IV SAB/Po 100/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sąd. WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. zobowiązuje organ do załatwienia sprawy z wniosku skarżącej Spółki z dnia 6 czerwca 2024 roku w terminie miesiąca od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w kwocie [...]zł (słownie: trzysta złotych), 4. oddala skargę w pozostałym zakresie, 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej N. sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. N. sp. z o.o. z siedzibą w P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 21 marca 2025 roku, wystąpiła do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 roku (znak: [...]). Autor skargi wyjaśnił, że w sprawie nie toczy się postępowanie dowodowe. Nie ma żadnych przeszkód, aby sprawa była załatwiona w terminie miesiąca. Strona nie otrzymała ani informacji o wszczęciu postępowania, ani zawiadomienia o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, gdzie wskazane zostałyby przyczyny zwłoki. Spółka zażądała: - stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - zobowiązania organu do rozpoznania wniosku w terminie wynoszącym 1 miesiąc od chwili uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego; - wymierzenia organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznania od organu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.; - zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność obojętne jest, czy przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy jest zawinione czy też niezawinione. Wydanie decyzji w sprawie, w której złożono skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, wyłącza możliwość zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Jednak jeżeli na dzień wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynność lub w sposób przewlekły prowadził postępowanie, to sąd zobowiązany jest uwzględnić skargę. Dla oceny bezczynność istotna jest data wydania decyzji, a nie jej faktycznego doręczenia. Jednakże decyzja po jej wydaniu powinna być doręczona niezwłocznie. Wysłanie i doręczenie decyzji stronom po dacie złożenia skargi, a jednocześnie po upływie niemal 2 miesięcy od jej sporządzenia daje podstawę do stwierdzenia bezczynności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zażądało jej oddalenia. Organ wyjaśnił, że argument zawarte w skardze są niezasadne. Wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął w dniu 06.06.2024r. Akta administracyjne sprawy zakończonej decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 roku zostały nadesłane w dniu 25.06.2024r. Pismem z dnia 01.04.2025r. strona została zawiadomiona o wszczęciu postępowania, a także o możliwości zapoznania się oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji obejmuje także brak efektywnych działań administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 §1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Skarga została złożona po wyczerpaniu środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (art. 53 § 2b P.p.s.a.). Ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania i bezczynność (dokument elektroniczny) opatrzone jest datą 03 stycznia 2025 roku i wypłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym samym dniu (dokumenty potwierdzenia wysłania oraz potwierdzenia otrzymania dokumentu elektronicznego). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie "K.p.a.") organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W myśl art. 35 § 1 i 2 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy (art. 35 § 4 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Analiza dokumentów złożonych do akt administracyjnych i sądowych ujawnia następujące okoliczności kontrolowanej sprawy, które Sąd przyjmuje jako własne ustalenia faktyczne. N. sp. z o.o. z siedzibą w P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 6 czerwca 2024 roku, wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 roku (znak: [...]). Wniosek wpłynął do organu w tym samym dniu (prezentata organu). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pismem z dnia 13 czerwca 2024 roku, wezwało Burmistrza Miasta i Gminy [...] do niezwłocznego nadesłania akt administracyjnych sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów zawartych we wniosku. Burmistrz Miasta i Gminy [...] przekazał akta administracyjne wraz z pismem z dnia 25 czerwca 2024 roku. Korespondencja wpłynęła Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 28 czerwca 2024 roku (prezentata organu). W dniu 3 stycznia 2025 roku pełnomocnik inwestora złożył pismo w sprawie, w którym wskazał, że stanowi ono ponagleniem. Pismem z dnia 21 marca 2025 roku inwestor skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pismami z dnia 01 kwietnia 2025 roku, zawiadomiło stronę o wszczęciu postępowania na wniosek z dnia 06.06.2024r. oraz zawiadomiło stronę, że w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma może zapoznać się z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami oraz wypowiedzieć się co do zgłoszonych żądań. Uwzględniając powyższe (stan prawny i okoliczności faktyczne sprawy) wyjaśnić należy, że bezczynność jest stanem związanym z upływem terminu na załatwienie sprawy, który został określony w ustawie albo wyznaczony przez organ na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Natomiast przewlekłe prowadzenie postępowania to stan, w którym wprawdzie organ administracji nie przekroczył terminów określonych we wskazany powyżej sposób, nie ma zatem podstaw do stwierdzenia bezczynności, ale postępowanie jest prowadzone, toczy się, dłużej niż jest to niezbędne dla załatwienia konkretnej sprawy. Rozpoznając skargę na przewlekłość postępowania lub bezczynność organu sąd administracyjny zobowiązany jest ustalić rzeczywistą postać opieszałości organu administracji w załatwieniu sprawy, bez względu na to, jak zostały sformułowane żądania skargi. Przy czym bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawnie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (wyrok NSA z 7.09.2022 r., II OSK 871/22, LEX nr 3420881). Sąd w niniejszym składzie podziela zapatrywanie wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1031/12 (CBOSA), zgodnie z którym, dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności wskazanych w art. 36 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. W okolicznościach kontrolowanej sprawy zachodzą podstawy do stwierdzenia bezczynności organu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 K.p.a.). Bieg terminu na załatwienie kontrolowanej sprawy, liczony zgodnie z art. 57 § 1 K.p.a., rozpoczął się z dniem 7 czerwca 2024 roku. Po uwzględnieniu (doliczeniu) czasookresu na pozyskanie materiału dowodowego niezbędnego dla załatwienia kontrolowanej sprawy (akta sprawy zakończonej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 roku) przyjmować należy, że miesięczny termin na wydanie decyzji upływał z dniem 21 lipca 2024 roku. Kolegium nie załatwiło sprawy ani w terminie miesięcznym, ani w terminie dwumiesięcznym przewidzianym na załatwienie sprawy szczególnie skomplikowanej. Skarżony organ nie zawiadomił strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podał przyczyny zwłoki, a także nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Z dniem 22 lipca 2024 roku organ popadł w stan bezczynności. Do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie organ nie zawiadomił Sądu o załatwieniu kontrolowanej sprawy. Zatem ziściły się przesłanki stosowania art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., czyli zobowiązania organu do wydania decyzji w określonym terminie. Analiza akt administracyjnych ujawnia, że od daty zgromadzenia materiału dowodowego (28.06.2024r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podejmowało żadnych czynności warunkujących załatwienie kontrolowanej sprawy. Organ pozostawał w stanie całkowitej bierności przez ponad dziewięć miesięcy (od 29 czerwca 2024 roku do dnia 1 kwietnia 2025 roku). Kolegium nie pojęło żadnych działań w odpowiedzi na ponaglenie złożone w dniu 3 stycznia 2025 roku. Ten dokument nie został nawet włączony do przekazanych Sądowi akt administracyjnych. Dziesięć dni po złożeniu skargi do sądu administracyjnego organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o gotowości do wydania decyzji. Uwzględniając zatem okres bezczynności w połączeniu z brakiem wykonania obowiązków aktualizowanych uchybieniem terminowi na załatwienie sprawy Sąd doszedł do przekonania o zasadności żądania skargi w postaci stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podejmując rozstrzygnięcie o nałożeniu grzywny Sąd miał na uwadze, że dolegliwości w formie grzywny ma pełnić rolę restrykcji, kompensacji ale i prewencji. O ile przekroczenie terminu załatwienia sprawy może wynikać z przyczyn niezależnych od organu, to już brak zawiadomienia strony o zwłoce w załatwieniu sprawy, brak podania przyczyny takiego stanu rzeczy oraz brak pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia należy rozpoznawać jako przejaw oczywistego lekceważenia strony postępowania administracyjnego, tj. braku woli wykonania obowiązków informacyjnych, które w efekcie mają sprzyjać budowaniu profesjonalizmu administracji, zaufania społeczeństwa do aparatu państwa oraz poczucia przekazania stronie decyzji o potrzebie zwalczania opieszałości w załatwianiu spraw administracyjnych. Organ pozostawał bierny nawet w sytuacji podjęcia przez stronę środków prawnych zwalczania opieszałości w postaci ponaglenia. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a oraz § 1b P.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie miesiąca od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi (pkt 1 wyroku), stwierdził bezczynność organu i uznał, że miała ona charakter rażącego naruszenia prawa (pkt 2 wyroku) oraz wymierzył organowi grzywnę w kwocie 300 zł (pkt 3 wyroku). W pozostałym zakresie skarga został oddalona (pkt 4 wyroku). O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 5 wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego (480 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).