IV SA/Po 947/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi R. Z., M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Dnia [...] maja 2014 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek M. Z. i R. Z. (dalej jako Wnioskodawczynie, Odwołujące się, Skarżące) o przyznanie pomocy finansowej na bieżące rachunki i żywność. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Burmistrz [...] (dalej jako Burmistrz, organ I instancji), wskazując na art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 36 pkt 2 lit. e, art. 39 ust. 1-2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.; dalej jako u.p.s.) odmówił przyznania R. Z. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności oraz na opłacenie bieżących rachunków. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji przywołał ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, z których wynika, że R. Z. zamieszkuje z córką, M. Z. Dochodem rodziny jest emerytura R. Z. w kwocie 728,45 zł. Z rozmowy przeprowadzonej z R. Z. wynika, że jest właścicielką dwóch mieszkań; w jednym zamieszkuje wraz z córką, natomiast drugie mieszkanie jest nieużytkowane. Nadal nie zamierza wynająć ani też sprzedać nieużytkowanego mieszkania uzasadniając to tym, iż w mieszkaniu tym przebywają psy. Twierdzi też, że kolejni sąsiedzi sprawialiby problemy i konflikty. Organ ocenił, że w ten sposób R. Z. nie wykorzystuje własnych zasobów majątkowych. Dochód uzyskany ze sprzedaży lub najmu mieszkania mogłaby wykorzystać na bieżące potrzeby rodziny. Córka ma 28 lat, jest w wieku aktywności zawodowej. Po raz trzeci kontynuuje drugi rok studiów magisterskich na kierunku [...]. Córka, pomimo tego że uczęszcza na zajęcia na uczelni około dwa razy w miesiącu, nie wyraża chęci do poszukiwania i podjęcia jakiejkolwiek pracy. Twierdzi, że nie może podjąć żadnej pracy ze względu na kontynuację nauki, opiekę nad matką, a także z powodu własnych problemów zdrowotnych. Nie przedstawiła żadnego dokumentu stwierdzającego niezdolność do pracy. Organ ocenił, że R. Z. jest osobą sprawną fizycznie, bez konieczności stałej lub długotrwałej opieki czy pomocy innej osoby. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uwarunkowane jest wykazaniem się własną aktywnością w zakresie zaspokajania swych potrzeb życiowych. Burmistrz zastrzegł, że ze względu na występującą dysfunkcję i niski dochód Wnioskodawczynie są objęte pomocą w formie posiłków na okres od [...] września 2013 r. do [...] czerwca 2014 r. Odwołanie od opisanej decyzji złożyły obie Wnioskodawczynie. W obszernym piśmie podkreśliły, że spełniają ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie pomocy społecznej. Matka jest osobą niepełnosprawną, od 1997 r. całkowicie niezdolną do pracy. Podjęła leczenie psychiatryczne; wymaga opieki około 13 godzin dziennie, co uniemożliwia podjęcie pracy. Nie można sprzedać mieszkania bez zgody pozostałych współwłaścicieli, którzy zgody dobrowolnie nie udzielą. Odwołujące się nie mają pieniędzy aby pokryć koszty ewentualnej sprawy sądowej. Nikt nie kupi mieszkania w kamienicy i to w takim stanie, chyba że za złotówkę. Wszystkich mieszkańców kamienicy sąsiedzi zawsze nastawiają przeciwko odwołującym się; nowy sąsiad były wrogiem i sprzedając mieszkanie miałyby nowe sprawy sądowe i interwencje policji. Odwołujące się otrzymały około 500 listów z Sądu Rejonowego w [...] i około 10 tysięcy skarg w ciągu trzech lat z powodu pojawienia się sąsiadów. Od lat odwołujące się pełnią funkcję lokalnych ofiar, na których można się bezkarnie wyżyć. W piśmie uzupełniającym odwołanie Wnioskodawczynie napisały, że Córka jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, ale nie podejmuje stałej pracy z uwagi na konieczność ciągłej opieki nad matką. Posiłki były wydawane do dnia [...] czerwca 2014 r. obecnie jest okres wakacyjny i brak obiadów. Dochód na osobę jest zbyt niski na normalne funkcjonowanie. Mieszkanie, które miałyby sprzedać jest ruderą. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO wskazało na ustalenia rodzinnego wywiadu środowiskowego: Wnioskodawczynie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Zajmują lokal własnościowy składający się z kuchni oraz dwóch pokoi. Ponadto posiadają drugie mieszkanie na parterze tego samego budynku - kamienicy – składające się z kuchni, pokoju oraz łazienki, nieużytkowanego. Matka pobiera emeryturę w wysokości 728,45 zł i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Córka jest studentką studiów stacjonarnych II stopnia; termin ukończenia studiów to 30 września 2014 r. Ponadto jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, od dnia 11 października 2013r. Oświadczyła, iż nie pracowała dotychczas nie tylko z powodu studiów, ale także ze względu na opiekę nad matką, słabe własne zdrowie. Na uczelnie jeździ dwa razy w miesiącu. Wnioskodawczynie są osobami żyjącymi w konflikcie z sąsiadami mieszkającymi przy tej samej ulicy, a także sąsiedniej. Matka choruje psychicznie oraz ma dolegliwości ze strony układu moczowo - płciowego. Zdaniem pracownika socjalnego jest w stanie