IV SA/Po 947/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu z dnia 21 listopada 2017r. sygn. akt IV SA/Po 947/15 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. z dnia 28 września 2015r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego R. P. wraz z M. P. złożyli skargę na postanowienie Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] września 2015r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia. W trakcie prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z w/w skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządzeniem z dnia 4 października 2016r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłącznie sędziego. Skarżący pismem z dnia 20 października 2016r. (data stempla pocztowego) wniósł zażalenie na w/w zarządzenie wraz z kolejnym wnioskiem o wyłącznie sędziego, który został także postawiony bez rozpoznania zarządzeniem z dnia 29 listopada 2016r. Prowadząc dalej postępowanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016r. odrzucił skargę w związku z nie uiszczeniem wpisu sądowego. R. P. pismami z dnia 22 grudnia 2016r. i 3 stycznia 2017r. wniósł zażalenia na zarządzenie z dnia 29 listopada 2016r.i postanowienie z dnia 20 grudnia 2016r., wnosząc również o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata. Prowadząc dalej postępowanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2017r. pozostawił bez rozpoznania kolejny złożony w sprawie wniosek o wyłącznie sędziego. R. P. wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie składając również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy rozpoznając złożone wnioski o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 21 listopada 2017r. zwolnił R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 20 października 2016r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 października 2016r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłącznie sędziego; zwolnił R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 22 grudnia 2016r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 listopada 2016r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłącznie sędziego; zwolnił R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 3 stycznia 2017r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2016r. o odrzuceniu skargi; zwolnił R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 27 kwietnia 2017r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2017r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłącznie sędziego oraz odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż wcześniejsze złożone przez skarżącego wnioski o przyznanie prawa pomocy rozpoznane były negatywnie z uwagi na niewyjaśnienie sytuacji finansowej. Uznając zatem, że złożone w niniejszej sprawie zażalenia na wydane w sprawie orzeczenia wpadkowe wraz z wnioskami o przyznanie prawa pomocy stanowi nadużycie prawa, mając na uwadze fakt, iż WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016r. odrzucił skargę, orzekający w sprawie referendarz stwierdził, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń i ich wysyłką. Mając powyższe na uwadze przyznano skarżącemu prawo mocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od wskazanych w sentencji środków zaskarżenia. Mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz pozostałych kosztów sądowych, z całą mocą podkreślono, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, nie zmieniono stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do tego, że co do zasady brak jest uzasadnienia, aby skarżący korzystał z prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia R. P. wniósł o jego uchylenie oraz o zwolnienie skarżącego od uiszczenia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Strona argumentowała, że jej sytuacja życiowa jest trudna z uwagi na bezdomność, wzrost zadłużenia i ciężką chorobę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy zwolnił R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od konkretnie wskazanych w sentencji środków zaskarżenia i odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy uzasadnił brakiem wykazania, że skarżący spełnia ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu taka ocena była prawidłowa. Skarżący, składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy, nie wyjaśnił bowiem swojej sytuacji materialnej, ograniczając się jedynie do składania oświadczeń o braku środków finansowych, nie popartych żadnymi obiektywnymi i weryfikowalnymi dokumentami. Należy zatem zgodzić się z referendarzem, że informacje podane przez R. P. są niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a nadto budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Okolicznością nie bez znaczenia jest również fakt, iż obecnie rozpoznawane wnioski o przyznanie prawa pomocy są kolejnymi wnioski R. P. złożonymi w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został rozpatrzony negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 maja 2016r. utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu z dnia 14 czerwca 2016r. Kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały pozostawione bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2017r. Wobec uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu Sąd postanowieniem z dnia 16 maja 2017r. odmówił R. P. przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu (zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2017r. sygn. akt II OZ 733/17), a następnie postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2017r. odrzucił sprzeciw (zażalenie na w/w postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017r. sygn. akt II OZ 1144/17). Odnosząc się do podniesionej w zaskarżonym postanowieniu kwestii nadużycia prawa wskazać należy, że do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Stwierdzić należy, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, będący dysponentem środków publicznych, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego, postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez podatników. Zdaniem Sądu, dokonana przez referendarza sądowego ocena, że działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę, jest prawidłowa i skutkować winna odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem, w ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i zasadnie stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie w tym kosztów pełnomocnika z wyboru. Słusznie również referendarz sądowy upatruje w działaniach skarżącego, polegających na wielokrotnym składaniu w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy, znamion nadużycia prawa. Tym samym mając na uwadze stan sprawy po wydaniu przez Sąd postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi, przy uwzględnieniu postawy skarżącego, w ocenie Sądu orzekający w sprawie referendarz sądowy zasadnie przyznał prawo pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w celu zakończenie postępowania w sprawie. Z uwagi na wskazaną okoliczność, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji