IV SAB/Po 4/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi ze skargi P. N. na bezczynność Dyrektora I L. w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. zasądza od Dyrektora I L. w P. na rzecz skarżącego P. N. kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. P. N., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpił do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność Dyrektora Szkoły w sprawie braku udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia [...] października 2021 roku. Skarżący zarzucił Dyrektorowi Liceum naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz zażądał stwierdzenia, iż organ dopuścił się bezczynności, orzeczenia o jej charakterze oraz nakazania rozpoznania wniosku. Zażądał także rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wnioskiem z dnia [...] października 2021 roku, za pośrednictwem poczty elektronicznej, skarżący zwrócił się do organu o udostępnienie mu adresu skrzynki podawczej/epuap utworzonej dla I. oraz przesłanie tej informacji na adres e-mail. Przedmiotem wniosku jest informacja publiczna, a organ jest podmiotem obowiązanym do jej udzielenia. Jednak pomimo upływu ustawowego terminu organ nie odniósł się do żądania wniosku. Dyrektor Szkoły, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, ewentualnie o oddalenie skargi. Zażądał także przeprowadzenia dowodów wyliczonych w odpowiedzi na skargę oraz załączył: odpowiedź na wniosek o udzielenie informacji z dnia [...] grudnia 2021 roku, potwierdzenie wysyłki tej odpowiedzi oraz raport śledzenia wiadomości z dnia [...] grudnia 2021 roku, a sporządzony przez firmę A. . Organ wyjaśnił, że skarga na bezczynność została złożona w dniu [...] grudnia 2021 roku. Do tej daty organ nie miał wiedzy na temat wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] października 2021 roku. Z przyczyn niezależnych od organu wiadomość e-mail skarżącego została automatycznie przekazana do folderu [...], jako potencjalnie zainfekowana wirusem. Wiadomości znajdujące się w tym folderze usuwają się automatycznie po miesiącu. W tym stanie rzeczy organ uznał, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej został skutecznie doręczony organowi wraz ze skargą. Dyrektor udzielił odpowiedzi na wniosek przed upływem 14 dni od daty jego otrzymania, tj. licząc od dnia [...] grudnia 2021 roku. Żądana informacja została przekazana na adres e-mail skarżącego w dniu [...] grudnia 2021 roku. Organ zaznaczył, że do dnia wpływu skargi, a więc przez ponad dwa miesiące skarżący nie zwrócił się w żaden sposób do organu z informacją o braku odpowiedzi na wniosek lub z zapytaniem/reklamacją w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2019, poz. 2167 ze zm.). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji obejmuje także brak efektywnych działań administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.). Do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325), z tym że: przekazanie akt i odpowiedzi na skargę następuje w terminie 15 dni od dnia otrzymania skargi oraz skargę rozpatruje się w terminie 30 dni od dnia otrzymania akt wraz z odpowiedzią na skargę - art. 21 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2176; dalej w skrócie "u.d.i.p.") W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga okazała się uzasadniona. Analiza treści skargi oraz odpowiedzi na skargę i załączonych do niej dowodów ujawnia, że pomiędzy stronami nie ma sporu, co do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Skarżący w dniu [...] października 2021 roku, na skrzynkę e-mail o adresie [...], prowadzoną przez I. , skierował wniosek z prośbą o udostępnienie adresu skrzynki podawczej/epuap utworzonej dla I. oraz przesłanie tej informacji na adres e-mail [...] Raport śledzenia wiadomości z dnia [...] grudnia 2021 roku potwierdza, że powyżej wskazane zapytanie zostało wprowadzone do systemu informatycznego I. , lecz system ochrony antywirusowej i antyspamowej zablokował tę wiadomość. Wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia [...] grudnia 2021 roku (prezentata organu z dnia [...] grudnia 2021 roku), wystąpił do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność Dyrektora Szkoły. Wydruk korespondencji e-mail potwierdza, że skarżony organ w dniu [...] grudnia 2021 roku skarżącemu wszystkie żądane przez niego informacje, tj. przekazał skarżącemu w oczekiwanej przez niego formie adres skrzynki podawczej/epuap utworzony dla I. Mając na uwadze powyższe wyjaśnić należy, że dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami prawa. Nie budzi wątpliwości, że Dyrektor Szkoły jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej do udostępniania informacji publicznej obowiązane są między innymi podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. Poza sporem pozostaje także i to, że żądanie wniosku obejmuje swym zakresem informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz pkt 3 lit. d) ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. zasady funkcjonowania, organizacji skarżonego podmiotu w zakresie przyjmowania do załatwienia spraw w formie dokumentu elektronicznego. Powyższe prowadzi do wniosku, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zaktualizował się obowiązek Dyrektora L. określony w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, czyli obowiązek udostępniania informacji publicznej bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Skarżący przesłał wniosek o udostępnienie informacji publicznej na podany do powszechnej wiadomości adres poczty elektronicznej. Uznać zatem