IV SAB/Po 75/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor Sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu [...] lipca 2020 r. sprawy ze skargi małoletniego A. D. w imieniu którego działa przedstawiciel ustawowy J. W. na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w przedmiocie sprostowania aktu urodzenia oddala skargę Datowaną na dzień [...] maja 2020 r. (data wpływu do organu [...] maja 2020 r.) skargą J. W., działająca jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A. D., zaskarżyła bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. w przedmiocie sprostowania aktu urodzenia syna A. D.. Wniesiono o: 1. zobowiązanie organu I instancji do niezwłocznego załatwienia sprawy tj. sprostowania aktu urodzenia mojego syna A. D. sporządzonego w rejestrze stanu cywilnego pod numerem [...] poprzez wpisanie jako miejsce urodzenia miejscowość B., tj. orzeczenie zgodne z wnioskiem z dnia [...] stycznia 2020 r., 2. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności przy rozpatrywaniu w/w sprawy i że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, 4. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu poniesionych kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżąca w dniu [...] stycznia 2020 r. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego A. D. wniosła do Urzędu Miasta P., Urzędu Stanu Cywilnego pismo w sprawie sprostowania w akcie urodzenia miejsca urodzenia syna A. D. z dzielnicy "[...]" na miejscowość "[...]". Pismem dnia [...] stycznia 2020 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wskazał, że właściwą ścieżką postępowania w tej sprawie jest droga sądowa. W dniu [...] lutego 2020 r. skarżąca wniosła odwołanie, uznając że pismo z dnia [...] stycznia 2020 r. stanowi decyzję administracyjną. Wojewoda W. postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. uznał odwołanie z dnia [...] lutego 2020 r. za ponaglenie i stwierdził bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. oraz zobowiązał organ I instancji do załatwienia sprawy w terminie 30 dni od dnia wydania postanowienia. Do dnia wniesienia skargi decyzja administracyjna nie została jednak wydana. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując, że w piśmie z dnia [...] stycznia 2020 r. J. W. i P. D. zwrócili się o zmianę miejsca urodzenia syna A. D., urodzonego [...] maja 2018 r. z: [...] na: [...]. W związku z tym, że z treści pisma nie wynikało żądanie sprostowania aktu urodzenia, ani nie przesłano dowodu wpłaty opłaty skarbowej za dokonanie takiej czynności, skierowano do J. W. pismo informujące o sposobie załatwienia sprawy. Przekazując wyjaśnienia odstąpiono od zastosowania procedury, określonej w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako: "K.p.a."), uwzględniając fakt, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie jest właściwy do jej załatwienia. W ocenie organu żądanie wnioskodawców o zmianę miejsca urodzenia A. D., należało zakwalifikować jako sprostowanie aktu w trybie art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 463 ze zm.). W dniu [...] lutego 2020 r. do organu wpłynęło odwołanie J. W. i P. D., od rozstrzygnięcia z dnia [...] stycznia 2020 r., które Wojewoda W. zakwalifikował jako ponaglenie i postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. zobowiązał Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. do załatwienia sprawy, wskazując że rozstrzygnięcie organu winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej, w terminie 30 dni od dnia wydania postanowienia. Postanowienie powyższe wpłynęło do Urzędu Stanu Cywilnego w P. w dniu [...] marca 2020 r. Aby ustalić które z rodziców ma reprezentować dziecko, w dniu [...] marca 2020 r. wystosowano pisma do J. W. i P. D. informujące, że prowadzenie postępowania wymaga ustalenia jednego wnioskodawcy - strony postępowania. Wskazano w nich, że brak odpowiedzi na pismo, w wyznaczonym terminie, spowoduje, że pierwszy z wymienionych w piśmie wnioskodawców, czyli J. W., zostanie uznany za reprezentującego syna w przedmiotowej sprawie. Pisma w tej sprawie zostały doręczone w dniu [...] marca 2020 r. Potwierdzenia odbioru korespondencji, wpłynęły do urzędu w dniu [...] marca 2020 r. Ze względu na pandemię, Poczta Polska nie działała sprawnie i brak odpowiedzi nie oznaczał, w ocenie Kierownika, że jej nie udzielono. W związku z tym, nie można było bezsprzecznie stwierdzić, że wyznaczony w piśmie termin na udzielenie odpowiedzi upłynął, w dniu [...] kwietnia 2020 r. skontaktowano się telefonicznie z P. D., w celu ustalenia, czy on oraz J. W. przesłali do tutejszego urzędu odpowiedź na pisma z [...] marca 2020 r. W odpowiedzi P. D. poinformował, że zarówno on, jak i matka dziecka, nie odnieśli się do prośby wskazania strony postępowania i nie zamierzają tego zrobić. W związku z powyższym za stronę postępowania uznano J. W. i dniu [...] kwietnia 2020 r. wezwano ją, do wniesienia należności z tytułu opłaty skarbowej i przesłania dowodu wpłaty. Ponadto, w piśmie z [...] kwietnia 2020 r., poinformowano wnioskodawczynię, że wyznaczony w wezwaniu termin do wniesienia należności z tytułu opłaty skarbowej, w sprawie sprostowania aktu urodzenia A. D., nie biegnie do czasu utraty mocy ustawy z dnia 02 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. Poz. 374). Poinformowano także, że jeżeli opłata skarbowa zostanie uiszczona i dowód wpłaty zostanie przesłany do tutejszego urzędu, sprawie zostanie nadany dalszy bieg. W dniu [...] kwietnia 2020 r. wpłynął do urzędu dowód wpłaty należnej opłaty skarbowej, a pismem z dnia [...] maja 2020 r., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P. , poinformował J. W. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie sprostowania aktu urodzenia A. D. Skarżąca w piśmie z [...] maja 2020 r., które wpłynęło do organu w dniu [...] maja 2020 r., poinformowała, że rezygnuje z przysługującego jej prawa do zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Mając powyższe na względzie w dniu [...] maja 2020 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P. wydał decyzję administracyjną o odmowie sprostowania aktu urodzenia A. D.. Zdaniem organu zarzut bezczynności uznać należało za nieuzasadniony. Kierownik zastosował się do wytycznych zawartych w postanowieniu Wojewody W. z [...] marca 2020 r. i przeprowadził postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie, które zakończyło się wydaniem decyzji. W związku z koniecznością ustalenia strony postępowania, wezwania jej do wniesienia należności z tytułu opłaty skarbowej, a następnie obowiązkiem jej zawiadomienia o wszczęciu postępowania i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań, nie było możliwe zachowanie wyznaczonego przez Wojewodę trzydziestodniowego terminu na załatwienie sprawy, jednak postępowanie cały czas było prowadzone. Dodatkowo, w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu epidemii, bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów w sprawach rozpoczętych uległ zawieszeniu na ten okres. Funkcjonowanie Urzędu Stanu Cywilnego w P. zostało znacząco ograniczone. Załatwianie spraw wydłużyło się z powodu zmniejszonej liczby personelu, obowiązkowej kwarantanny wpływającej do tutejszego urzędu dokumentacji oraz zmianami w świadczeniu usług przez Pocztę Polską. Pomimo wystąpienia szczególnych okoliczności, postępowanie było prowadzone i zostało zakończone wydaniem decyzji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Instytucja skargi na bezczynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt. 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") ma na celu ochronę strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie. W orzecznictwie podnosi się, że bezczynność, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., ma miejsce w przypadkach, gdy w terminach określonych przepisami prawa, organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt III SAB/Gl 3/12, Baza NSA). Tym samym dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji zakres sądowej kontroli skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjąć czynność oraz czy w zakreślonym przepisami procesowymi terminie, dokonał powyższych działań (P. D. , Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania – zakres kontroli, Kontrola państwowa 2013, Nr [...], s. 94). Oznacza to, że sam brak działania przy równoczesnym przekroczeniu terminu załatwienia przesądza o bezczynności organu. Zaznaczyć przy tym należy, że w ramach rozpoznawania skargi na bezczynność sąd administracyjny nie jest uprawniony do merytorycznej oceny podejmowanych w sprawie czynności oraz wydawanych rozstrzygnięć. Równocześnie, podejmując rozstrzygnięcie w sprawie ze skargi na bezczynność organu, należy uwzględnić stan sprawy istniejący w dniu wyrokowania. Okoliczności faktyczne sprawy nie budzą wątpliwości i zostały przedstawione w stanie faktycznym sprawy. I tak, pismem z dnia z dnia [...] stycznia 2020 r. J. W. i P. D. zwrócili się o zmianę miejsca urodzenia syna A. D., urodzonego [...] maja 2018 r. z: [...] na: [...]. W odpowiedzi Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. poinformował o sposobie załatwienia sprawy. W wyniku rozpoznania pisma nazwanego odwołaniem od decyzji z dnia [...] lutego 2020 r., które zostało zakwalifikowane jako ponaglenie, Wojewoda W. postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. zobowiązał Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. do załatwienia sprawy, wskazując że rozstrzygnięcie organu winno nastąpić w formie decyzji administracyjnej, w terminie 30 dni od dnia wydania postanowienia. Postanowienie powyższe wpłynęło do Urzędu Stanu Cywilnego w P. w dniu [...] marca 2020 r. Po podjęciu kolejnych czynności procesowych – opisanych w odpowiedzi na skargę – w dniu [...] maja 2020 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w P. wydał decyzję administracyjną o odmowie sprostowania aktu urodzenia A. D.. Sąd zauważa w tym miejscu, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym zasady szybkości postępowania, nakazującej organom wnikliwe i szybkie działanie w sprawie, przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 K.p.a.). Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 K.p.a. Zgodnie z jego treścią, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 K.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 K.p.a.). Zgodnie z ustawową definicją bezczynność jest to stan, gdy "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 (K.p.a.) lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. (art. 37 ust. 1 pkt 1 K.p.a.). Oznacza to a contrario, że organ nie będzie bezczynny tylko wówczas, gdy załatwi sprawę w terminie wyjściowym określonym prawem, albo przynajmniej w dodatkowym terminie przez siebie wyznaczonym. Równocześnie skład orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że wyznaczenie dodatkowego terminu załatwienia sprawy przez organ wyższego stopnia na skutek ponaglenia (art. 37 § 6 pkt 2 lit. a K.p.a.) stanowi o wyznaczeniu "nowego terminu załatwienia sprawy" (por. art. 36 ust. 1 K.p.a.). Organ prowadzący postępowanie jest bowiem związany postanowieniem wydanym na skutek ponaglenia (art. 37 ust. 6 i 7 K.p.a.). Mając powyższe na względzie wskazać należy, że termin załatwienia sprawy rozpoczął swój bieg z dniem [...] marca 2020 r., kiedy to organu wpłynęło postanowienie Wojewody z dnia [...] marca 2020 r., którym zobowiązano Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. do załatwienia sprawy, w formie decyzji administracyjnej, w terminie 30 dni. Równocześnie w niniejszej sprawie doszło do zawieszenia terminów procesowych, z uwagi na panującą w kraju epidemię. Zgodnie bowiem z art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa") w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID bieg terminów procesowych i sądowych w postępowaniach sądowych, w tym sądowoadministracyjnych, nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Jakkolwiek stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od 14 marca 2020 r. (a od 20 marca 2020 r. stan epidemii) to jednak powołany przepis wszedł w życie dopiero 31 marca 2020 r. Ustawodawca natomiast nie wprowadził regulacji przejściowych nadających normie z art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy charakter retroaktywny. W konsekwencji hipotezą art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy objęte mogą być wyłącznie terminy, które biegły w chwili jego wejścia w życie – skutek zawieszający bieg terminu oraz terminy, których bieg miał się dopiero rozpocząć – skutek wstrzymujący rozpoczęcie biegu terminu. Na mocy art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. został uchylony. Zmiana ta weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r. Jednakże na mocy art. 68 ust. 7 ustawy z dnia 14 maja 2020 r., terminy biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie tej ustawy. Oznacza to, że ustanie przyczyny powodującej zawieszenie biegu terminu nastąpiło dnia [...] maja 2020 r. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wydanie decyzji nastąpiło w dniu [...] maja 2020 r. Mając na względzie powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, aby Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego pozostawał w bezczynności. Skoro termin załatwienia sprawy rozpoczął swój bieg w dniu [...] marca 2020 r., a w okresie od 31 marca do [...] maja 2020 r. terminy załatwienia sprawy były zawieszone, nie doszło do naruszenia terminów załatwienia sprawy przewidzianych w art. 35 K.p.a. Stąd też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.