IV SAB/Po 241/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 lutego 2020 r. sprawy ze skargi N. W. na bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego oddala skargę w całości Wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargą, N. W., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zaskarżył bezczynność Dyrektora Zakładu Karnego w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania orzeczenia w przedmiocie ponownego nawiązania stosunku służbowego w terminie 14 dni od dnia doręczenia mu akt; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach sprawy, wskazanych w uzasadnieniu, na przytoczone tam okoliczności. Uzasadniając skargę wskazano, że pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. N. W. wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego z wnioskiem o ponowne nawiązanie stosunku służbowego w Służbie Więziennej na podstawie art. 221 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 09 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1427 ze zm.). W jego ocenie podstawą do wszczęcia postępowania o ponowne nawiązanie stosunku służbowego jest fakt, że rozkaz personalny stwierdzający wygaśnięcie służby został wydany w wyniku zastosowania wobec niego niewątpliwie niesłusznego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Pismem z dnia [...] września 2019 r. Dyrektora Zakładu Karnego przedstawił powody, dla których brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. Mając powyższe na względzie w dniu [...] października 2019 r. skarżący złożył ponaglenie do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] za pośrednictwem Dyrektora Zakładu Karnego wnosząc o wyznaczenie dodatkowego terminu załatwienia sprawy, zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości oraz stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Do tej pory skarżący nie uzyskał postanowienia w tej sprawie, a jedynie otrzymał pismo z dnia [...] października 2019 r., w którym Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] stwierdził, że stanowisko Dyrektora Zakładu Karnego jest wyczerpujące, słuszne i uzasadnione przepisami prawa. Następnie skarżący wskazał, że w art. 221 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej uregulowano przesłanki do ponownego nawiązania stosunku służbowego. Na podstawie art. 221 ust. 3 ustawy organem właściwym do przeprowadzenia tego postępowania jest przełożony właściwy do stwierdzenia wygaśnięcia stosunku służbowego albo zwolnienia ze służby funkcjonariusza. W przedmiotowej sprawie organem właściwym jest zatem Dyrektor Zakładu Karnego, którego obowiązkiem było zajęcie stanowiska względem wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. W realiach niniejszej sprawy, Dyrektor Zakładu Karnego nie wydał żadnego orzeczenia w przedmiocie wszczęcia postępowania, a więc dopuścił się bezczynności przy załatwianiu sprawy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zakładu Karnego wskazał, że N. W. był funkcjonariuszem Służby Więziennej i pełnił służbę w Zakładzie Karnym we [...]. Stosunek służbowy N. W. wygasł w dniu [...] marca 2018r., zgodnie z przepisem art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej wskutek nieobecności w służbie przez okres powyżej trzech miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. W przypadku zaistnienia wspomnianej przesłanki, Dyrektor Zakładu Karnego, na podstawie art. 98 ust. 1 w związku z art. 219 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, był zobligowany stwierdzić wygaśnięcie stosunku służbowego w formie rozkazu personalnego. W dniu [...] sierpnia 2019r. do Zakładu Karnego we [...] wypłynął wniosek Pana N. W. z dnia [...] sierpnia 2019r., w którym powołując się na przepis art. 221 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, wnosił on o wszczęcie postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. Na wniosek ten Dyrektor Zakładu Karnego udzielił negatywnej odpowiedzi pismem z dnia [...] września 2019 r., ponieważ w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 221 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej w tym także określona w pkt 4 tego przepisu. Ponadto wniesione przez N. W. ponaglenie z dnia [...] października 2019 r. Dyrektor Zakładu Karnego przekazał do rozpatrzenia Dyrektorowi Okręgowemu Służby Więziennej w [...] w terminie określonym w art. 37 § 4 K.p.a. Na wniesione ponaglenie Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] udzielił pisemnej odpowiedzi w dniu [...] października 2019 r. W ocenie Dyrektora wniosek skarżącego spotkał się z szybką reakcją ze strony wspomnianych organów Służby Więziennej, choć negatywną i go niezadowalającą z uwagi na przepis art. 221 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej. Trudno więc tu się dopatrywać bezczynności wspomnianych organów Służby Więziennej. W ocenie Dyrektora brak było również podstaw do wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., gdyż postanowienie wydane na podstawie powyższego przepisu nie może mieć merytorycznego charakteru i orzekać co do istoty sprawy. Natomiast mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy oraz uregulowania zawarte w art. 221 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, wydanie żądanego postanowienia, którego uzasadnienie byłoby oparte na baraku istnienia przesłanek określonych w tym przepisie ustawy, miałoby niewątpliwie merytoryczny charakter. Należy także zauważyć, że przepis art. 222 ust. 1 i 5 ustawy o Służbie Więziennej regulują w jakich przypadkach w trakcie postępowania organ jest zobligowany do wydania orzeczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu spór dotyczy zasadności zarzutu bezczynności Dyrektora Zakładu Karnego, która miała polegać na braku wszczęcia procedury ponownego nawiązania stosunku służbowego ze skarżącym. Okolicznością bezsporną pozostaje w sprawie, że stosunek służbowy skarżącego wygasł w dniu [...] marca 2018 r., zgodnie z przepisem art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej wskutek nieobecności w służbie przez okres powyżej trzech miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. Jak wynika z akt sprawy postępowania karne, w związku z którymi zastosowano powyższy środek zapobiegawczy zostały jednak wobec skarżącego umorzone. Wobec powyższego pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. skarżący wystąpił do Dyrektora Zakładu Karnego z wnioskiem o ponowne nawiązanie stosunku służbowego w Służbie