IV SAB/Po 239/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 1 października 2025 r. T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. , reprezentowana przez prokurenta, zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Na podstawie art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.) strona wniosła również skargę na przewlekłość postępowania, jakiego dopuściły się organy orzekające w sprawie, to jest Wojewoda, Starosta [...] oraz Burmistrz Miasta [...]. Strona wniosła o dokonanie oceny terminowości i prawidłowości czynności podejmowanych w sprawie przez wszystkie ww. organy administracji publicznej, przy łącznym uwzględnieniu czasu przebiegu całego postępowania, od momentu jego wszczęcia wnioskiem z 26 kwietnia 1999 r. o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie działek przeznaczonych pod ulice. Stosownie do art. 149 § 1a P.p.s.a. strona wniosła nadto o stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez ww. organy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wniesiono także o zasądzenie od wszystkich trzech organów łącznej kwoty [...]zł. Strona zawnioskowała jednocześnie o zobowiązanie Wojewody, Starosty [...] oraz Burmistrza Miasta [...] do uznania prawa skarżącej do odszkodowania oraz do zasądzenia od Gminy Miejskiej [...] na rzecz skarżącej odszkodowania w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu strona obszernie zrelacjonowała przebieg postępowania administracyjnego, zainicjowanego wnioskiem z 26 kwietnia 1999 r. Skarga została następnie uzupełniona pismem z 6 października 2025 r., zatytułowanym "skarga na bezczynność Wojewody będącą skutkiem niewykonania prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, jako uzupełnienie skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 1 października 2025 r.". Pismem tym strona na podstawie art. 149 § 1 P.p.s.a. wniosła skargę na bezczynność, jakiej dopuścił się Wojewoda, nie wykonując prawomocnych i ostatecznych wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 12 grudnia 2018 r. sygn. IV SA/Po 779/18 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2022 r. sygn. I OSK 1490/19. Naczelny Sąd Administracyjny przekazał oba pisma strony skarżącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazując, że treść podniesionych w nich zarzutów oraz uzasadnienie niewątpliwie wskazują, że stanowią one skargi na bezczynność wymienionych w nich organów. Stosownie do art. 53 § 4 P.p.s.a., po otrzymaniu pism strony skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przekazał je do właściwych organów. W szczególności, przy pismach o sygn. IV DK/Po 93/25 i IV DK/Po 96/25 Sąd przesłał odpisy skarg z 1 i 6 października 2025 r. do Wojewody, celem nadania sprawie biegu. W odpowiedzi, pismem z 17 listopada 2025 r. nr [...] Wojewoda poinformował, że nie jest władny do odniesienia się do zarzutów wywiedzionych przez stronę, gdyż istota sporu, którego zarzuty dotyczą, uzależniona jest od rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wojewoda wyjaśnił, że od momentu zainicjowania postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęte działki, w sprawie zapadł szereg orzeczeń, zarówno organów administracji jak i sądów powszechnych i administracyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatnim rozstrzygnięciem Wojewody była decyzja z 15 czerwca 2023 r. nr [...], którą organ utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z 6 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania. Od decyzji Wojewody strona wywiodła skargę, w rozpoznaniu której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał wyrok z 21 grudnia 2023 r. sygn. I SA/Po 609/23 oddalający skargę. W dalszej kolejności, strona skarżąca złożyła skargę kasacyjną z 1 marca 2024 r. Do chwili obecnej sprawa jest zawisła przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z tych względów organ zwrócił oba pisma do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarządzeniami z 24 listopada 2025 r. w sprawach o sygn. IV DK/Po 93/25 i IV DK/Po 96/25 wezwano skarżącą do jednoznacznego sprecyzowania treści pism z 1 i 6 października 2025 r. poprzez dokładne określenie, czy pisma te stanowią skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, a jeżeli tak to do wskazania organu, którego działalności, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skargi dotyczą, ewentualnie o wskazanie numeru i daty zaskarżonego aktu lub czynności. W odpowiedzi, pismem z 1 grudnia 2025 r. strona wskazała, że oba pisma dotyczą tego samego postępowania. Strona wniosła o ich łączne rozpoznanie, bowiem pismo z 6 października stanowi doprecyzowanie skargi z 1 października. Wskazano, że skarga wniesiona łącznie obu pismami dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego pisemnym wnioskiem do Burmistrza Miasta [...] o wypłatę odszkodowania za działki wydzielone pod ulice, wniesionego 26 kwietnia 1999 r. przez poprzednika prawnego strony, to jest T. Sp. z o.o. Postępowanie trwa od ponad 26 lat, a jego poszczególne etapy zostały omówione i udokumentowane w obu ww. pismach strony. Wskazano, że obu pismami Skarżąca wniosła dwie odrębne skargi na przewlekłość - skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez nieuzasadnionej zwłoki, a także skargę na przewlekłość postępowania, jakiej dopuściły się organy orzekające w sprawie: Wojewoda, Starosta [...] i Burmistrz Miasta [...]. Strona podtrzymała jednocześnie żądania i wnioski procesowe sformułowane w pismach z 1 i 6 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlegała odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej (pkt 8 w zw. z pkt 1). Bezczynność organu administracji definiowana jest w art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.). Wskazany przepis stanowi, że z bezczynnością mamy do czynienia w sytuacji, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Z kolei pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Pod pojęciem tym rozumie się również mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować więc będzie opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Sąd podzielił przekonanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przedmiotowa skarga odnosi się w istocie do bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej. Pomimo łącznego powołania się przez skarżącą na przepisy P.p.s.a. oraz ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, treść zarzutów oraz wniosków procesowych strony zmierzała jednoznacznie do żądania oceny terminowego prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej. Żaden z zarzutów oraz wniosków strony nie był skoncentrowany na przewlekłym procedowaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny albo Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Oceny tej nie zmienia również stanowisko skarżącej powołane w piśmie z 1 grudnia 2025 r. Przechodząc do zasadniczych rozważań Sąd wskazuje, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, nie zaś historyczny. Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane. Możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność, z przyczyn związanych z prawną konstrukcją i istotą bezczynności, obejmuje przedział czasowy od zaistnienia stanu bezczynności "oprotestowanego" wniesionym ponagleniem aż do załatwienia sprawy, której bezczynność dotyczy. Innymi słowy, ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi. Stąd też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19, wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe odnosi się odpowiednio do skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, złożonej już po jego ostatecznym zakończeniu. Skarga taka podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Przyjmuje się powszechnie, że normatywna tożsamość reguł zaskarżania bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania administracyjnego uprawnia do uznania uchwały w sprawie II OPS 5/19 jako adekwatnej także przy dokonywaniu oceny istnienia przedmiotu zaskarżenia w sprawie dotyczącej przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2022 r. II OPS 1/21). W tym miejscu należy wyjaśnić, że ostatecznym zakończeniem postępowania, o którym traktują przywołane powyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest moment zakończenia postępowania administracyjnego, wynikający w szczególności z wydania ostatecznej decyzji, którą organ rozstrzyga sprawę w jej całokształcie. Stosownie do art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. W kontrolowanym postępowaniu Wojewoda wydał ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie i jego doręczenie stronie nastąpiło przed wniesieniem rozpoznawanej skargi. Okolicznością bezsporną jest bowiem, że organ rozstrzygnął odwołanie skarżącej decyzją z 15 czerwca 2023 r. nr [...] Decyzja ta była ostateczna w administracyjnym toku instancji i nie przysługiwało od niej odwołanie, ale skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Strona skarżąca przyznała, że od wskazanej decyzji Wojewody wywiodła skargę, którą tutejszy Sąd rozpoznał wyrokiem z 30 listopada 2023 r. sygn. I SA/Po 609/23. Powyższe niewątpliwie świadczy o tym, że zarzucana przez stronę skarżącą bezczynność lub przewlekłość postępowania, w dacie złożenia rozpoznawanej skargi miała charakter historyczny. Uwzględniając przywołane powyżej okoliczności oraz ocenę prawną wyrażoną w obu uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego należało przyjąć, że skarga ta jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.