IV SA/Po 974/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Wojewody z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. zasądza od Wojewody na rzecz J. P. kwotę 52,00 (pięćdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów podróży. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B. Popowska /-/E. Makosz-Frymus MZ WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...]r., Prezydent Miasta K. orzekł o obowiązku zwrotu przez J. P. nienależenie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. J. P. odwołał się od powyższej decyzji w dniu [...]r. Postanowieniem z dnia [...]r., nr [...], Wojewoda stwierdził, iż odwołanie J. P. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia w art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako: kpa) i w związku z tym odwołanie to pozostawiono bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu organ wskazał m. in., iż odwołujący się nie wniósł prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze kierowanej do Sądu, J. P. m. in. wskazał, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem Wojewody. W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, przywołując argumentację przedstawioną w swojej decyzji. Na rozprawie, w dniu 30 listopada 2006 r., Skarżący stwierdził, iż rozmawiał z urzędnikiem Powiatowego Urzędu Pracy, prosząc o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, ale uzyskał odpowiedź, iż jest za późno. Skarżący wskazał, iż było to w terminie do 7 dni od pisma z dnia [...]r., które otrzymał z Urzędu Wojewódzkiego, gdzie informowano go o możliwości zapoznania się z dowodami i materiałami sprawy, a pismo to otrzymał w dniu [...] albo [...]r. Skarżący złożył także wniosek o zwrot kosztów podróży w obie strony w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawy sądowoadministracyjne podlegają rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian. – dalej ppsa). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych, w bezpośrednim sąsiedztwie pierwszoinstancyjnej decyzji z dnia [...]r. (k. – 9), znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru pisma (k. – 8) – znak sprawy nie w pełni do odczytania, ale zawiera liczby: [...] oraz datę: [...]r. oraz podpis żony D. P.. Nie ma pewności, czy to zwrotne potwierdzenie odbioru pisma dotyczy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...]r. Powyższe wątpliwości każą z tym większą uwagą rozważyć kwestie naruszenia przez J. P. terminu do wniesienia odwołania, zwłaszcza wobec wyjaśnień Skarżącego złożonych na rozprawie. W niniejszej sprawie, Wojewoda potraktował pismo – odwołanie z dnia [...]r., jako niezawierające wniosku o przywrócenie terminu zgodnie z art. 58 § 1 i 2 kpa. Faktem jest, iż Skarżący nie zawarł takiego wniosku w swoim odwołaniu. Jak jednak wynika ze złożonych przez J. P. wyjaśnień, działał pod wpływem błędnego pouczenia pracownika Powiatowego Urzędu Pracy, który stwierdził, iż jest już za późno na złożenie takiego wniosku. Należy dodać, iż Skarżący nie posługiwał się ogólnymi sformułowaniami, lecz wymienił nazwisko urzędnika i wskazywał okoliczności, pozwalające na ustalenie daty wizyty w PUP, co uwiarygodnia jego oświadczenie. Sąd zauważa, iż obywatel nie może ponosić konsekwencji wadliwego pouczenia przez organ, biorąc szczególnie pod uwagę, iż obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa), winien być rozumiany tak szeroko, jak to tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku winno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dlań z niekorzystnymi skutkami lub nawet ryzykiem wystąpienia takich skutków, nie mówiąc już o wadliwym pouczeniu obywatela. Urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanym działaniem. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 (obecnie: art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) sposób rozumienia art. 9 kpa (wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r., III ARN 40/92, PiP z 1993 r., nr 3, s. 110 akceptowany przez B. Adamiak [w:] Kpa. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 79 - 80). Z kolei art. 8 kpa nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania tak, by pogłębić zaufanie do organów państwa. W tym świetle stwierdzić trzeba, że wprowadzenie obywatela w błąd nie służy temu celowi. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, błędne pouczenie udzielone Skarżącemu, naruszyło art. 8 i 9 kpa. Dodatkowo, zdaniem Sądu, organ administracji nie może wydawać postanowień w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami kpa, w tym art. 7 i 77 § 1 kpa. Art. 7 kpa stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według Sądu, w niniejszym postępowaniu administracyjnym doszło do pogwałcenia ww. zasad postępowania administracyjnego, gdyż wskutek błędnego pouczenia, Skarżący nie wniósł o przywrócenie terminu, a organ odwoławczy stwierdził niedopuszczalność wniesienia odwołania bez podjęcia jakiejkolwiek próby ustalenia, czy Skarżący nie starał się takiego wniosku składać. W przedmiotowym postępowaniu, organ administracji nie zebrał i nie rozpatrzył w całości i z należytą starannością ogółu materiału dowodowego, co wpłynęło na wydanie arbitralnego, gdyż nie popartego sumiennymi dowodami, postanowienia. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99, LEX nr 54171, jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie zapadło także, pod ww. względem, przedwcześnie. Wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić zaskarżone postanowienie Wojewody. Ponownie rozpoznając sprawę, należy uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa. Należy w pierwszej kolejności ustalić datę doręczenia stronie decyzji organu I instancji, gdyby zaś okazało się, że załączona zwrotka (k. – 8) dotyczy decyzji z dnia [...]r., wówczas należy uwzględnić całokształt okoliczności, które mają wpływ na ocenę treści pisma – odwołania, a co za tym idzie, i woli Skarżącego. Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Wojewoda winien mieć na uwadze także zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza nakazy płynące z normy zawartej w art. 9 kpa. Skoro zaskarżone postanowienie naruszało prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. O wykonalności postanowienia nie orzeczono z uwagi na to, że nie przyznaje ono praw ani nie nakłada obowiązków. O kosztach, sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/B. Popowska /-/E. Makosz-Frymus MZ