sprawowania opieki nad konkretnymi podmiotami. Regulacja ta stanowi o zbiegu uprawnień, którego nie można rozpatrywać w oderwaniu od przesłanek uprawnień do poszczególnych wymienionych w niej świadczeń. W przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić, że uprawnienia te są przyznawane w związku ze sprawowaniem opieki nad konkretnym podmiotem i w oparciu o inne przesłanki materialno-prawne. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia rodzicielskiego, które zgodnie z art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje w związku z urodzeniem się dziecka określonym osobom, które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu przysługujących jej uprawnień także do innych, wymienionych w tym przepisie świadczeń, lecz tylko wówczas, gdy wychowanie i opieka sprawowane są nad tym samym dzieckiem. Nie obejmuje on natomiast zbiegu uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Wyłączenie kumulacji świadczeń, wynikające ze wskazanego przepisu art. 27 ust. 5 ustawy ma więc zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego, co w niniejszej sprawie nie ma przecież miejsca. Nie można także przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 617/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 842/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 944/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 246/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 527/17, CBOSA). Trzeba również zaznaczyć, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter porządkujący. Mowa jest w nim ogólnie o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten nie wyjaśnia jednak zakresu użytego w nim pojęcia "zbieg uprawnień". Zakres ten konkretyzują natomiast inne przepisy tej ustawy, w tym m. in. art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 9/17, CBOSA). Reasumując powyższe rozważania, należało stwierdzić, że zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 17c ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie. Okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego na syna [...], nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia rodzicielskiego na syna [...]. Prawo do przyznania jednego z wymienionych świadczeń na skutek zbiegu uprawnień, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy nie dotyczy bowiem sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką sprawowaną nad różnymi dziećmi. W takim przypadku zastosowanie znaleźć powinny wyłącznie te przepisy ustawy, które ściśle określają negatywne przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego. Takim przepisem jest zaś jedynie art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, co do prawidłowej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy, a następnie ponownie ocenić żądanie skarżącej zarówno w kontekście przesłanek pozytywnych, jak i negatywnych wymienionych w art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych.