IV SAB/Po 88/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi "K." sp. z o.o. z siedzibą w K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w przedmiocie warunków zabudowy 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania postanowienia, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w kwocie 300 zł (słownie: trzysta złotych), 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz "K." sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. "K." Sp. z o.o. z siedzibą w K. , reprezentowane przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wystąpiło do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 15 listopada 2023 roku o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia warunków zabudowy. Spółka zażądała: - stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - zobowiązania organu do rozpoznania zażalenia w terminie wynoszącym 1 miesiąc od chwili uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego; - wymierzenia organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznania od organu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.; - zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została wykonana. Obojętne jest więc, czy przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy jest zawinione czy też niezawinione. Wydanie decyzji w sprawie, w której złożono skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, wyłącza możliwość zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Jednak jeżeli na dzień wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynność, to sąd zobowiązany jest uwzględnić skargę. Dla oceny bezczynność istotna jest data wydania decyzji, a nie jej faktycznego doręczenia. Jednakże decyzja po jej wydaniu powinna być doręczona niezwłocznie. Wysłanie i doręczenie decyzji stronom po dacie złożenia skargi, a jednocześnie po upływie niemal 2 miesięcy od jej sporządzenia daje podstawę do stwierdzenia bezczynności. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zażądało jej oddalenia. Organ wyjaśnił, że wydał w sprawie postanowienie w dniu 2 października 2024 roku. Natomiast opóźnienie w przekazaniu skargi nastąpiło w wyniku omyłki pracownicy Kolegium. Wyjaśniono, że pełnomocnik skarżącej Spółki drogą elektroniczną wnosi znaczne ilości korespondencji. Pracownica drukująca kolejne ponaglenia nie zwróciła uwagi, że w ślad za ponagleniem wniesiono także skargę na bezczynność. Organ poprosił o niewymierzanie grzywny w związku z omyłką pracownika oraz zaznaczył, że sprawa zażalenia została ostatecznie załatwiona. W piśmie z dnia 11 kwietnia 2025 roku skarżący podtrzymał żądania i argumentację skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji obejmuje także brak efektywnych działań administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 §1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Skarga została złożona po wyczerpaniu środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (art. 53 § 2b P.p.s.a.). Ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania i bezczynność (dokument elektroniczny) opatrzone jest datą 30 sierpnia 2024 roku i wypłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tym samym dniu (prezentata organu). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie "K.p.a.") organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. W myśl art. 35 § 1 i 2 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwienia sprawy (art. 35 § 4 K.p.a.). Załatwienie sprawy przez organ odwoławczy powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania - art. 35 § 3 K.p.a., a do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (art. 144 K.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 K.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność) lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Analiza dokumentów złożonych do akt administracyjnych, a także dokumentów złożonych do akt sądowych o sygn. IV SO/Po 3/25, ujawnia następujące okoliczności kontrolowanej sprawy, które Sąd przyjmuje jako własne ustalenia w sprawie. Burmistrz Miasta i Gminy [...], postanowieniem z dnia 15 listopada 2023 roku, zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie dwóch budynków mieszkalnych jednorodzinnych (dwulokalowych) w zabudowie bliźniaczej na części działki oznaczonej nr ewid. [...], położonej w obrębie R., gmina [...], w związku z podjęciem przez Radę Miasta i Gminy [...] uchwały nr [...] z dnia 25 października 2017 roku o przystąpieniu do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla wsi R., w rejonie ulicy [...]. "K." Sp. z o.o. z siedzibą w K. , reprezentowane przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 22 listopada 2023 roku (dokument elektroniczny), skorzystało z prawa do złożenia zażalenia. Burmistrz Miasta i Gminy [...], pismem z dnia 29 listopada 2023 roku, przekazał zażalenie wraz z załącznikami do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W dniu 30 sierpnia 2024 roku pełnomocnik inwestora złożył ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania i bezczynność, a wraz z nim pismo zatytułowane "Przypomnienie o sprawie", w którym zażądał załatwienia znacznie przeterminowanej sprawy w terminie maksymalnie dwóch tygodni pod rygorem wniesienia skargi na przewlekłości do sądu administracyjnego. Pismem z dnia 02 września 2024 roku (dokument elektroniczny) inwestor skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego na opieszałość Samorządowego Kolegium Odwoławczego w załatwieniu sprawy zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 02 października 2024 roku (znak: [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 15 listopada 2023 roku o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia warunków zabudowy. Pismem z dnia 28 stycznia 2025 roku inwestor wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z wnioskiem o nałożenie na Samorządowe Kolegium Odwoławcze grzywny za brak przekazania skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 14 lutego 2025 roku o sygn. akt IV SO/Po 3/25, wymierzył Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w kwocie 500 zł (orzeczenie prawomocne). W dniu 31 marca 2025 roku pod sygn. akt IV SAB/Po 83/25 zarejestrowana została sprawa ze skargi "K." Sp. z o.o. z siedzibą w K. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie rozpoznania zażalenia na postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie warunków zabudowy. Sąd w niniejszym składzie podziela zapatrywanie wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 05 lipca 2012 r. o sygn. akt II OSK 1031/12 (CBOSA), zgodnie z którym, dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności wskazanych w art. 36 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności. Pojęcie "bezczynności" sprowadza się do badania kwestii naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych - niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). Miesięczny termin załatwienia kontrolowanej sprawy w postępowaniu zażaleniowym, liczony zgodnie z art. 144 z związku art. 35 § 3 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, upłynął z dniem 30 grudnia 2023 roku. Kolegium nie załatwiło sprawy w postępowaniu zażaleniowym w maksymalnym miesięcznym terminie. Z dniem 31 grudnia 2023 roku skarżony organ popadł w stan bezczynności, który utrzymywał się do dnia 02 października 2024 roku (data wydania postanowienia). W okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Na dzień wydania wyroku sprawa w postępowaniu zażaleniowym była już załatwiona. Stosowanie środka sądowoadministracyjnego w postaci zobowiązania organu do wydania aktu stało się więc bezprzedmiotowe. Analiza akt administracyjnych ujawnia, że od dnia przekazania zażalenia do dnia wyznaczenia składu orzekającego Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podejmowało żadnych czynności warunkujących załatwienie kontrolowanej sprawy. Z akt sprawy wynika jedynie, że w dniu 30 listopada 2023 roku zweryfikowany został podpis na dokumencie elektronicznym przekazania zażalenia. W tym samym dniu dokument przekazania zażalenia w postaci papierowej opatrzony został prezentatą Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Dokument postanowienia z dnia 02 października 2024 roku poprzedza jedynie zarządzenie Prezesa Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wyznaczeniu składu orzekającego. Analiza akt administracyjnych ujawnia, że skarżony organ przy miesięcznym ustawowym terminie na załatwienie kontrolowanej sprawy pozostawał w bezczynności przez dziewięć miesięcy. Organ nie wykonał ustawowych obowiązków związanych z opóźnieniem w załatwieniu sprawy, tj. nie zawiadomił strony o zwłoce w załatwieniu sprawy, nie podał przyczyny takiego stanu rzeczy oraz nie pouczył o prawie do wniesienia ponaglenia. Uwzględniając zatem okres bezczynności w połączeniu z brakiem wykonania obowiązków aktualizowanych uchybieniem terminowi na załatwienie sprawy Sąd doszedł do przekonania o zasadności żądania skargi w postaci stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Podejmując rozstrzygnięcie o nałożeniu grzywny Sąd miał na uwadze, że dolegliwości w formie grzywny ma pełnić rolę restrykcji, kompensacji ale i prewencji. O ile przekroczenie terminu załatwienia sprawy może wynikać z przyczyn niezależnych od organu, to już brak zawiadomienia strony o zwłoce w załatwieniu sprawy, brak podania przyczyny takiego stanu rzeczy oraz brak pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia należy rozpoznawać jako przejaw oczywistego lekceważenia strony postępowania administracyjnego, tj. braku woli wykonania obowiązków informacyjnych, które w efekcie mają sprzyjać budowaniu profesjonalizmu administracji, zaufania społeczeństwa do aparatu państwa oraz poczucia przekazania stronie decyzji o potrzebie zwalczania opieszałości w załatwianiu spraw administracyjnych. Sąd uwzględnił również, że podjęte przez stronę środki prawne w celu zwalczania opieszałości organu nie otrzymały prawidłowego biegu. Ponaglenie oraz wezwanie do załatwienia sprawy w zakreślonym organowi przez stronę terminie dwóch tygodni (wpływ 30.08.2024r.) zostały włączone do akta administracyjnych kontrolowanej sprawy dopiero po wydaniu postanowienia z dnia 2 października 2024 roku, czyli z co najmniej miesięcznym opóźnieniem. Przekazanie do sądu administracyjnego skargi z dnia 2 września 2024 roku wymuszone zostało dopiero wnioskiem z dnia 25 lutego 2025 roku o ukaranie organu grzywną za brak przekazania skargi. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a oraz § 1b w związku art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania postanowienia (pkt 1 wyroku), stwierdził bezczynność organu i uznał, że miała ona charakter rażącego naruszenia prawa (pkt 2 wyroku) oraz wymierzył organowi grzywnę w kwocie 300 zł (pkt 3 wyroku). O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 4 wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego (480 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).