sama sobie poradzić, nie musi mieć opiekunki, tj. córki. Wynika to także z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Córka nie przedstawiła żadnych zaświadczeń lekarskich o stanie swojego zdrowia. SKO podzieliło stanowisko organu I instancji o braku podstaw do przyznania pomocy. Odwołujące nie wykorzystują w pełni swoich możliwości oraz zasobów w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 36 pkt 1lit. "c" u.p.s. jednym ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest zasiłek celowy. Jest on przeznaczany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Z przepisów regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że organ administracyjny, udzielając świadczeń z pomocy społecznej, kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, ale jednocześnie wynika, iż osoby te czy rodziny mają obowiązek same, we własnym zakresie czynić wysiłki w celu przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Wysiłki te powinny być tym większe, im większe są uprawnienia, zasoby i możliwości tych osób czy rodzin. W ocenie organu wyczerpały negatywną przesłankę z art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadnioną odmowę podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną, co uzasadnia odmowę przyznania pomocy społecznej nawet w przypadku wypełnienia przez stronę wszystkich warunków jej przyznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. Z. i M. Z. napisały, że decyzja SKO jest niesłuszna i niezgodna z prawem. Podkreśliły, że spełniają wszystkie wymogi aby móc korzystać z pomocy społecznej. Pracownice [...] Ośrodka Pomocy Społecznej są specjalnie złośliwe, a decyzja organu I instancji skazuje skarżące na śmierć głodową. Oceniły, że są prześladowane przez złośliwych sąsiadów. Mieszkanie jest potrzebne, ponieważ mają mało pomieszczeń do życia; nie nadaje się do sprzedaży – rudera. W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności oraz na opłacenie bieżących rachunków. Świadczenia tego rodzaju przyznawane są na warunkach określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne tej ustawy, wyrażone w jej art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, stanowią że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo i subsydiarnie (pomocniczo) – w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Świadczenia pomocy społecznej w postaci zasiłków celowych, zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., mogą być przyznane "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej". Jednym z podstawowych warunków przyznania takiego zasiłku jest spełnienie określonego kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2–15 u.p.s., w szczególności bezrobocia (pkt 4) lub niepełnosprawności (pkt 5). Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi obecnie 456 zł miesięcznie – zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Skarżące spełniają opisane wyżej kryterium dochodowe (chociaż żaden z organów administracji nie napisał tego wprost), jak i podstawy przyznania pomocy wymienione w art. 7 pkt 4 i 5 u.p.s. Nie oznacza to jednak, że organ ma obowiązek przyznać Skarżącym wnioskowaną pomoc, w zakresie wskazanym we wniosku. Sam fakt spełniania przez osoby ubiegające się o pomoc kryteriów określonych w art. 7 i art. 8 u.p.s. nie oznacza jeszcze "automatycznego" przyznania świadczenia. Zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskowały Skarżące, nie są kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanej decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń nie jest wystarczającym uzasadnieniem ani gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Dodatkowo bowiem ustawodawca sformułował obowiązek osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych, współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się ona znalazła – co wynika wprost z art. 4 u.p.s. Przepisy u.p.s. formułują podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to zasadniczo nie jest uzasadnione udzielenie takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na podstawie przepisów u.p.s. – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji mających pomóc tej osobie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, w jakiej się znalazła, w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia jej samodzielnego, odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa wyraźnie w art. 11 ust. 2 u.p.s. Przepis ten statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych okoliczności wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie uzasadnia odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach administracji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczeń pomocowych. Uprawnienia organu w razie dokonanej przezeń, negatywnej oceny postawy strony ubiegającej się o środki pomocowe, zostały wprost określone w art. 11 ust. 1 i 2 u.p.s. W świetle tych przepisów w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych, może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego (ust. 1). W niniejszej sprawie organy obu instancji wskazywały i cytowały ust. 2 art. 11 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że organy administracji obu instancji nie zaprezentowały należytego materiału dowodowego, dokumentującego wniosek o braku współdziałania Skarżących z organem pomocowym w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, w której obie Skarżące się znajdują. Sąd stwierdza, że organy administracji odmówiły przyznania pomocy bez sprawdzenia argumentów Skarżących, przy czym niektóre z argumentów podniesione w odwołaniu, gdyby okazały się prawdziwe, mogą istotnie zmienić ocenę postawy Skarżących. Sąd zaznacza, że uchylił wyłącznie zaskarżoną decyzję, aby organ wyższego stopnia potwierdził lub wykluczył zasadność niżej wymienionych argumentów, które zostały podniesione w odwołaniu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że z uwagi na symbol przyczyny niepełnosprawności R. Z: 02-P – choroby psychiczne (§ 32 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. Nr 139 poz. 1328 z późn. zm.)) organy administracji powinny szczególnie drobiazgowo weryfikować twierdzenia Skarżącej. I dokumentować w aktach poczynione ustalenia. Sąd stwierdza, że organom administracji do uznania, że właścicielka dwóch mieszkań ubiega się o pomoc społeczną, wystarczyło zapewnienie Skarżącej, odnotowane w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek potwierdzenia lub wykluczenia tej okoliczności. W związku z tym sąd stwierdza, że organy administracji dopuściły się naruszenia prawa procesowego, polegającego na nieprzeprowadzeniu w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co więcej, z załączonych do skargi akt sprawy nie wynika, że organy administracji weryfikowały twierdzenia Skarżących o tym, że mieszkanie stanowi współwłasność i nadaje się do całkowitego remontu. Nie można wykluczyć, że mieszkanie w bardzo złym stanie, stanowiące współwłasność, nie może zostać wynajęte czy sprzedane, zwłaszcza jeżeli między współwłaścicielami jest konflikt. Organy administracji nie wyjaśniły również, dlaczego M. Z., mimo że studiuje w trybie dziennym, dojeżdża na uczelnię tylko dwa razy w miesiącu i po raz trzeci powtarza ten sam rok studiów. Nie można wykluczyć, że taka postawa jest spowodowana stanem zdrowia wnioskodawczyni, nieporadnością, nieumiejętnością w radzeniu sobie w zwykłych codziennych sprawach, brakiem środków na dojazdy na uczelnię, czy też lękami. Nie bez znaczenia bowiem jest fakt, że schorzenia psychiczne R. Z. mogą bezpośrednio rzutować na funkcjonowanie jej córki i tym samym nie przedkładanie przez nią dokumentacji lekarskiej nie wynika jedynie ze złej woli i braku chęci współpracy. Nie zostało także ustalone, czy M. Z., zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy, otrzymała jakąkolwiek ofertę pracy a w razie otrzymania oferty pracy, czy odrzuciła ofertę pracy, czy dla osób w jej wieku i z jej kwalifikacjami w okolicy w ogóle są jakiekolwiek oferty pracy i czy odmowa podjęcia pracy jest faktycznie wyrazem braku chęci poprawy swojej sytuacji czy też wynika ze specyfiki rynku pracy bądź predyspozycji zawodowych i zdrowotnych M. Z. Powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, a ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję. Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ustali czy zachowania skarżących uznane przez organ jako świadczące o braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej obiektywnie istnieją. Ustali, czy R. Z. świadomie sprzeciwia się wynajęciu bądź sprzedaży drugiego mieszkania, czy też mieszkanie to z uwagi na stan prawny |(współwłasność) i faktyczny (stan do gruntownego remontu) nie może być przez chorująca na schorzenia psychiczne skarżącą sprzedane. Ustali również czy M. Z. jest nadal zarejestrowana w urzędzie pracy, czy oferowane jej były oferty pracy, jeżeli nie to dlaczego, czy urząd pracy oferuje pracę osobie z kwalifikacjami skarżącej, z jakich przyczyn kolejny raz powtarza ten sam rok studiów, co może wskazać rzeczywiste możliwości zarobkowe skarżącej. Po dokonanych ustaleniach organ rozważy czy brak współdziałania rzeczywiście ma miejsce a jeżeli tak, czy wynika on z postawy roszczeniowej czy też nieporadności skarżących. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu. Na zakończenie wskazać należy, że wymienienie jako adresata decyzji I instancji jedynie R. Z. a nie obu wnioskodawczyń było uchybieniem, które jednak nie miało wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ppsa, ponieważ obie skarżące miały zapewniony czynny udział na wszystkich etapach postępowania, przedstawiając organom swoje twierdzenia oraz zapoznając się z wydanymi decyzjami. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że w postępowaniu administracyjnym o udzielenie pomocy społecznej rodzinie prawa strony ma każdy jej członek. Źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa jest norma prawna na podstawie której członkom rodziny może zostać przyznana pomoc w postaci określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej (wyrok NSA z 5 marca 2003r., sygn. II SA/Ka 878/99, baza orzeczeń NSA) MZ