Więziennej na podstawie art. 221 ust. 1 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej. Pismem z dnia [...] września 2019 r. Dyrektora Zakładu Karnego przedstawił powody, dla których brak było w jego ocenie podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. Mając powyższe na względzie w dniu [...] października 2019 r. skarżący złożył ponaglenie do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...] za pośrednictwem Dyrektora Zakładu Karnego wnosząc o wyznaczenie dodatkowego terminu załatwienia sprawy, zarządzenie wyjaśnienia przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości oraz stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z dnia [...] października 2019 r., Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] stwierdził, że stanowisko Dyrektora Zakładu Karnego jest wyczerpujące, słuszne i uzasadnione przepisami prawa. W analizowanej sprawie skarżący domagał się wszczęcia procedury przywrócenia do służby na podstawie art. 221 ust. 1 pkt 4. ustawy o Służbie Więziennej. W myśl art. 221 ust. 1 pkt 4 uchylenie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, a także uchylenie lub stwierdzenie nieważności podstaw prawnych ostatecznej decyzji o zwolnieniu ze służby w Służbie Więziennej - stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. Do prowadzonego postępowania stosuje się odpowiednio art. 38 i art. 39. W przytoczonym przepisie ustawodawca posłużył się pojęciem uchylenia lub stwierdzenia nieważności podstaw prawnych decyzji o zwolnieniu. Jako że konsekwencją wadliwości podstawy prawnej decyzji jest jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności, przyjąć należy, ze przepis ten może być wykorzystany w sytuacji, gdy decyzja o zwolnieniu ze służby zostanie uchylona lub stwierdzona jej nieważność. Aby jednak omawiany przepis mógł być prawidłowo zastosowany konieczne jest przeprowadzenie jego wykładni w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz funkcjonalnej, poprzestanie jedynie na wykładni gramatycznej może doprowadzić rozstrzygnięcia sprzecznego z pozostałymi regulacjami ustawy o Służbie Więziennej. Wskazać zatem należy, że omawiany przepis wprowadza możliwość powrotu funkcjonariusza do służby w sytuacji, gdy zwolniony funkcjonariusz spełnia wszystkie kryteria pozwalające na pełnienie służby w Służbie Więziennej, inaczej mówiąc może wrócić do służby, jeżeli służbę tę może w dalszym ciągu pełnić, bowiem daje rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych zadań. W ocenie Sądu użyte przez ustawodawcę w omawianym przepisie pojęcie – uchylenia lub stwierdzenia nieważności podstaw prawnych ostatecznej decyzji o zwolnieniu (a nie - uchylenia lub stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji o zwolnieniu) jest zabiegiem zmierzającym do wskazania, że jedynie kwestionowanie podstaw prawnych zwolnienia - w znaczeniu merytorycznym, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego. W przedmiotowej sprawie stosunek służbowy wygasł na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 6 ustawy o Służbie Więziennej, na wskutek nieobecności skarżącego w służbie przez okres powyżej trzech miesięcy z powodu tymczasowego aresztowania. Sąd podkreśla, że do ustania stosunku służbowego dochodzi na skutek wystąpienia, przewidzianego przepisami ustawy, zdarzenia, z którym wiąże się wygaśnięcie stosunku prawnego (służbowego). Skutki następujące z mocy prawa powodują wyłączenie woli stron stosunku służbowego w zakresie jego trwania. Decyzja organu stwierdzająca wygaśnięcie stosunku służbowego, dotyczy stosunku, który już nie istnieje z mocy prawa i wygasł w dacie przez prawo określonej. Konsekwentnie nie może zostać spełniona wymagana w treści art. 221 ust. 1 pkt 4 przesłanka uchylenie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, a także uchylenie lub stwierdzenie nieważności podstaw prawnych ostatecznej decyzji o zwolnieniu ze służby w Służbie Więziennej. Wobec powyższego przyjdzie stwierdzić, że prawidłowe było stanowisko organu prezentowane w odpowiedzi na wnioski skarżącego o wszczęcie postępowania w sprawie nawiązania stosunku służbowego. Również forma odpowiedzi organu na wnioski ma oparcie w przepisach ustawy o Służbie Więziennej. Zgodnie z treścią art. 217 ust. 1 i 2 ustawy o Służbie Więziennej sprawy ze stosunku służbowego rozstrzyga przełożony w formie pisemnej. Przez sprawy ze stosunku służbowego należy rozumieć: nawiązanie stosunku służbowego, powoływanie oraz mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska służbowe, przenoszenie, odwoływanie i zwalnianie ze stanowisk służbowych, nadawanie stopni Służby Więziennej, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, stwierdzanie wygaśnięcia stosunku służbowego, ustalanie uposażenia, przyznawanie świadczeń pieniężnych oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, ustaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy. Po myśli art. 218 ust. 1 i 4 przepisy K.p.a. stosuje się do postępowań w sprawach dotyczących zwolnienia ze służby, przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej, przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, zawieszenia w czynnościach służbowych. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w analizowanej sprawie organ nie był zobowiązany do stosowania przepisów K.p.a., w tym do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a. Przedmiotem niniejszej sprawy była bezczynność organu w załatwieniu wniosków skarżącego o wszczęcie postępowania w przedmiocie nawiązania stosunku służbowego. Wskazać należy, że bezczynność oznacza stan, w którym podmiot, pomimo ciążącego na nim obowiązku do wydania aktu bądź dokonania czynności, obowiązku tego w prawnie określonym terminie nie wykonuje. Z punktu widzenia dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla których określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, jak również to, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że nie był on zobowiązany do wydania danego aktu bądź też do dokonania czynności. W badanej sprawie wnioski skarżącego zostały załatwione poprzez odmowę wszczęcia postępowania, która to odmowa nastąpiła w formie pisma Dyrektora Zakładu Karnego, a taka forma czynności organu znajduje oparcie w obowiązującym stanie prawnym. Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzut bezczynności okazał się niezasadny, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) skarga została oddalona.