IV SA/Po 954/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2017 r. sprawy ze skargi R. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta O. W. z dnia 20 czerwca 2016 r. nr [...] Sygn. akt IV SA/Po [...] Uzasadnienie Decyzją z dnia 22 sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie m.in. art. 2 pkt 14, pkt 16, art.4 ust.2 i 3, art.10 ust.1 i 2 art.13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. , poz. 195), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] [...]. z dnia 20 czerwca 2016r. nr [...], którą organ odmówił R. Ż. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K. Ż.. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. ojcu dziecka. Stosownie do art.2 pkt 16 ustawy, przez rodzinę uważa się m.in. rodzica dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nim pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 lat. Aby uznać, że dane dziecko wchodzi w skład rodziny wnioskodawcy musi wspólnie zamieszkiwać z wnioskodawcą, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie może przekraczać [...] zł. Organ wskazał, że S. , J. i B. Ż. nie wchodzą w skład rodziny R. Ż., ponieważ w wyroku z dnia 14 listopada 2012r., sygn.. akt I C [...], Sąd Okręgowy w K. ustalił ich miejsce zamieszkania w miejscu zamieszkiwania matki I. Ż.. R. Ż. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję zarzucając, naruszenie art.7 i 77 kpa oraz art.2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci skutkujące brakiem zebrania materiału dowodowego w sprawie i błędne przyjęcie, że rodzina skarżącego składa się z niego i córki K. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), zwana dalej "ustawą" . Zgodnie z art. 4 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust.1). Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (ust. 2 i 3). Skarżącemu odmówiono przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko K. Ż. na podstawie art. 2 ust. 16 ustawy, albowiem pozostałe dzieci skarżącego nie zamieszkują ze skarżącym wobec czego nie stanowią jego rodziny. W myśl powołanego przepisu ilekroć w ustawie jest mowa o rodzinie – oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny : małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 lat ......; w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Należy zauważyć, że z treści przywołanych przepisów art. 23 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy wynika, że aby można było odmówić przyznania przedmiotowego świadczenia na skutek uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu, muszą wpierw zaistnieć przesłanki do przeprowadzenia tego wywiadu, przewidziane ustawą. Przesłankami takimi są: wystąpienie wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 22, wydatkowanie świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienie świadczenia wychowawczego. Z przyczyn oczywistych w niniejszej sprawie może być mowa jedynie o przesłance wystąpienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem, bowiem świadczenie wychowawcze jeszcze nie zostało przyznane. Organy obu instancji nie ustaliły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, czym naruszyły art.7, 77 w zw. z art.80 kpa. Zauważyć należy, że przepis art. 4 ust. 1 ustawy stanowi, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca postrzega opiekę nad dzieckiem tylko jako jeden z elementów wychowywania dziecka. Organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego oraz wywiadu środowiskowego mającego na celu ustalenie rzeczywistego stanu sprawowanej przez ojca opieki nad dziećmi z pierwszego małżeństwa. Organy nie zbadały też, czy skarżący nie sprawuje nad pozostałymi dziećmi opieki naprzemiennej. Ustawodawca w art. 15 ust. 1 ustawy nie posługuje się sformułowaniem "właściwego" sprawowania opieki. Należy zauważyć, że przepis art. 22 , do którego odwołuje się art. 15 ust. 1 ustawy stanowi , że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Mając na uwadze powyższe , "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić, w ocenie Sądu, do jej faktycznego sprawowania, nie zaś do "właściwego" sprawowania. Innymi słowy – użyte w art. 15 ust. 2 ustawy sformułowanie dotyczy m.in. sytuacji, gdy istnieje wątpliwość, czy osoba, która złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze, sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem ( np. wniosek złoży rodzic nie mieszkający z dzieckiem). Wyrok Sądu Okręgowego w K. z 14 listopada 2012r. nie wyklucza sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej. Władza rodzicielska została bowiem powierzona obojgu rodzicom ustalając miejsce zamieszkania trojga dzieci u matki, zachowując prawo skarżącego do kontaktów nad dziećmi w terminach ustalonych w wyroku. Skarżący zobowiązany jest również do płacenia alimentów na dzieci. Należy pamiętać, że jeżeli rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, że w powtarzających się okresach rodzic sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, to istnieją podstawy do uznania, że w sprawie mamy do czynienia z opieką naprzemienną. Przyjąć również należy, że pojęcie "opieka naprzemienna" pojawił się dopiero w lutym 2016r. W celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy niezbędne będzie przeprowadzenie w myśl art.15 ust.1 u.p.p.w.d. wywiadu środowiskowego zarówno u skarżącego, jak i u jego byłej żony, w celu ustalenia, kto faktycznie i w jakim wymiarze sprawuje opiekę nad dziećmi z pierwszego związku, jak wygląda opieka w czasie, czy skarżący troszczy się o codzienne potrzeby, zaspokaja potrzeby bytowe i w jakim zakresie. Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą miały na uwadze powyższe stanowisko.