IV SAB/Po 16/08

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi T. Cz. na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji [...] w przedmiocie dopłaty do wypoczynku zobowiązuje Komendanta Miejskiego Policji [...] do wydania decyzji administracyjnej rozstrzygającej wniosek o wypłatę świadczenia pieniężnego w postaci dopłaty do wypoczynku w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus JH Skarżący T.Cz. zawieszony został w czynnościach służbowych z dniem [...] roku (postanowienie, sygn. akt [...]) przez Prokuraturę Okręgową w P., w związku z przedstawionym mu zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 ustawy dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U 97/88/553 ze zm. – dalej KK). Rozkazem Personalnym Nr [...] z dnia [...] roku (wydanym na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 9 w związku z art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 06 kwietnia 1990 roku o Policji (Dz. U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm. – dalej upol)) Komendant Miejski Policji w P. zwolnił ze służby w Policji T.Cz. - z dniem [...] roku - w związku z upływem 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych. W rozstrzygnięciu rozkazu Komendant Miejski Policji w P. określił, iż z powodu zawieszenia w czynnościach służbowych trwającego nieprzerwanie od dnia [...] roku, policjant nie otrzyma ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe. Zgodnie bowiem z dyspozycją § 6 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2002 r. w sprawie urlopów policjantów ( Dz. U. Nr 81, poz. 740 ze zm. – dalej rozporządzenie z 7 czerwca 2002 r.) policjantowi nie udziela się urlopu wypoczynkowego w okresie zawieszenia w czynnościach służbowych. Ponieważ decyzja o zawieszeniu w czynnościach służbowych nie została uchylona, nie można wypłacić ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy za [...] i [...] rok, albowiem urlopy te do dnia zwolnienia ze służby nie mogły mu być udzielone. Od powyższego rozkazu T.Cz. wniósł odwołanie do [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w P., nie kwestionując w nim części dotyczącej ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. [...] Komendant Wojewódzki Policji w P. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżony przez T.Cz. Rozkaz Personalny Nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. po rozpoznaniu dnia [...] r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.Cz. o wstrzymanie wykonania decyzji w sprawie ze skargi T.Cz. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] r. nr [...] - postanowieniem z dnia [...] roku (sygn. akt [...] ) postanowił wstrzymać wykonanie w całości zaskarżonej decyzji oraz rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w P. z dnia [...] r. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego [...] Komendant Wojewódzki Policji w P. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny Postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) uchylił zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia [...] roku T.Cz. wniósł do Komendanta Miejskiego Policji w P. o wypłacenie świadczenia pieniężnego w postaci dopłaty do wypoczynku za [...] rok dla wnioskodawcy i jego żony. We wniosku powołuje art. 107 ust. 1 upol w związku z § 1 ust. 1 i § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych przysługującym policjantom oraz członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 25, poz. 236; dalej - rozporządzenie z 4 marca 2002 r.) Z art. 107 ust. 1 upol wywodzi prawo do dochodzenia roszczeń 3 lata wstecz mimo zwolnienia ze służby w Policji. W razie nieuwzględnienia jego wniosku wnosi o wydanie przez organ decyzji administracyjnej z podaniem podstawy prawnej odmowy wypłaty żądanego świadczenia. Komendant Miejski Policji w P. nie znajdując podstaw prawnych do wydania żądanej przez wnioskodawcę decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia - dopłaty do wypoczynku, pismem z dnia [...] r. poinformował T.Cz. o przyczynach, dla których nie może mieć zastosowania przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 04 marca 2002 r. Nadmienił, iż kwestia ewentualnego nabycia uprawnienia do świadczenia pieniężnego, o które wnosił we wniosku, rozpatrywana może być po prawomocnym zakończeniu toczącego się wobec wnioskodawcy postępowania karnego będącego przyczyną wcześniejszego zawieszenia w czynnościach służbowych. Pismem z dnia [...] r. T.Cz., wskazując pismo Komendanta Miejskiego Policji w P. z dnia [...] r., wniósł zażalenie do [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. na niewydanie w terminie decyzji administracyjnej przez Komendanta Miejskiego Policji w P. w sprawie przyznania ekwiwalentu za urlop za [...] i [...] r. w związku ze zwolnieniem z Policji. Na powyższe pisemnej odpowiedzi udzieliła Naczelnik Sekcji Kadr i Szkolenia Komendy Wojewódzkiej Policji w P. – pismo z dnia [...] r. (L.dz. Ks - [...]). Wymieniając przyczyny nienabycia przez T.Cz. uprawnienia do wypłaty ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za [...] i [...] rok, wskazała również na rozstrzygnięcie prawa do urlopu, a tym samym do ekwiwalentu za urlop w formie decyzji, w rozkazie personalnym o zwolnieniu ze służby w Policji. Poinformowała dalej, iż poruszane sprawy zostały wcześniej rozstrzygnięte stosownymi decyzjami w związku z czym do czasu prawomocnego zakończenia postępowania karnego nie mogą być wydane żadne decyzje w przedmiotowej sprawie. W dniu [...] r. do Komendy Miejskiej Policji w P. wpłynęła skarga T.Cz. na / bezczynność / niewydanie w terminie decyzji administracyjnej przez Komendanta Miejskiego Policji w P. w sprawie wypłacenia dopłaty do wypoczynku za rok [...] w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. przyznaje, że zażalenie do [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji błędnie oznaczył, i w tytule zamiast wpisać na niewydanie decyzji o wypłatę dopłaty do wypoczynku za [...] r. wpisał o wypłatę ekwiwalentu za urlop za [...] r. i [...] r. Ponieważ Komendant Wojewódzki Policji w P. omyłki "nie sprostował w udzielonej odpowiedzi z dnia [...]r.", Skarżący czyni to w skardze do Sądu. Skarżący zwraca się do Sądu o zobowiązanie Komendanta Miejskiego Policji w P. do wydania decyzji administracyjnej w terminie 30 dni od dnia wydania wyroku. Obowiązek wydania decyzji administracyjnej przez Komendanta Miejskiego Policji Skarżący wywodzi z art. 28 ust. 1, art. 29 ust. 1 i art. 32 upol. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] r. na bezczynność Komendanta Miejskiego Policji w P. - niewydanie w terminie decyzji administracyjnej w sprawie wypłacenia dopłaty do wypoczynku za [...] rok, organ wniósł o oddalenie skargi. Komendant Miejski Policji w P. wywodzi, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dopłata do wypoczynku nierozerwalnie związana jest z nabyciem przez policjanta w danym roku kalendarzowym prawa do korzystania z urlopu wypoczynkowego w pełnym wymiarze (art. 71 ust. 7 upol, § 2 ust. 1 rozporządzenia z 4 marca 2002 r.) Podniesiono, iż T.Cz., jak rozstrzygnięto w Rozkazie Personalnym Nr [...] z dnia [...] roku, nabył prawo do ekwiwalentu tylko za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za [...] rok. Organ I instancji wskazał, iż z powodu zawieszenia w czynnościach służbowych trwającego nieprzerwanie od dnia [...] roku, policjant nie otrzyma ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe, tym samym sprawa dopłaty do wypoczynku za [...] rok może być rozpatrywana po prawomocnie zakończonym postępowaniu karnym. Wnosząc odwołanie do organu II instancji, a następnie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do urlopu za [...]r. Skarżący nie kwestionował. Nie decydując o prawie do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy za [...] rok, Komendant Miejski Policji w P. wziął pod uwagę również dyspozycję § 6 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 7 czerwca 2002 r. w sprawie urlopów policjantów. W myśl wskazanego przepisu policjantowi nie udziela się urlopu wypoczynkowego w okresie zawieszenia w czynnościach służbowych. Ponieważ decyzja o zawieszeniu w czynnościach służbowych nie została uchylona do dnia zwolnienia policjanta ze służby w Policji, a postępowanie karne o czyn będący przyczyną zawieszenia w czynnościach służbowych nie zostało prawomocnie zakończone, to nie można rozstrzygnąć o prawie policjanta do urlopu wypoczynkowego za [...] r, a tym samym nie można orzekać o dopłacie do wypoczynku. Skoro uprawnienie do świadczenia pieniężnego "dopłaty do wypoczynku" zależy od prawa do urlopu wypoczynkowego, a to uzależnione jest od wyniku postępowania karnego, niemożliwym jest wydanie decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale także wówczas gdy organ administracji wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu albo nie podjął stosownej czynności (T.Woś "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. Prawnicze PWN W-wa 1996 r. str. 62 – 63). Skarga na bezczynność organu, w myśl art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – tj. ze zm. – dalej kpa), musi być poprzedzona zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie. W przeciwnym razie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa. Należy wskazać, iż w przedmiotowej sprawie Skarżący złożył takie zażalenie. Wprawdzie omyłkowo wskazywał w owym piśmie na świadczenie w postaci ekwiwalentu za niewykorzystany urlop jako żądane świadczenie, to jednak w świetle treści Jego wniosku o przyznanie świadczenia (dodatku do wypoczynku) oraz odwołania się do treści pisma organu, w odpowiedzi na które Skarżący wniósł zażalenie, należy uznać, iż zostało wniesione zażalenie na niewydajnie w terminie rozstrzygnięcia w przedmiocie dopłaty do wypoczynku za [...] rok. Tym samym spełniony został warunek formalny do rozpoznania skargi na bezczynność. Przechodząc do rozpoznania skargi, Sąd ustalić musi, czy udzielenie Skarżącemu informacji na Jego wniosek w sprawie dopłaty do urlopu, w formie pisma nie spełniającego wymogów decyzji, jest zgodne z prawem. Treść ww. pisma jest kwestią odrębną, dotycząca meritum sprawy. W niniejszej sprawie podstawowym jest problem formy prawej działania. Dla ustaleń w tym zakresie istotne jest, iż postępowanie w sprawie przyznania dodatku do wypoczynku zostało zainicjowane przez Skarżącego, który złożył wniosek o przyznanie mu tego świadczenia. Ogólna regułę w kwestii formy załatwiania spraw formułuje art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm. – dalej kpa): organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Powołany przepis statuuje domniemanie załatwienia sprawy w tej właśnie formie. W orzecznictwie sądowym zarysowały się dwie koncepcje dotyczące tej kwestii. W wyroku NSA z dnia 31 sierpnia 1984 r., SA/Wr 430/84 (OSP 1986/9/176) przyjęto, że: "W przypadku gdy uprawnienie strony nie powstaje bezpośrednio z mocy prawa, lecz w wyniku konkretyzacji normy prawnej, organ administracji państwowej - o ile nie jest przewidziana inna forma jego działań - obowiązany jest dokonać tej konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej". Z kolei w wyroku NSA z dnia 7 września 1982 r., SA/Wr 363/82 (ONSA 1982/2/82) przyjęto: "Organy administracji załatwiają sprawę przez wydanie decyzji, o których mowa w art. 104 k.p.a., ale tylko «w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych» ( art. 1 § 1 pkt 1 k.p.a.), co znaczy, że forma działania organów ma wynikać z prawa materialnego". Jak wskazują komentatorzy na tle orzecznictwa (por. Komentarz do art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.) należy wskazać, że powyższe domniemanie ma sens tylko wówczas, gdy przepisy prawa upoważniają organ administracji publicznej do załatwienia sprawy administracyjnej, lecz nie określają formy rozstrzygnięcia tej sprawy. Jeżeli zatem istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, że powinna być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, jednakże koniecznym warunkiem przyjęcia takiego domniemania jest ustalenie, że istnieje sprawa administracyjna i organ administracji publicznej jest właściwy do jej załatwienia. Odnosząc powyższe poglądy do niniejszej sprawy, należy w pierwszej kolejności stwierdzić, iż ze wskazywanych poprawnie przez Komendanta Miejskiego Policji w P. przepisów normujących kwestie dopłaty do wypoczynku, tj. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych przysługującym policjantom oraz członkom ich rodzin, wynika, iż uprawnienie do dopłaty do wypoczynku nie powstaje bezpośrednio z mocy prawa lecz w wyniku konkretyzacji normy prawnej. Nadto, przepisy ww. rozporządzenia nie stanowią wyraźnie, w jakiej formie rozstrzyga się w tych sprawach. Chodzi zarówno o rozstrzygniecie pozytywne; przepisy stanowią o "przysługiwaniu" świadczenia (§ 1 ust. 1), jak i o rozstrzygnięcie negatywne, kiedy świadczenie nie przysługuje. Powyższe, w świetle art. 104 kpa i przyjmowanej w doktrynie zasady domniemania formy decyzji, upoważnia do wniosku, że w sprawie dopłaty do urlopu, właściwą formą rozstrzygnięcia jest decyzja. Zdaniem Sądu, nie dostarczają kontrargumentu dla tego twierdzenia przepisy wskazane przez Komendanta Miejskiego Policji w P. w odpowiedzi na skargę. Chodzi o przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów (Dz. U. Nr 151, poz. 1261 – dalej rozporządzenie z 2 września 2002). W myśl § 3 ust. 3: "Sprawy osobowe, o których mowa w ust. 1, załatwia się na piśmie w formie rozkazu personalnego, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej." W myśl § 3 ust. 4: "Formy rozkazu nie stosuje się do udzielania urlopów i zwolnienia od zajęć służbowych." W związku z tą regulacją, Sąd nie widzi podstaw, by uznać, iż "dopłata do urlopu" jest sprawą tożsamą, bądź mieszczącą się w zakresie spraw dotyczących "udzielenia urlopu". Tym samym, § 3 ust. 4 rozporządzenia z 2 września 2002 r. nie jest właściwą podstawą prawną, wyznaczającą formę działania organu w sprawie dopłaty do urlopu. Warto też dodać, że cyt. § 3 ust. 4 ww. rozporządzenia wprost stanowi tylko o formie "udzielania urlopu", a nie przesądza generalnie o formie działania w sprawach urlopów policjantów. Wreszcie, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest też często wykorzystywana przez ustawodawcę reguła, zgodnie z którą odmowa żądań wnioskodawcy przybiera formę decyzji, choć czynność organu zgodna z wnioskiem jednostki nie wymaga takiej formy. (Przykładem mogą być rozwiązania dotyczące wpisu do rejestru działalności regulowanej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, ( t. jedn. Dz. U. 2007, Nr 155, poz. 1095 ze zm.); w myśl przepisów ww. ustawy pozytywne działanie, tj. zgodne z wnioskiem, stanowi czynność materialno-techniczną, w postaci wpisu do rejestru działalności regulowanej ( art. 65 i 67), natomiast odmowa wpisu wymaga formy decyzji administracyjnej ( art. 68). Za takim rozwiązaniem przemawia potrzeba właściwej ochrony praw obywatela, łącznie z umożliwieniem obywatelowi udziału w postępowaniu administracyjnym. Powyższy pogląd występuje zarówno w piśmiennictwie jak i w orzecznictwie. Warto przytoczyć następujące fragmenty: "Prawo do obrony interesu prawnego jednostki na drodze postępowania unormowanego przepisami prawa procesowego jest (...) podstawową wartością demokratycznego państwa prawnego, co musi być uwzględniane przy wykładni norm prawa materialnego w zakresie ich władczej konkretyzacji. (...) W wyroku z 18 listopada 1993 r. Sąd Najwyższy przyjął: "Obywatel ma prawo do tego, by jego oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach. Nie jest natomiast zgodne zasadami konstytucyjnymi takie postępowanie organów administracji, w których wnioski obywateli załatwiane są poza procedurą i w formach jej nieznanych, powoduje to bowiem stan niepewności prawnej i ogranicza prawa obywateli do ochrony swych uprawnień przed organami administracji publicznej i przed sądem." (B. Adamiak, Zagadnienie domniemania formy decyzji administracyjnej, w: Podmioty administracji publicznej i prawne formy ich działania. Studia i materiały z Konferencji Jubileuszowej Profesora E. Ochendowskiego, Toruń 2005, s. 16) Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznaje, iż zgodnie art. 104 kpa, działając na podstawie art. 6a upol oraz odnośnych przepisów rozporządzenia z 2 września 2002 r. w sprawie szczegółowych praw i obowiązków oraz przebiegu służby policjantów i rozporządzenia z dnia 4 marca 2002 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych przysługującym policjantom oraz członkom ich rodzin, organ rozpoznający wniosek Skarżącego w sprawie dopłaty do urlopu, winien był po przeprowadzeniu postępowania dowodowego wydać decyzję administracyjną. W opisanych okolicznościach nie można uznać, iż pismo z dnia [...] roku, skierowane do Skarżącego spełnia wymagania, jakie ustawa stawia decyzji administracyjnej. Wobec powyższego Skład Orzekający Sądu uznał, iż organ faktycznie pozostawał w bezczynności w przedmiocie wydania rozstrzygnięcia w sprawie przyznania Skarżącemu dopłaty do wypoczynku za [...] rok. Sąd zwrócił przy tym uwagę, iż w piśmie z [...] roku organ wskazuje powody, dla których Skarżącemu – zdaniem organu – nie przysługiwałoby żądane świadczenie, jednak nie nadaje temu pismu formy decyzji. Zgodnie z 149 ppsa Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organów, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z piśmiennictwem i orzecznictwem, Sąd może orzec jedynie o obowiązku wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, nie może natomiast nakazać organowi sposobu tego rozstrzygnięcia ani też bezpośrednio orzekać o prawach lub obowiązkach skarżącego ( por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2001 r , I SAB 37/ 00, niepubl.; teza przytoczona przez J. P. Tarno w: ‘Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis 2006, s. 317). W zaistniałej sytuacji Sąd, stwierdzając bezczynność organu, uznał za konieczne i uzasadnione nakazanie organowi – Komendantowi Miejskiemu Policji w P. rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku Skarżącego z dnia [...] roku w formie decyzji administracyjnej. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji. /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski /-/ E. Makosz-Frymus AT