IV SA/Po 966/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę w całości. Prezydent Miasta P., po kolejnym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 roku (nr [...]), skierowaną do A. S., ponownie odmówił przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na: - zwrot za zakupione drewno opałowe w wysokości [...] zł, - uregulowanie zaległej należności za użytkowanie działki w ROD oraz energię elektryczną w łącznej wysokości [...] zł. Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w domku letniskowy na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego "C. ". W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (wrzesień 2020 roku) utrzymywała się z zasiłku okresowego w wysokości [...] zł. Deklarowany dochód kwalifikował do otrzymania pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Wnioskodawczyni jest osobą w wieku atrakcyjnym na rynku pracy ([...] lata) i zgłasza gotowość podjęcia pracy, gdyż pozostaje zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nie posiada bliskiej rodziny, ale korzysta ze wsparcia finansowego, czy rzeczowego, znajomych. Cierpi na dolegliwości zdrowotne, jak zawroty głowy, czy bóle stawów biodrowych. Nie są to schorzenia, które uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie, nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o czasowej lub stałej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia o odmowie przyznania pomocy (zasiłku celowego) organ wyjaśnił, że zamieszkiwanie na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego stoi w sprzeczności z przepisami dotyczącymi korzystania z niego. Ponadto opłata za użytkowanie działki stanowi na przestrzeni roku jednorazowy wydatek, na który wnioskodawczyni powinna rozplanować zasiłek okresowy, by tę należność regulować. Z kolei na mocy decyzji [...] wnioskodawczyni uzyskała pomocy (zasiłek celowy) na zakup opału w kwocie [...]zł. Przedstawioną fakturę organ traktuje, jako dowód potwierdzający zakup opału. A. S. skorzystała z prawa do złożenia odwołania. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Zdaniem strony jest ono dla niej krzywdzące. Odwołująca się zaznaczyła, że spełnia kryterium dochodowe do otrzymania pomocy finansowej. Podniosła, że przedstawiła swoją sytuację socjalno-bytową oraz wyniki badań lekarskich na okoliczności stanu zdrowia i ograniczeń z tym związanych. Zaznaczyła przy tym, że pełny obraz stanu zdrowia uzyska po skompletowaniu badań, ale powątpiewa, czy są podstawy prawne dopuszczające przedstawienie pracownikom MOPR tak szczegółowych danych. Strona uznaje, że ze względu na specyfikę swoich dolegliwości ma ograniczoną możliwość podjęcia pracy. Odnosząc się do zarzutu bezprawności zamieszkiwania na terenie rodzinnych ogrodów działkowych odwołująca się wskazała, że na opłatę za użytkowanie działki składają się koszty energii elektrycznej ([...] zł), opłaty za śmieci ([...] zł), czy opłata remontowa ([...] zł). W kwestii zwrotu kosztów zakupu opału wskazała, że przedstawiła fakturę na kwotę [...]zł i wnioskowała o pomoc w tej wysokości (poziom zgodny ze świadczeniami dla innych działkowiczów), a nie o kwotę [...]zł. Odnośnie argumentacji wskazującej na konieczność rozplanowywania zasiłku okresowego wnioskodawczyni wyjaśnił, że nie otrzymała decyzji o zasiłkach przydzielonych od stycznia do kwietnia 2021 roku, a jej pisemne żądania o udzielenie informacji w tym zakresie pozostają bez odpowiedzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpoznaniu sprawy postępowaniu odwoławczym, decyzją z dnia [...] września 2021 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że spełnienie przesłanki dochodowej nie oznacza automatycznego przyznania wnioskowanego świadczenia. Ocena podstaw do przyznania pomocy musi uwzględniać cele i zadania pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją, która ma na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej należy uwzględnić, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja w przedmiocie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Kolegium podkreśliło, że skarżąca jest w wieku atrakcyjnym na rynku pracy, nie przedstawiła dowodów niezdolności do pracy, nie podejmuje zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz nie wykazała zainteresowania udziałem w zajęciach Klubu Integracji Społecznej (warsztaty i praktyki zawodowe, zajęcia edukacyjne, kurs języka angielskiego, uczestnictwo w grupach wsparcia), co umożliwiłoby zdobywanie doświadczenia zawodowego, wzrost kwalifikacji, czy choćby otrzymywanie na czas uczestnictwa świadczenia integracyjnego. W zakresie odmowy zwrotu części wydatków poniesionych na zakup drewna kominkowego organ wyjaśnił, że w ustawie o pomocy społeczne nie ma regulacji, z których wynika obowiązek zwrotu kosztów potrzeby bytowej zaspokojonej własnym staraniem. Ponadto organ uznał, że otrzymywany zasiłek okresowy pozwala na takie jego rozplanowanie, które zaspokaja koszty użytkowania działki ([...] zł miesięczny) oraz opłaty za energię elektryczną ([...] zł miesięczny). A. S. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że o przydział środków na zakup opału zwróciła się pismem z dnia [...] września 2020 roku, a wobec braku reakcji organu, po dokonaniu zakupu za pożyczone pieniądze, pismem z dnia [...] października 2020 roku wystąpiła o zwrot kosztów zakupu, w celu oddania znajomym pożyczonych pieniędzy. Za błędne uznała twierdzenia organów o braku możliwości zwrotu kwot wydatkowanych na zakup opału. Skarżąca wskazała, że w taki właśnie sposób dokonano refundacji wydatków na leki. Za nieuzasadnioną skarżąca uznała również odmowę pokrycia opłat za Rodzinny Ogród Działkowy i wskazała, że analogiczne opłaty ponoszą osoby zajmujące lokale w blokach mieszkalnych, a takie osoby MOPR wspiera finansowo. Skarżąca podniosła, że w toku postępowania szczegółowo udokumentowała stan zdrowia i brak zdolności do podjęcia pracy. Jednak zaświadczenie o niezdolności do podjęcia pracy uzyskała dopiero [...] listopada 2021 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazałą się nieuzasadniona. Organy prawidłowo uznały, że materialnoprawną podstawę załatwienia wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2020, poz. 1876 ze zm.; dalej w skrócie u.p.s.), a wniosek skarżącej należało załatwić w formie decyzji wydanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256; dalej w skrócie K.p.a.). Organy trafnie uznały, że żądanie wniosku należy zakwalifikować i rozpoznać w trybie właściwym dla pomocy świadczonej w postaci zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust.1-3 u.p.s. Zgodnie z powołaną regulacją w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Wbrew zarzutom skargi oraz pomimo częściowo błędnej argumentacji podnoszonej przez Prezydent Miasta P., organy nie kwestionowały tego, że zgłoszone przez skarżącą potrzeby mogą być sfinansowane w ramach pomocy w postaci zasiłku celowego. Uzasadnienie dwóch decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jednoznacznie dowodzi, że przy rozstrzyganiu o zasadności żądań skarżącej organy przyjmowały, iż osoby i rodziny na stałe przebywające na terenie Rodzinnych Ogródków Działkowych nie są wyłączone z korzystania z pomocy społecznej, w tym ze świadczeń określonych w art. 39 u.p.s. Sąd nie ujawnił podstaw do formułowania stanowiska, że podstawa faktyczna wydanego rozstrzygnięcia została ustalona z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także analiza dokumentów załączonych do skargi (k. 11-32 akt sądowych), wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Skarżąca w październiku 2020 roku wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia G. z wnioskiem o dokonanie zapłaty opłaty ogrodowej określonej w wezwaniu z dnia [...] września 2020 roku oraz dokonanie zwrotu kwoty [...]zł wydatkowanej na zakup drewna, co udokumentowała rachunkiem nr [...] z dnia [...] września 2020 roku. Zgodnie z treścią wywiadu środowiskowego z dnia [...] listopada 2020 roku skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Choruje na nadciśnienie tętnicze. Pozostaje zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłki. Nie posiada własnego dochodu. Otrzymuje pomoc w postaci zasiłku okresowego ([...] zł) oraz zasiłku na żywność ([...] zł). Koszty mieszkaniowe określiła na około [...] zł miesięcznie (energia elektryczna, gaz, wywóz szamba). Brak zmian w sytuacji życiowej wnioskodawczyni potwierdził wywiad środowiskowy z dnia [...] maja 2021 roku. Skarżąca oświadczyła, że nadal pozostaje zarejestrowana, jako osoba bezrobotna. Nie ma żadnego dochodu i pobiera zasiłek okresowy ([...] zł). Obecnie leczy się neurologicznego (zawroty głowy). Odmówiła udziału w zajęciach Centrum Integracji Społecznej. Koszty mieszkaniowe określiła na [...] zł miesięcznie (opłata ogrodowa, energia elektryczna, leki, butla gazowa). W treści skargi (k. 7 akt sądowych) skarżąca potwierdziła, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2020 roku (nr [...]) otrzymała pomoc finansową w postaci zasiłku celowego na opał w kwocie [...]zł (kserokopia decyzji załączona do skargi, k. 11 akt sądowych). Wyjaśnić zatem należy, że decyzja o przyznaniu albo odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Rozstrzygając w przedmiocie zasadności przyznania wskazanego świadczenia organ powinien mieć na uwadze w szczególności cele, jakie spełnia instytucja pomocy społecznej. Z przepisu art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Kwestionowana skargą decyzja została wydana w dniu [...] września 2021 roku, lecz rozstrzyga w przedmiocie zasiłku celowego, po kolejnym rozpoznaniu w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym, sprawy dotyczącej potrzeb bytowych powstałych i zgłoszonych na przełomie września i października 2020 roku (faktura zakupu drewna z dnia [...] września 2020 roku oraz wezwanie do zapłaty z dnia [...] września 2020 roku). Organy słusznie uznały, że ocena zasadności zgłoszonych żądań powinna odnosi się do sytuacji życiowej, zasobów i możliwości skarżącej aktualnych na dzień powstania zgłoszonych potrzeb bytowych. Powyższe ma także istotne znaczenie w świetle argumentacji skargi wskazującej na brak rozpoznania sytuacji zdrowotnej skarżącej, a przez to także niewłaściwą ocenę jej możliwości w zakresie podejmowania własnych starań zmierzający do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. W ocenie Sądu trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia (oceny dokonanej przez organy) nie podważa załączone do skargi zaświadczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2021 roku (k. 29 akt sądowych). Przedstawione zaświadczenie nie dotyczy okresu aktualnego z punktu widzenia analizowanych potrzeb bytowych. Ponadto zostało one wydane w celu udokumentowania niezdolności do pracy przed Powiatowym Urzędem Pracy. Natomiast skarżąca odmówiła udziału w zajęciach Klubu Integracji Społecznej obejmujących warsztaty i praktyki zawodowe, zajęcia edukacyjne, kurs języka angielskiego, uczestnictwo w grupach wsparcia, co umożliwiało otrzymywanie na czas uczestnictwa świadczenia integracyjnego. O bezprawności zaskarżonej decyzji nie świadczy argumentacja, że koszty objęte opłatą ogrodową są tożsame z wydatkami osób zajmujących lokale w blokach mieszkalnych. Analiza uzasadnień wskazanych decyzji potwierdza, że ocena zasadności wniosku, co do zasiłku celowego na pokrycie opłaty ogrodowej została przeprowadzona w odniesieniu do materialnych przesłanek przyznawania tego świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu odmowy sfinansowania tej opłaty organ wyjaśnił, że skarżąca pobiera zasiłek okresowy ([...] zł), który istotnie przewyższa koszty użytkowania działki ([...] zł miesięczny) oraz opłaty za energię elektryczną ([...] zł miesięczny). Skarżąca nie wykazała, aby pobierany zasiłek okresowy nie pozwalał jej na sfinansowanie opłaty ogrodowej. W tej sytuacji brak jest podstaw do formułowania oceny, że odmowa przyznania zasiłku celowego dotyczy sytuacji braku możliwości zaspokojenia potrzeby bytowej, czy też możliwości jej zaspokojenia na warunkach odpowiadających godności człowieka. Dowody włączone do akt sprawy nie pozostawiają wątpliwości, że pomoc na zakup opału została przyznana skarżącej kwocie [...]zł, co pokrywa zgłoszoną potrzebę bytową do wysokości prawie 50 %. Rodzaj i forma udzielonej pomocy są zgodne z żądaniem wnioskodawczyni, a jej wysokość organy dostosowały do sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącej. Skarżąca nie wykazała, aby ustalenie kwoty zasiłku celowego na zakup opału na wskazanym powyżej poziomie było niezgodne z celami przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Celem świadczeń pomocy społecznej nie jest pełne sfinansowanie każdorazowo wszystkich zgłaszanych potrzeb w wysokości odpowiadającej wnioskodawcy. Skoro skarżąca odmawia uczestnictwa w zajęciach Klubu Integracji Społecznej (pozbawia się świadczeń tym związanych), to częściowe przyznanie pomocy znajduje uzasadnienie w tym, że pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zauważyć przy tym należy, że częściowa odmowa przyznania pomocy dotyczyła potrzeby bytowej już zaspokojonej własnym staraniem, a taka potrzeba traci charakter potrzeby niezbędnej, co w ocenie Sądu trafnie podkreślił organ odwoławczy. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podlega oddaleniu.