IV SAB/Po 153/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi R.P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie udostępnienia akt 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. do rozpoznania zażalenia; 2. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. dopuściło się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z dnia [...] października 2015 r. R. P.wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie nierozpoznania zażalenia. Skargę wniesiono w następującym stanie faktycznym sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. skarżący za pośrednictwem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wniósł zażalenie na pismo z dnia [...] lipca 2015 r. dotyczące odmowy udostępnienia akt. Pismem z dnia [...] października 2015 r. R.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie nierozpoznania zażalenia wnosząc o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w p. do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż od dnia wniesienia zażalenia do dnia wniesienia skargi zażalenie to nie zostało rozpoznane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nie rozpoznania zażalenia. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na wstępie należy wskazać, iż złożona w sprawie niniejszej skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Od dnia 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje bowiem regulacja art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "Ppsa"), zgodnie z którą sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Oznacza to, że w przypadku skarg na bezczynność w obecnym stanie prawnym skierowanie ich do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 Ppsa (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015r.) kontrola działalności administracji publicznej przez ww. sądy obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 Ppsa, tj. mających za przedmiot: (1) decyzje administracyjne; (2) postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; (3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; (4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.; dalej w skrócie: "Kpa") oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 9 Ppsa (dodanym od 15 sierpnia 2015 r.) kontrola ta obejmuje także bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Wniesienie skargi na bezczynność organu do wojewódzkiego sądu administracyjnego dopuszczalne jest po wyczerpaniu trybu przewidzianego w art. 37 Kpa, Z art. 52 § 1 i 2 Ppsa wynika bowiem, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W niniejszej sprawie jest bezsporne, że skarga, stosownie do wymogu wynikającego z ww. przepisów, poprzedzona została wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, co nastąpiło pismem skarżącego z dnia [...] września 2015 r. (data wpływu do organu odwoławczego – [...]września 2015 r., - k. 9 akt administracyjnych). Przechodząc do oceny niniejszej sprawy wskazać należy, iż w przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również to, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu. Zgodnie z art. 144 Kpa, w sprawach dotyczących zażaleń, a nieuregulowanych w rozdziale 11. Działu II Kpa, zatytułowanego "Zażalenia", mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Do terminu załatwienia sprawy polegającej na rozpatrzeniu zażalenia przez samorządowe kolegium odwoławcze - będące organem odwoławczym stosować zatem należy wymogi określone w art. 35 Kpa Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 Kpa). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 Kpa). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 Kpa). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w art. 35 § 3 Kpa (art. 35 § 4 Kpa). Do powyżej określonych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 Kpa). Datą wszczęcia postępowania zażaleniowego jest data otrzymania zażalenia przez organ odwoławczy. W niniejszej sprawie zażalenie wpłynęło wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu [...] sierpnia 2015 r. (vide prezentata organu odwoławczego na piśmie przewodnim Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.). Zgodnie z cytowanym powyżej art. 35 § 1 Kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Z art. 35 § 3 Kpa wynika zaś, że załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia otrzymania zażalenia. W tym zatem terminie Kolegium winno było wydać postanowienie, w którym rozstrzygnęłoby przedmiotową sprawę. Na gruncie niniejszej sprawy ustawowy miesięczny termin na jej załatwienie, poprzez rozpatrzenie zażalenia, liczony według zasady określonej w art. 57 § 3 Kpa, upłynął w dniu [...] września 2015 r. Nierozpatrzenie zażalenia w terminie miesięcznym przewidzianym w art. 35 § 3 Kpa, oznacza stan bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Dopiero w dniu [...] października 2015 r., a więc po upływie terminu do załatwienia sprawy organ wydał postanowienie stwierdzające niedopuszczalność zażalenia. W tym miejscu wskazać należy, iż nakazanie wydania decyzji administracyjnej (lub innego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie administracyjne) możliwe jest tylko wówczas, gdy organ nie rozstrzygnął toczącej się przed nim sprawy. Celem skargi na bezczynność (przewlekłość postępowania) jest bowiem ostatecznie wydanie żądanego aktu, którego organ nie wydał pomimo istnienia prawnego obowiązku w tym zakresie. Z przytoczonego przepisu wynika więc, że ewentualne zobowiązanie organu do wydania decyzji nie jest możliwe, gdy organ decyzję taką wydał, choćby nawet naruszył przy tym terminy określone w przepisach Kpa, przewidziane dla załatwiania spraw. Uwzględniając powyższe powtórzyć należy, że już po wniesieniu niniejszej skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławczego postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. Zaistniała więc sytuacja, że ustał stan bezczynności, a skarga na bezczynność organu była rozpatrywana przez Sąd już po zakończeniu postępowania administracyjnego objętego skargą. Tym samym znalazł tu zastosowanie art.161 §1 pkt 3 Ppsa, gdyż żądanie skargi w zakresie zobowiązania do rozpoznania zażalenia stało się bezprzedmiotowe. Dlatego też w pkt 1 sentencji niniejszego wyroku umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania zażalenia. Ten tok rozumowania Sądu znalazł potwierdzenie w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008r. wydanej pod sygn. akt I OPS 6/08. (publ. CBOSA) Uchwała ta ma moc wiążącą dla Sądu. Stwierdzono w niej mianowicie, że przepis art.161 § 1 pkt 3 Ppsa ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu w sprawach określonych w art.3 § 2 pkt 1 -4a Ppsa organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Wydanie przez organ wspomnianego wyżej postanowienia już po wniesieniu skargi do tut. Sądu nie zwalnia jednak sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej, w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 pkt 3 Ppsa), czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a Ppsa) oraz w zakresie wymierzenia organowi grzywny z tego tytułu lub przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej (art. 149 § 2 Ppsa). Rozpoznając sprawę w powyższym zakresie Sąd uznał, iż organ dopuścił się bezczynności, która to bezczynność miała charakter rażący. Sąd dokonując powyższej kwalifikacji miał na uwadze, że sprawa nie wymaga przeprowadzenia skomplikowanego postępowania wyjaśniającego. Zaniechanie rozpoznania zażalenia doprowadziło do znacznego przekroczenia terminu miesięcznego rozpoznania sprawy wskazanego w art. 35 § 3 Kpa Stanowi to rażące naruszenie jego unormowań i godzi w przewidzianą w art. 12 Kpa zasadę szybkości postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie Kolegium powołało się wyłącznie na fakt dużej ilości spraw. Ponadto na fakt rażącej bezczynności wskazują twierdzenia organu, iż już w dniu [...] października 2015 r. odbyło się posiedzenie, na którym postanowiono o niedopuszczalności złożonego zażalenia. Z powyższego wynika, iż przez okres 23 dni organ podpisywał wydane postanowienie. W związku z powyższym, mając na uwadze poczynione ustalenia i działając w oparciu o art. 149 § 1a Ppsa Sąd (w pkt 3 sentencji wyroku) orzekł, że bezczynność organu w rozpoznaniu zażalenia miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.