IV SA/Po 946/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia nieruchomości rolnej oddala skargę /-/I.Kucznerowicz /-/J.Stankowski /-/B.Popowska A.P. reprezentowana przez córkę K.S. wystąpiła do Wójta Gminy K. o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] grudnia 1977r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o obszarze 1.78 ha oznaczonej jako działka nr [...] zapisanej w księdze wieczystej Kw [...] w zamian za spłaty pieniężne w wysokości [...] zł. Powyższy wniosek postanowieniem Wójta Gminy K. z dnia [...].09.2008r. nr [...]r. przekazany został Starostwu Powiatowemu w J., które postanowieniem z dnia [...].07.2009r. nr [...] przekazało sprawę Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. według właściwości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] września 2009r. Nr [...] działając na podstawie art. 1, art.17 pkt 1, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 pkt 1, art.157 § 1 i 2, art.158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] grudnia 1977r. Nr [...] o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o obszarze 1.78 ha oznaczonej jako działka nr [...] zapisanej w księdze wieczystej Kw [...]. W uzasadnieniu wskazano na fakt, iż kwestionowana decyzja wydana została na podstawie art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz.118 – dalej ustawa), który to przepis umożliwiał przejęcie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, na wniosek rolnika w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Powołując się na zachowane dokumenty wskazano, ze A.P. pismem z dnia 8 września 1977 r. wystąpiła do Urzędu Gminy w K. o przejęcie nieruchomości o powierzchni [...] ha za spłaty pieniężne, powołując się na fakt, iż z powodu choroby nie jest zdolna do pracy. W decyzji ustalono cenę przejmowanej nieruchomości na kwotę [...] zł określając, że kwota ta zostanie wypłacona jednorazowo w ciągu 3 miesięcy od daty gdy decyzja stanie się ostateczna. A.P. otrzymała kwestionowaną decyzję w dniu [...] grudnia 1977r. i nie wnosiła odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że stwierdzenie nieważności jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, a zatem może mieć miejsce jedynie wówczas gdy decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art.156 § 1 kpa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło również, iż nie ma wpływu na ocenę zgodności z prawem zarzut dotyczący niewypłacenia przyznanej spłaty oraz kwestie związane z aktem notarialnym z dnia [...] września 1978r. rep. A. [...] dotyczącym sprzedaży kwestionowanej nieruchomości K. i Cz. B. A.P. reprezentowana przez córkę K.S. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku skarżąca wskazała na okoliczność, że nie otrzymała renty z tytułu przekazania gospodarstwa. Zakwestionowano również fakt otrzymania zapłaty za ziemię przekazaną na rzecz Skarbu Państwa, powołując się przy tym na dokumenty spraw sądowych dotyczących przyznania emerytury za oddaną nieodpłatnie ziemię na rzecz Skarbu Państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu powyższego wniosku w dniu [...] października 2009r. wydało decyzję nr [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż decyzją objętą wnioskiem o stwierdzenie nieważności przejęto na rzecz Państwa część gospodarstwa rolnego położonego we wsi T. stanowiącego własność A.P.. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 31 ustawy umożliwiający przejęcie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego na własność Państwa, na wniosek rolnika w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazało na fakt, iż w aktach sprawy jest wniosek A.P. z dnia 8 września 1977r. adresowany do Urzędu Gminy w K. o przejęcie nieruchomości o powierzchni 1,78 ha za spłaty pieniężne. Ponadto wskazano na okoliczność, że w decyzji orzekającej o przejęciu części gospodarstwa rolnego określono powierzchnię przejętej nieruchomości, położenie i numer ewidencyjny działki, dotychczasowy numer księgi wieczystej oraz wartość przejmowanej nieruchomości. Ustalono również, że spłata za przejętą nieruchomość zostanie uiszczona w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji. Odbiór tej decyzji pokwitowała A.P. w dniu [...] grudnia 1977r. Wskazano również na fakt, iż w aktach jest potwierdzenie odbioru decyzji przez Bank Spółdzielczy w K., do którego wystąpiono odrębnym pismem z dnia [...] stycznia 1978r. o założenie książeczki oszczędnościowej, na którą prawdopodobnie przelano należność. Na decyzji widnieje także pieczątka potwierdzająca jej wykonalność z dniem [...] stycznia 1978r. Na potwierdzenie wykonania decyzji wskazano na zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w J. z dnia [...] marca 1978r. informujące, że z KW Nr [...], w której były wpisy dotyczące własności gospodarstwa A.P.(w tym działka nr [...], którą podzielono na działki oznaczone numerami [...] i [...]) przejęto na rzecz Państwa część nieruchomości o obszarze 1,78 ha, którą dopisano do KW Nr [...] - własność Skarb Państwa. Zatem K. i Cz.B. aktem notarialnym z dnia [...] września 1978r. Rep. A [...] nabywali przedmiotową nieruchomość od Skarbu Państwa a nie od A.P. Ponadto Kolegium potwierdziło, że A.P. nie przyznano emerytury za przekazane Państwu grunty, gdyż kwestionowaną decyzją grunty zostały przejęte za spłaty pieniężne a nie w zamian za rentę. Skargę na powyższą decyzję wniosła A.P. reprezentowana przez córkę K.S. zarzucając zaskarżonej decyzji, iż w trakcie postępowania administracyjnego nie przeanalizowano dokumentów dotyczących zobowiązań A.P. wobec córki w sprawie rozliczeń spadkowych po J.P. Skarżąca kwestionując okoliczność uprawomocnienia się decyzji z upływem 14 dni od doręczenia decyzji objętej zakresem wniosku o stwierdzenie nieważności, wskazała na fakt, iż sprawa renty rolniczej rozstrzygnięta została w 1990r. przez Sąd. Do tego czasu skarżąca wierzyła, iż będzie miała emeryturę rolniczą. Zwrócono również uwagę na to, że urząd decydował w sprawie pozostałych części gospodarstwa, bowiem całe gospodarstwo miało 2,71 ha i urząd wydał decyzję na zbycie 0,68 ha małżeństwu S. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z dnia 04.01.2010r. wskazała na okoliczność rozliczeń finansowych ze skarżącą, powołując się przy tym na decyzję Naczelnika Gminy w K. z dnia [...] kwietnia 1978r. nr [...] w sprawie zatwierdzenia projektu podziału gospodarstwa rolnego o pow. 0,94 ha należącego do A.P., wezwanie Komornika Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] sierpnia 1977r. skierowane do A.P. i wzywające ją do uiszczenia należności wobec wierzycielki – K.S. Dodatkowo wskazano na okoliczność pobicia A.P. przez sąsiadów w dniach [...].01.1978 i [...].01.1978r. Powołano się przy tym na pismo zgłaszające zajście w Komendzie Milicji w K., z którego zdaniem pełnomocnika wynika, że Urząd nie przyjmował odwołania od decyzji z dnia [..].12.1977r. Pełnomocnik skarżącej wskazując na daty, sposób wykonywania czynności administracyjno – prawnych oraz fakt braku wykształcenia prawniczego podniosła, iż doszło do naruszenia prawa. A.P. nie godziła się bowiem na bezpłatne przekazanie ziemi Skarbowi Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Przedmiot niniejszej sprawy sprowadza się do oceny decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. odmawiających stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] grudnia 1977r. Nr [...] o przejęciu na własność Państwa części gospodarstwa rolnego o obszarze 1.78 ha oznaczonej jako działka nr [...] zapisanej w księdze wieczystej Kw [...]. Na wstępie wskazać należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie toczyło się w jednym z trybów nadzwyczajnych określonym w art. 156 kpa dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji. W tym trybie organ nie prowadzi "od nowa" postępowania administracyjnego, ale jedynie kontroluje, czy decyzja nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z ówcześnie obowiązującym prawem i jednocześnie ocenia, czy ustalenia poczynione uprzednio przez organ nie pozostają w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Jak słusznie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w decyzji z dnia [...].09.2009r. stwierdzenie nieważności jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Oznacza to, że nie każde naruszenie prawa skutkuje uznaniem decyzji za nieważną. Wadliwość musi więc być oczywista. a zatem może mieć miejsce jedynie w przypadku gdy decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad prawnych, o których mowa w art. 156 §1 kpa. Konsekwencją powyższego musi być stwierdzenie, iż podniesione zarzuty mogą być rozważane jedynie w zakresie, który nie dotyczy meritum sprawy administracyjnej, a jedynie oceny, czy zachodzi przesłanka nieważności wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy proste zestawienie rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 1988 r. o sygn. akt III SA 481/88). Oznacza to, iż warunkiem uznania naruszenia przepisu w sposób, któremu przypisać można charakter rażący, jest istnienie jasno sformułowanej normy prawnej, której treść nie wymaga wykładni. Podstawę materialną orzekania w przedmiotowej sprawie przez Naczelnika Gminy K. będącego organem właściwym do wydawania decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność Państwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne (art. 31 ustawy) był art. 28 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa było zatem, postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego rolnika. Bez takiego wniosku postępowanie w przedmiocie przejęcia nieruchomości nie mogło się toczyć, a przejęcie gospodarstwa dojść do skutku. W aktach przedmiotowej sprawy znajduje się wniosek A.P. z dnia [...].09.1977r. o przejęcie 1,78 ha na własność Skarbu Państwa za spłaty pieniężne (k.17 akt administracyjnych). Powyższy wniosek wnioskodawczyni uzasadniła tym, że jest niezdolna do pracy z powodu choroby. Wniosek o przejęcie na własność Skarbu Państwa A.P. ponowiła w piśmie z dnia [...].09.1977r. (k. 19 – 20 akt administracyjnych), w którym wskazując na konieczność rozliczenia z K.S. w formie darowizny gruntu o pow. 69 arów zapisanych w księdze wieczystej nr [...], wyraziła wolę sprzedaży Państwu gruntów znajdujących się w księdze wieczystej nr [...], z wyłączeniem 25 arów wraz z zabudowaniami. Powyższe znajduje potwierdzenie w notatce służbowej z dnia [...].10.1977r. (k. 25 akt administracyjnych) podpisanej przez A.P., z której wynika, że Urząd Gminy w K. przejmie za spłaty pieniężne obszar o pow. 1,78 ha. a po dokonaniu transakcji i naniesieniu zmian w rejestrach ewidencji gruntów i w księgach wieczystych, na pozostały obszar 0,94 ha zostanie wydana decyzja w sprawie podziału pomiędzy K. i B.S. (0,69 ha) i A.P. (0,25 ha wraz z zabudowaniami). Powyższe wskazuje, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego bezspornym jest fakt złożenia przez A.P. wniosku o przejęcie na własność Skarbu Państwa części posiadanego gospodarstwa rolnego w zamian za spłaty pieniężne. Z akt sprawy wynika nadto, że od decyzji Naczelnika Gminy K. nie zostało złożone odwołanie. W aktach (k. 34 akt administracyjnych) znajduje się pokwitowanie odbioru w dniu [...].12.1977r. decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności, od której nie wniesiono odwołania, w związku z powyższym decyzja ta stała się ostateczna. Ponadto na podstawie pism z dnia [...].09.1977r., [...].09.1977r. i [...].10.1977r. stwierdzić należy, że skarżąca miała wiedzę o toczącym się postępowaniu, była informowana o etapach rozpoznania jej sprawy, a o jego prowadzenie wnioskowała. W treści uzasadnienia decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazano, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do uzyskania renty za przekazane gospodarstwo, gdyż nie ma wieku emerytalnego ani nie posiada grupy inwalidzkiej. Uwzględniając więc treść wypisu z rejestru gruntów z dnia [...].09.1977r. (k. 21 akt administracyjnych) uznać należy za właściwe poczynione przez organ ustalenia, że przejęcie gruntu nastąpiło na wniosek właścicielki gruntu , która wnosiła o spłatę pieniężną, a nie o przyznanie renty. Odrębną kwestią pozostaje kwestia uregulowania należności za przejętą część gospodarstwa rolnego, której wartość wyceniono na kwotę 30.300 zł, kierując się zasadami zawartymi w Zarządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 22.1.1974r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. nr 7, poz. 54) oraz Zarządzeniem Naczelnika Gminy nr [...] z dnia [...].09.1977r. Z treści decyzji wynika, iż całą przyznaną kwotę wypłacono jednorazowo w ciągu trzech miesięcy od momentu uprawomocnienia się decyzji. W aktach (k. 50 administracyjnych) znajduje się pismo Naczelnika Gminy K. z dnia [...].01.1978r. nr [...] kierowane do Banku Spółdzielczego w K., zawierające wniosek o założenie A.P. książeczki oszczędnościowej. Jak wynika z akt sprawy Starosta J. przed przekazaniem sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zwrócił się do Banku Spółdzielczego w J. Oddział w K. o potwierdzenie założenia A.P. książeczki oszczędnościowej i dokonania na nią wpłaty tytułem wykonania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi Bank poinformował, iż nie posiada w swoich zbiorach akt dotyczących powyższej sprawy. Nie zmienia to jednak faktu, iż trudno uznać za wiarygodne aby od uprawomocnienia decyzji w dniu [...].01.1978r. do dnia złożenia w dniu [...].09.2008r. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu części nieruchomości za spłaty pieniężne, skarżąca nie podejmowała żadnych kroków celem wyegzekwowania należności. Ponadto stwierdzić należy, iż kwestie rozliczeń pomiędzy A.P. i jej córką – K.S. w sprawie spadku po J.P. nie mogą mieć wpływu na ocenę czy decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności pozostaje w oczywistej sprzeczności z ówcześnie obowiązującym prawem. Odnosząc się zaś do zarzutów podniesionych w piśmie procesowym z dnia [...].01.2010r., w którym powołano się na pismo zgłaszające fakt pobicia w Komendzie Milicji w K., stwierdzić należy, iż z jego treści nie wynika, aby skarżąca zgłaszała odwołanie od decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia [...] grudnia 1977r. Nr [...], którego organ nie chciał przyjąć. Pismo dotyczy bowiem wyłącznie przebiegu zajścia związanego z pobiciem, a nie postępowania w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Z treści pisma kierowanego do Naczelnika Gminy K. (kopię pisma załączono do pisma procesowego – k. 21 akt sądowych) wynika zaś, iż nie dotyczy ono postępowania sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, lecz postępowania zakończonego decyzją Naczelnika Gminy K. z dnia [...] kwietnia 1978r. Nr [...] stwierdzającej zgodność z obowiązującymi przepisami prawa projektu podziału gospodarstwa rolnego należącego do A.P. o powierzchni 0,94 ha na skutek planowanej sprzedaży na rzecz B. i K.S. gruntu o powierzchni 0,69 ha. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji. MZ