IV SA/Po 927/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2005r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia[...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] dnia[...] . nr [...]. /-/ B.Popowska TZ/ Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na posiedzeniu dnia [...] r. postanowił zaliczyć K. F. do osób niepełnosprawnych, wskazując, iż niepełnosprawność datuje się od 2000 r., a orzeczenie wydaje się do dnia [...] r. Ustalono też, że nie istnieje konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na posiedzeniu w dniu [...] r. utrzymał to orzeczenie w mocy. Sąd Rejonowy- Sąd Pracy i ubezpieczeń Społecznych w [...] wyrokiem z dnia [...] r., sygn. [...] zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] jedynie w zakresie ustalenia dla K. F. wymogu całkowitej opieki, nie zmienił jednak daty ważności orzeczenia wydanego do dnia [...] r. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania K. F. świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776, ze. zm. – dalej ustawa o rehabilitacji), albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm. – dalej uośr). Wyjaśniono także, że stanowiący podstawę wydania decyzji art. 47 uośr dotyczy okresu od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podniosła, że w wyroku nie zmieniono daty ważności wydanego orzeczenia, jednak w opinii lekarskiej podniesiono, że K. jest osoba niepełnosprawną i wymaga stałej opieki, całkowitej, ze względu na padaczkę oraz zmienność funkcjonowania umysłowego i wskazano datę kontrolnego badania funkcjonowania umysłowego w styczniu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. Uzasadniając organ przedstawił dotychczasowy tok postępowania i wskazał, iż termin ważności orzeczenia o zaliczeniu K. do osób niepełnosprawnych upłynął z dniem [...] r., a okoliczność ta wyłącza prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego mimo spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. W przewidzianym ustawą terminie skarżąca B. F. matka małoletniej K. F. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], w której podniosła argumenty na które powoływała się już w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Sąd pismem z dnia [...] r. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z pouczeniem, iż jeśli w ciągu 14 dni organ nie zażąda przeprowadzenia rozprawy sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Pismo doręczono Kolegium [...] r., jednak nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych weszła w życie – podobnie jak ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 594 ze zm. – dalej nups) - 1 maja 2004 r., i wprowadziła tzw. świadczenie pielęgnacyjne (art. 17 uośr). Świadczenie to przeznaczone jest dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem z orzeczoną niepełnosprawnością lub z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Przepisy tych ustaw utworzyły nowy system wsparcia dla rodzin, w tym wychowujących niepełnosprawne dzieci. W miejsce dotychczasowego zasiłku stałego, przyznawanego na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, osoba opiekująca się niepełnosprawnym małoletnim dzieckiem uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego w oparciu o art. 17 uośr. Wspomniana zmiana przepisów miała istotny wpływ na rozpatrzenie przez organ I instancji wniosku B. F. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowania osobistej opieki na niepełnosprawną córką K. Stosownie do treści art. 58 ust. 1 uośr osoba otrzymująca zasiłek stały na podstawie przepisów o pomocy społecznej do dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z pielęgnacją dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji, nabywa prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17, do 31 sierpnia 2005 r., jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Po raz pierwszy z wnioskiem o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym małoletnim dzieckiem z powołaniem orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła przed 1 maja 2004 r., a więc w okresie, gdy obowiązywała ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Córka skarżącej jest i była dzieckiem niepełnosprawnym, co potwierdza orzeczenie o niepełnosprawności oraz późniejsza opinia biegłych i wyrok sądowy, jest przy tym dzieckiem wymagającym ze względu na stan zdrowia stałej opieki innej osoby, polegającej na pielęgnacji oraz systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym. Organ I instancji okoliczność tę uwzględnił i decyzją z dnia [...] r. przyznał skarżącej zasiłek stały, lecz tylko na okres jednego miesiąca (kwiecień 2004 r.), a więc do dnia wejścia w życie nowych uregulowań prawnych. Zauważyć należy, iż decyzja ta została wydana już po upływie ważności przedłożonego przez stronę orzeczenia o niepełnosprawności, co wskazuje, iż świadczenie to nie było przyznane na okres zasiłkowy, który kończył się wraz z upływem ważności powołanego orzeczenia. Jak wyżej wskazano, uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zachowała na zasadach obowiązujących do dnia 30 kwietnia 2004 r. Skoro w decyzji z dnia [...] r. organ I instancji przyznał jej prawo do zasiłku stałego, uznając że spełnia przesłanki do przyznania tego świadczenia, to na mocy art. 58 uośr prawo do tego świadczenia zachowała po dniu 1 maja 2004 r. Okoliczności sprawy wskazują, iż w ramach postępowania prowadzonego przez organ I instancji doszło do naruszenia zasady udzielania pomocy prawnej stronie postępowania, wyrażonej w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa). Obowiązek informowania i wyjaśniania stronie przez organ prowadzący postępowanie administracyjne całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe, a pogląd ten zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. sygn. III ARN 40/92 oraz w swoich licznych orzeczeniach naczelny Sąd Administracyjny. Urzędnik państwowy (pracowni samorządowy) ma obowiązek zwrócenia uwagi strony na całokształt okoliczności sprawy, jeżeli stwierdzi lub powinien stwierdzić, że zamierza ona podjąć działania wiążące się przynajmniej z ryzykiem wystąpienia niekorzystnych dla niej skutków. W przedmiotowej sprawie skarżącej nie poinformowano o mającej nastąpić zmianie przepisów prawa regulującej zasady przyznawania świadczeń rodzinnych. Otrzymawszy decyzję o przyznaniu zasiłku stałego na okres jednego miesiąca skarżąca [...] r. wystąpiła ponownie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Wniosek został złożony na urzędowym formularzu w terminie do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. Można więc z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że skarżąca rozmawiała w tym dniu z pracownikiem Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej i działanie jej jest rezultatem uzyskanej wówczas porady. Tymczasem złożenie przez skarżącą wniosku po dniu 1 maja 2004 r. nie wszczęło postępowania w odrębnej sprawie, a tylko w takim przypadku miałyby zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu zasadnym jest zarzut skarżącej, dotyczący błędnej wykładni wyroku Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] r. Organy obu instancji zastosowały w tym przypadku reguły wykładni językowej, podczas gdy reguły wykładni celowościowej nakazują uznać, że pomimo, iż w sentencji wyroku Sąd ten ograniczył się do potwierdzenia niepełnosprawności córki skarżącej i ustalił konieczność zapewnienia dziecku stałej opieki, to rozpoznając odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w[...] , Sąd ten brał pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym wynikający z opinii powołanych w sprawie biegłych lekarzy stan zdrowia dziecka oraz możliwą ocenę jego poprawy w [...] r. Tym samym mimo, iż sentencja wyroku nie stanowi o zmianie okresu ważności orzeczenia, oczywistym jest, że niepełnosprawność K. F. trwała także po dniu [...] r., a stan jej zdrowia nie uległ zmianie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie zachodził obowiązek uwzględnienia stanu zdrowia dziewczynki w dniu wydania zakwestionowanych decyzji, co organy rozstrzygające w sprawie mogły uczynić na podstawie przedłożonej przez skarżącą opinii biegłych lekarzy powołanych w postępowaniu przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W badanym przypadku organ nie poczynił własnych ustaleń odnośnie trwania niepełnosprawności córki skarżącej, choć dysponował ku temu stosownym materiałem dowodowym, naruszając w ten sposób art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta [...] dnia [...] r. nr [...]. Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 upsa, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2004 r., uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. /-/ B.Popowska TZ/