I SA/Rz 1007/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2005 r. do czerwca 2006 r. wraz z odsetkami uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] lipca 2016r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne - za okres od kwietnia 2005r. do czerwca 2006r. w łącznej kwocie 5.328,20zł w tym z tytułu odsetek naliczonych na dzień wpływu wniosku w kwocie 2.888zł. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 30 maja 2016r. wpłynął wniosek S. B. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Wnioskodawca wskazywał, że nie prowadził działalności gospodarczej w okresie od 1 marca 2006r. do czerwca 2006r., gdyż w marcu 2006r. kiosk został sprzedany. Wnioskodawca żył w przekonaniu, że jego działalność gospodarcza została wyrejestrowana, gdyż taką informację otrzymał w Urzędzie Gminy. Dopiero w 2010r. Wnioskodawca dowiedział się, że działalność nadal jest prowadzona. Ponadto Zobowiązany ma na utrzymaniu niepełnosprawną żonę, która otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 600 zł miesięcznie, a także 15 – letnią córkę. Wnioskodawca od 42 lar pracuje zawodowo, osiągając wynagrodzenie netto w wysokości około 1.700zł. Posiada trzecią grupę inwalidzką z powodu choroby kręgosłupa. W toku postępowania ZUS ustalił, że S. B. prowadził działalność gospodarczą od dnia 2.11.2001r. do dnia 30.06.2006r. Z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29.06.2016r. wynika, że w okresie od 2011 do 2015 roku Wnioskodawca uzyskiwał następujące dochody z tytułu wynagrodzenia ze stosunku pracy: w roku 2011 – 40.393,10zł; w roku 2012 – 40.993,70zł; w roku 2013 – 45.421zł; w roku 2014 – 62.858,12zł; w roku 2015 – 42.156,81zł. Wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych wobec Urzędu Skarbowego. Według Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych na dzień 15 lipca 2016r. Wnioskodawca jest właścicielem następujących nieruchomości: położonej w B. o pow. 0,49ha (sady i tereny zabudowy mieszkaniowej) oraz położonej w R. – lokal mieszkalny o pow. 44,3m2, na której BH [...] dokonał zabezpieczenie hipotecznego w łącznej kwocie 80.000zł. Według informacji z Centralnej Ewidencji Pojazdów z dnia 13.06.2016r. Wnioskodawca wraz z L. B. jest właścicielem samochodu RENAULT MEGANE SCENIC z 2000r. Mając na względzie powyższe ZUS stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązanego i umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998r. (t. j. Dz. U. z 2016r., poz. 963 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Organ odmówił również umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U z 2003r. Nr.141, poz. 1365 ze zm., dalej w skrócie: rozporządzenie). Przeprowadzone postępowanie wykazało trudną sytuację finansową Wnioskodawcy. Działalność była prowadzona w okresie od 2.11.2001r. do 30.06.2006r. Wnioskodawca co prawda korzystał z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłku na zakup posiłków dla córki, jednakże po raz ostatni udzielono pomocy zobowiązanemu w czerwcu 2007r. Z informacji zawartych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że Wnioskodawca nie korzysta również z innych instytucji wsparcia. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że Wnioskodawca posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednakże wedle przedmiotowego postanowienia dla Wnioskodawcy wśród wskazań dotyczących zatrudnienia wymieniony jest otwarty rynek pracy, co oznacza, że może pracować zarobkowo. Z kolei dla żony zobowiązanego orzeczono niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym z możliwością zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej. Wnioskodawca natomiast oświadczył, że jego żona jest po chorobie Heinego-Medina i aby móc poruszać się o własnych siłach musi jak najczęściej chodzić na rehabilitację. Ponadto jego córka choruje na chorobę Haszimoto, niedoczynność tarczycy oraz wady postawy, lecz do postępowania nie złożono dokumentacji potwierdzającej jej stan zdrowia. Wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, spłacając miesięcznie ratę w łącznej wysokości 1350zł. Ponadto nie stwierdzono, aby zobowiązany poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnych zdarzeń. W związku z powyższym ZUS uznał, że nie może stwierdzić, że zachodzą przesłanki określone w § 3 ww. rozporządzenia. Mając na względzie powyższe ZUS w dniu [...] lipca 2016r. podjął opisaną na wstępie decyzję o odmowie umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2005 roku do czerwca 2006 roku. Wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że od 01.03.2005r. nie prowadził działalności gospodarczej, gdyż sprzedał kiosk i w marcu 2005r. wyrejestrował działalność gospodarczą w Urzędzie Gminy [...]. Jak się później okazało, przez błąd urzędnika jego działalność nie została jednak wyrejestrowana, ale ma na to dokument i świadków, którzy mogą poświadczyć, że nie prowadził działalności gospodarczej w tym okresie. Podkreślił, że ZUS przez prawie 10 lat zwlekał ze zwróceniem się o uiszczenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wnioskodawca zaznaczył, że jego zarobki nie są wysokie, gdyż miesięcznie zarabia 1700-1900 zł netto. Jego żona jest inwalidką drugiej grupy i od niedawna pracuje i zarabia ok. 1000 zł. Ma na utrzymaniu 15-letnią córkę i bezrobotnego syna. Zobowiązany ma 59 lat, przez 42 lata pracował jako hydraulik. Wnioskodawca wskazał również, że ma chory kręgosłup. Spłata trzech kredytów wraz z comiesięcznymi opłatami nie pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb. ZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2016r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu organ potrzymał ustalenia przedstawione w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał dodatkowo, że Wnioskodawca obecnie zatrudniony jest na umowę o pracę w [...] Sp. z o.o. i według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 2700zł brutto. Z danych ZUS wynika, że podstawa wymiaru składki za czerwiec 2016r. wyniosła 3516,20 zł; za lipiec 2016r. - 3372,33zł oraz za sierpień 2016r. - 3516,62zł. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która według oświadczenia wraz z rentą inwalidzką uzyskuje dochód w kwocie 1600zł netto. Na utrzymaniu małżonków pozostaje dwójka nieosiągających dochodu dzieci. ZUS rozpoznając przedmiotowy wniosek ponownie uznał, że nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne określone w art. 28 ust. 2, 3 i 3a, jak również wynikających z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Organ podkreślił, że spełnienie przesłanek z art. 28 u.s.u.s. automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności ponieważ przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz przepisy szczególne zawarte w ww. rozporządzeniu określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umarzane. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. S. B. wniósł skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie lub zmianę. W uzasadnieniu Skarżący ponownie podniósł, że 1 marca 2006r. sprzedał kiosk a w 2005r. podjął czynności w celu wyrejestrowania działalności gospodarczej. Dopiero w 2010 roku Skarżący dowiedział się, że działalność gospodarcza mimo podjętych czynności nie została wyrejestrowana, mimo, że Skarżący od marca 2006 roku nie mógł prowadzić działalności gospodarczej z powodu sprzedaży kiosku. Skarżący wskazał, że posiada świadków oraz dokumenty potwierdzające dzierżawę terenu pod kiosk przez jego nabywcę – D. R. Skarżący wskazał, że ZUS dopiero po latach poinformował go o zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Obecnie odsetki przewyższają kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący zaznaczył, że jego zarobki nie są wysokie, ma na utrzymaniu dzieci, musi ponosić koszty spłaty kredytu oraz utrzymania mieszkania. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż te podniesione w skardze. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję nie odniósł się w ogóle do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, która miała istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Należy bowiem wskazać, że w przypadku przedawnienia należności, której umorzenia domaga się Zobowiązany, organ nie może wydać decyzji rozstrzygającej merytorycznie sprawę, lecz powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.). Jeżeli natomiast przedawnienie należności zostanie stwierdzone dopiero na etapie postępowania odwoławczego (toczącego się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym przedawnionych należności i w tej części umorzyć postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Dla oceny kwestii przedawnienia przedmiotowych należności istotne znaczenie ma treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., przy czym brzmienie tego przepisu podlegało nowelizacjom na przestrzeni okresu istotnego dla rozpatrzenia niniejszej sprawy. Od 1 stycznia 2003r. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (brzmienie tego przepisu zostało nadane ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej: ustawa redukująca) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy redukującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy redukującej, stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353, tak również wyrok WSA w Szczecinie z 22.12.2016r., I SA/Sz 1131/16). Wskazane powyżej regulacje znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie na mocy art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016r., poz. 1793 ze zm., dalej: u.o.z.), który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie dla określenia terminu przedawnienia należności (5-letniego, lub 10-letniego) znaczenie miał termin wymagalności należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Art. 24 ust. 4 u.s.u.s. nakazywał liczyć termin przedawnienia w obu wyżej przedstawionych brzmieniach od dnia, w którym należności stały się wymagalne. W związku z powyższym należało wziąć pod uwagę przepis art. 87 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym, osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 80 ust. 2, art. 84, art. 85 i art. 86, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15. dnia następnego miesiąca. W przypadku Skarżącego, który prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, termin opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne wyznaczony był na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a konkretnie przez art. 47 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., który stanowi, że płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. W niniejszej sprawie wniosek o umorzenie dotyczył należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2005 roku do czerwca 2006 roku. W stosunku do tego okresu składkowego należności stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012r. Począwszy od składki na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2005r., ostatni dzień terminu płatności przypadał na dzień 10 maja 2005r. Termin wymagalności tej składki należało więc liczyć od 11 maja 2005r., gdyż był to pierwszy dzień po ostatnim dniu terminu płatności składki na ubezpieczenie zdrowotne za kwiecień 2005r. Analogicznie, termin wymagalności ostatniej składki, której dotyczył wniosek o umorzenie, tj. składki za czerwiec 2006r. przypadał na dzień 11 lipca 2006r. W związku z powyższym należało stwierdzić, że termin przedawnienia przedmiotowych należności rozpoczął swój bieg przed dniem 1 stycznia 2012r. Rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia przed dniem 1 stycznia 2012r. powoduje, że w niniejszej sprawie należało uwzględnić art. 27 ust. 2 ustawy redukującej. Przepis ten nakazuje wziąć pod uwagę przepisy dotychczasowe (a więc określające 10-letni termin przedawnienia), gdy przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. i liczone według przepisów dotychczasowych nastąpiłoby wcześniej. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Przy założeniu, że w trakcie biegu terminu przedawnienia nie nastąpiło jego zawieszenie lub też przerwanie (kwestia ta nie została wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego), należałoby stwierdzić, że termin przedawnienia należności za ostatni okres składkowy, którego dotyczył przedmiotowy wniosek o umorzenie należności, tj. za czerwiec 2006r. upływałby w dniu 11 lipca 2016r. Termin przedawnienia za wcześniejsze okresy składkowe upływałby odpowiednio wcześniej, począwszy od upływu terminu przedawnienia należności za kwiecień 2005r. w dniu 11 maja 2015r. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja ZUS została wydana w dniu [...] września 2016r. Z uwagi więc na okres, którego dotyczyły należności objęte wnioskiem o ich umorzenie, organ powinien był wypowiedzieć się w kwestii upływu terminu ich przedawnienia. Zasadą jest, że organ uwzględnia stan faktyczny i prawny w dacie orzekania. Organ nie wypowiedział się co do przedawnienia, choć okoliczność tą ma obowiązek uwzględnić z urzędu. ZUS w zaskarżonej decyzji wypowiedział się jedynie co do zaistnienia przesłanek umorzenia należności, określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz § 3 rozporządzenia. Charakter sprawy wymaga wypowiedzi organu, czy należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę uległy przedawnieniu w świetle art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 27 ustawy redukującej. Na podstawie akt administracyjnych sprawy nie można również stwierdzić, czy w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki powodujące zawieszenie lub też przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ w toku ponownie prowadzonego postępowania powinien ustosunkować się również do tej kwestii. Brak rozważenia kwestii przedawnienia oznacza, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Naruszenie powyższych przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, skoro jak już powyżej wskazano, stwierdzenie, że doszło do przedawnienia określonych należności obliguje organ do umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia tych należności. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.).