należy, że skoro organ podaje do publicznej wiadomości adres swojej poczty elektronicznej, to powinien odbierać listy skierowane na ten adres. Skierowanie żądania w formie elektronicznej na podany do powszechnej wiadomości adres poczty elektronicznej aktualizowało obowiązek udzielenie odpowiedzi w terminie i w sposób określony w przepisach prawa. W tym stanie rzeczy data wejścia wniosku skarżącego do systemu informatycznego organu ([...] październik 2021 roku) jest datą złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W powyższych okolicznościach nie ma wątpliwości, co do tego, że organ nie wykonał obowiązku udzielenia informacji publicznej w terminie do dnia [...] października 2021 roku. W sprawie nie wystąpiły okoliczności określone w art. 13 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. Dyrektor Szkoły w terminie 14 dni od daty wpływ wniosku do systemu informatycznego organu nie powiadomił wnioskodawcy o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Z uwagi na powyższe przyjąć należało, że zrealizowały się przesłanki warunkujące stwierdzenie bezprawia w postaci stanu bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej. W ocenie Sądu okolicznością przemawiającą za oddaleniem skargi nie mogło być to, że wniosek został załatwiony w dniu [...] grudnia 2021 roku, tj. w [...] dniu od wpływu skargi, a to z uwagi na brak wiedzy organu o jego złożeniu z powodu automatycznego przekazania wiadomości do folderu SPAM oraz jej automatycznym usunięciu po upływie miesiąca od jej wpłynięcia. Sąd podziela i przyjmuje za swój pogląd, że wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia wniosków o udzielenie informacji publicznej drogą elektroniczną, do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja filtrów antyspamowych oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór wszystkich przesyłanych na ten adres podań. Z przekazanej Sądowi informacji firmy A. Sp. z o.o. wynika, że "system ochrony antywirusowej i antyspamowej zablokował wiadomość", co nie dowodzi jednak twierdzeń odpowiedzi na skargę, że po miesiącu od daty wpływu wiadomości do folderu spam nastąpiło jej automatyczne usuniecie. Argumentacja skarżonego organu jednoznacznie wskazuje, że filtr antyspamowy przez miesiąc nie kasuje wiadomości, a jedynie przenosi ją na te okres do folderu "spam" w skrzynce odbiorczej, co oznacza, że przy zachowaniu należytej staranności organ powinien zapoznać się z żądaniem wniosku przed upływem 14 dni od daty jego złożenia. Reasumując nawet po uwzględnieniu argumentacji organu dotyczącej braku odebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej listu zaistniały stan bezczynności obciąża ten organ. Uchybienia w tym zakresie nie mogą być przerzucane na podmiot korzystający z konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej. Argumentacja organu, że nie miał on możliwości zapoznania się z wnioskiem, który trafił do tzw. spamu, a po miesiącu wiadomość została automatycznie usunięta nie zasługuje na uwzględnienie, bo nie może zmienić oceny, co do zaistnienia stanu bezprawia w postaci bezczynności. Z powyższych względów uznać należało, że organ dopuścił się bezczynności, gdyż nie załatwił wniosku skarżącego w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, lecz dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie o zobowiązaniu organu do załatwienia wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Stan bezczynności ustał po złożeniu skargi i jeszcze przed jej przekazaniem do sądu administracyjnego. Oceniając na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., stopień naruszenia prawa w związku z zaistniałą bezczynnością Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Sąd takich cech w zachowaniu skarżonego organu nie ujawnił. Żądanie udostępnienia informacji publicznej, chociaż dopiero na skutek skargi do sądu administracyjnego, to jednak zostało załatwione w terminie 3 dni od daty otrzymania informacji firmy A. Sp. z o.o. ([...] grudnia 20212 roku). W działaniu organu brak jest oznak rażącej niedbałości w terminowym załatwieniu sprawy. Postawa organu dowodzi, że okres pozostawania w stanie bezczynności wynika z braku wiedzy o złożeniu wniosku. W tych okolicznościach uznać należało, że podnoszona w odpowiedzi na skargę bierna postawa skarżącego wyrażająca się brakiem jakiejkolwiek próby reklamacji, co do braku załatwienia wniosku, miała istotny wpływ na wydłużenie stanu bezczynności. Skarżący nie żądał ani wymierzenia organowi grzywny, ani przyznania od organu na jego rzecz sumy pieniężnej. Środki prawne przynależne skarżącemu (skarga do sądu) doprowadziły do uchylenia stanu bezczynności, tj. udzielenia żądanej informacji jeszcze przed przekazaniem skargi do sądu. W tej sytuacji zbędne i nieuzasadnione jest stosowanie dalszych oraz dolegliwszych środków służących zwalczaniu bezczynności organu administracji publicznej. Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a oraz art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), Sąd umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o udzielenie informacji publicznej (pkt 1 wyroku), stwierdził bezczynności organu (pkt 2 wyroku) oraz uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa (pkt 3 wyroku). O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 4 wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na zasądzoną kwotę składa się opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego z wyboru w stawce minimalnej ([...] zł). Do skargi nie został załączony dowód uiszczenia opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa.