I SA/Rz 1012/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz Sędziowie WSA Tomasz Smoleń /spr./ WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant specjalista Beata Janczewska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 marca 2015 r. sprawy ze skargi W.D. i E.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 2012 rok. 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na rzecz adwokata T.P. – Kancelaria Adwokacka w R. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20zł z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w sprawie odmowy W. i E. D. ( dalej określanym jako Skarżący ) umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 2012 r. w kwocie 117,00 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 67 a § 1 pkt 3 i § 2 oraz 67b § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – dalej w skrócie Ordynacja podatkowa. Wnioskiem z dnia 22 października 2012 r., uzupełnionym w trakcie przesłuchania w charakterze stron, Skarżący zwrócili się o umorzenie III i IV raty podatku za 2012 r. Przedmiotem niniejszego postępowania organ uczynił wniosek o umorzenie podatku rolnego – III i IV raty za 2012 r., przedmiotem odrębnego postępowania czyniąc wniosek W. D. o umorzenie łącznego zobowiązania pieniężnego – III i IV raty 2012 r. Stanowiło to konsekwencję wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 980/13 uchylającego poprzednio wydaną decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu podatku rolnego jak i łącznego zobowiązania pieniężnego w stosunku do Skarżącej i jej męża E. D. Organ I instancji ustalił, że Skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Na podstawie wypisu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 listopada 2002 r. ustalono, że E. D. został uznany na trwale za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W stosunku do Skarżącej zostało wydane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z wskazaniem konieczności sprawowania stałej opieki osób drugich. Na podstawie kserokopii odcinków emerytur, świadczeń otrzymywanych z GOPS ( zasiłek opiekuńczy ) ustalono, że Skarżący utrzymują się z emerytury E. D. w wysokości 1.467,61 zł., zasiłku opiekuńczego w kwocie 153,00 zł oraz emerytury rolniczej kwartalnej W. D. w wysokości 498,00 zł. Na tej podstawie ustalono średniomiesięczną wysokość dochodu -1.786,61 zł. Z kolei na podstawie przedłożonych kopii dowodów opłat ( za gaz, energię elektryczną, telefon, abonament CYFRA +) ustalono, że średnio w miesiącu wydatkują na powyższe media kwotę 259,85 zł. Na podstawie zeznań stron ustalono również, że kolejnymi miesięcznymi wydatkami są: opłata za wodę - 15 zł, zakup lekarstw dla dwóch osób - 500 zł, utrzymanie samochodu - 41,67 zł, wyżywienie - 400 zł, środki higieniczne - 150 zł, dojazdy do lekarza - 60 zł oraz opał -250 zł. Mając powyższe na uwadze organ przyjął, że sytuacja Skarżących choć trudna, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania wnioskowanej ulgi dotyczącej umorzenia III i IV raty podatku rolnego za 2012 r., nie zaszły również żadne nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie. Średniomiesięczny dochód Skarżących wynosi 1.786,61 zł, natomiast średnie miesięczne wydatki to 1.676,52 zł., wolna pozostaje kwota 110,09 zł, podczas gdy miesięczne łączne obciążenie podatkowe to około 78 zł. Organ I instancji zwrócił uwagę na to, że Wójt Gminy umorzył już W. i E. D. zaległości podatkowe za okres obejmujący I-IV ratę za 2007 r. ( w kwocie 157 zł ), I-IV ratę za 2008 r. ( w kwocie 188 zł), I-IV za 2009 r. ( w kwocie 188 zł), I –IV ratę za 2010 r.( w kwocie 188 zł), I-IV ratę za 2011 r. ( w kwocie 188 zł) oraz I i II ratę za 2012 r. ( w kwocie 118 zł) w łącznej kwocie 1.027,00 zł z uwagi na ważny interes podatników ( trudną sytuację finansową i zdrowotną ). Wskazał również, że nie bez znaczenie na ocenę wniosku pozostaje również fakt, że Skarżący są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,93 ha fizycznego, co stanowi 3,1395 ha przeliczeniowego w miejscowości N., zaś Skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,40 ha fizycznego co stanowi 6,0210 ha przeliczeniowego w miejscowościach N. i W. W. Przeliczając następnie powierzchnię gospodarstwa rolnego przez przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r., na podstawie Obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. ( M.P. z 2013 r., poz. 774 ) - 2.431 zł ustalił, że przeciętny dochód roczny z pracy w gospodarstwie rolnym wyniósł 14.637,05 zł. Sytuacji Skarżących organ przeciwstawił interes publiczny Państwa oraz powszechny obowiązek podatkowy. W odwołaniu Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie domagali się zmiany zaskarżonej decyzji i "nieuwzględnienia wadliwych naliczeń opisanych w zaskarżonej decyzji oraz zawieszenia postępowania do czasu przeprowadzenia inwentaryzacji nieruchomości z ich udziałem". Zarzucili również nierzetelne sporządzenie treści uzasadnienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego i majątkowego. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy pozwalał na wyciągnięcie wniosków, że w sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które w przypadku odmowy umorzenia zagroziłyby egzystencji Skarżących. Organ I instancji właściwie zbadał sytuację majątkową, finansową i płatniczą Skarżących, nie dopatrzył się również ważnego interesu publicznego. Skarżącym zapewniono czynny udział w postępowaniu. Odnosząc się do zarzutu dokonania należytej inwentaryzacji spisu nieruchomości, organ odwoławczy wskazał, że podstawą wymiarów podatków od nieruchomości stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, których kwestionowanie może odbywać się przed organem ewidencyjnym – Starostą. Należności, o których umorzenie Skarżący wnioskują zostały określone ostateczną decyzją, której Skarżący nie kwestionowali w trybie odwołania, w związku z powyższym bezzasadny jest również wniosek o zawieszenie postępowania do czasu wyjaśnienia powyższych okoliczności. W skardze wniesionej do Sądu Skarżący domagają się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu lub zmiany decyzji przez nakazanie Gminie uwzględnienia trudnej sytuacji, przy jednoczesnym "podjęciu inwentaryzacji gruntów z udziałem Powiatu D.". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 980/13 poprzednio wydanej w sprawie decyzji rozstrzygającej łącznie wniosek o umorzenie łącznego zobowiązania pieniężnego jak i podatku rolnego w stosunku do W. i E. D. Sąd zauważył, że małżonkowie zostali wspólnie opodatkowaniu jedynie na mocy decyzji dotyczącej wymiaru podatku rolnego i tylko w tym zakresie mogą wspólnie wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tego tytułu. Natomiast w zakresie łącznego zobowiązania pieniężnego podatnikiem, a co za tym idzie stroną w postępowaniu o umorzenie należności jest wyłącznie W. D. W świetle powyższego Sąd uznał, że uzasadnione jest również wydanie dwóch decyzji w przedmiocie rozpoznania wniosku o umorzenie powyższych należności. Rozpoznając sprawę ponownie organ zastosował się do wytycznych Sądu. Przedmiotem niniejszego rozpoznania jest decyzja dotycząca wniosku Skarżących o umorzenie należności z tytułu podatku rolnego, natomiast sprawa dotycząca umorzenia należności łącznego zobowiązania pieniężnego – III i IV raty 2012 r. względem Skarżącej jest przedmiotem skargi zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Rz 1013/14 i podlega odrębnemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji, art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Stosownie do tego przepisu organ podatkowy, na wniosek podatnika, z wyjątkiem, niemających zastosowania w tej sprawie sytuacji określonych w art. 67b Ordynacji podatkowej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (§ 2). Uregulowana w tym przepisie instytucja umorzenia zaległości podatkowych oparta jest na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "organ podatkowy (...) może". Istotą uznania jest rozgraniczenie sprzecznych interesów, a mianowicie interesu podatnika ubiegającego się o ulgę oraz interesu budżetu państwa, i danie priorytetu jednemu z nich na tle okoliczności faktycznych danej sprawy. Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowej, zaś interes publiczny to dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo przy równoczesnej dbałości o interes Skarbu Państwa, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa, a więc i możliwości realizacji zadań ogólnospołecznych. W interesie publicznym leży też by podatnicy przestrzegali przepisów podatkowych z poszanowaniem zasady równości i sprawiedliwości opodatkowania. Umorzenie zaległości podatkowej jest wyjątkiem od zasady powszechności opodatkowania i może być stosowane w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Uznanie administracyjne, które pozostawiono organom rozstrzygającym w tych sprawach, oznacza swobodę w stosowaniu umorzenia zaległości, nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Uznaniowość decyzji polega na tym, że to do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ograniczony. Z woli ustawodawcy obejmuje ona jedynie przestrzeganie przez organy podatkowe procedury normowanej przez Ordynację podatkową, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny, w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu podatkowym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony jedynie do kontrolowania sposobu prowadzenia postępowania przez organ podatkowy, nie może natomiast kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Poza polem rozważań sądu pozostaje więc rzecz najistotniejsza z punktu widzenia podatnika, tj. samo rozstrzygnięcie. Jeśli sąd stwierdzi, że organ podatkowy nie uchybił przepisom postępowania i oparł rozstrzygnięcie na podstawie rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego, to nie ma podstaw prawnych do wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego, nawet wówczas, gdy w ocenie sądu rozstrzygnięcie jest niesłuszne bądź krzywdzące dla strony. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom podatkowym odstąpienie od dochodzenia należnych podatków lub narzucić rozstrzygnięcie uwzględniające wniosek strony o umorzenie tych należności. Nie może również, w miejsce organu podatkowego wydać orzeczenia uwzględniającego wniosek, czego domagali się w niniejszej sprawie Skarżący. Przenosząc powyższe wnioski na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przeprowadzone przez organy postępowanie odpowiadało obowiązującym w tym zakresie zasadom, a zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia decyzji, pozwalał na dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżących. Zauważyć należy, że o treści rozstrzygnięcia zaważyła przede wszystkim ocena sytuacji majątkowej Skarżących. Organ dokonał zestawienia uzyskiwanych przez Skarżących dochodów z ponoszonymi wydatkami, które wykazało nadwyżkę przychodów. Poza wymienionymi opłatami Skarżący nie wskazali na żadne inne dodatkowe wydatki, które zostałyby zagrożone w związku z koniecznością uregulowania należności podatkowych. Zarzucając organom nieprawidłową ocenę stanu faktycznego, w tym sytuacji majątkowej, Skarżący nie podali żadnych okoliczności, które podważyłyby dokonane przez organ ustalenia bądź ich ocenę. Ustalenia te wskazują na to, że Skarżący posiadają możliwości płatnicze pozwalające na uregulowanie należności. Ponoszone przez nich wydatki stanowią typowe koszty związane z funkcjonowaniem każdego gospodarstwa i są ponoszone stale. Nie można w związku z tym stwierdzić, że są to nadzwyczajne okoliczności, które w badanym okresie wpłynęły na niemożliwość uregulowania należności. Przedstawiony przez organ stan faktyczny, znajdujący potwierdzenie w dokumentach, wskazuje na to, że sytuacja Skarżących nie zmienia się. Mają oni stałe źródło dochodów i stale ponoszą wskazane przez nią wydatki. Przy tej niezmiennej sytuacji faktycznej Skarżący w określonych odstępach czasu nie płacą podatku. Z akt wynika, że Skarżących zwolniono z zapłaty podatku za 2007 r., 2008 r., 2009 r., 2010 r., 2011 r. i częściowo w 2012 r. Tymczasem jak przyjmuje się w ugruntowanym już w tym zakresie orzecznictwie: ulgi, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 1 i 2, nie mogą mieć charakteru powtarzającego się czynnika pozwalającego na osiągnięcie pozytywnego wyniku gospodarczego. Z ich wyjątkowego charakteru wynika, że mogą stanowić incydentalną pomoc w stabilizacji sytuacji finansowej wówczas, gdy istnieje pozytywna prognoza co do dalszych wyników podmiotu zobowiązanego do świadczeń. Ważne jest również, aby przejściowe trudności ekonomiczne były spowodowane okolicznościami noszącymi cechy czynników niezależnych od tego podmiotu i niebędących następstwem świadomie przyjętej strategii gospodarczej (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2001 r., III SA 1037/2000, LexPolonica nr 354119, POP 2001, nr 6, poz. 167). Choć orzeczenie to skierowane jest do oceny sytuacji finansowej podmiotów gospodarczych, to w ocenie Sądu może odnieść adekwatny skutek także w stosunku do osób fizycznych tej działalności nie prowadzących. Wskazuje ono na incydentalny charakter pomocy, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie są dowolne twierdzenia organu, że sytuacja Skarżących nie jest na tyle wyjątkowa by przyznać jej przymiot ważnego interesu podatnika. W ocenie Sądu prawidłowo organ ocenił, że uregulowanie przez Skarżących ciążących na nich zobowiązań odbyć się może bez konieczności pomocy ze środków publicznych, w związku z czym nie można mówić o naruszeniu interesu publicznego w takim rozumieniu. Ponadto nie można również pominąć faktu, że zobowiązanie podatkowego, którego umorzenia domagają się Skarżący dotyczy podatku od nieruchomości, a więc podatku związanego ze stanem posiadania. Sam fakt posiadania nieruchomości – gospodarstwa rolnego rodzi potencjalną możliwość uzyskania dochodu z osobistej pracy w tym gospodarstwie, przez przekazanie w odpłatne korzystanie ( najem, dzierżawa itp. ), bądź też przez jego sprzedaż. Całkowicie niezasadny należy natomiast uznać zarzut dokonania wyliczenia podatku na podstawie nieprawidłowego określenia powierzchni nieruchomości. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że ewentualne zarzuty dotyczące przyjęcia nieprawidłowej wielkości powierzchni mogły być podnoszone wyłącznie w podstępowaniu dotyczącym określenia podatku, a nie na etapie uzyskania ewentualnej ulgi. Tymczasem jak wynika z ustaleń organu, decyzje określające ten podatek stały się prawomocne w administracyjnym toku instancji, na skutek bezskutecznego upływu terminu do wniesienia środka zaskarżenia od dnia ich doręczenia ( odmowy przyjęcia przesyłki przez adresata.) Na marginesie należy jednak zauważyć, co słusznie zaznaczył także organ, że podstawą wymiaru podatku są zapisy w ewidencji gruntów i budynków i tak długo jak zapisy te nie zostaną wzruszone w przewidzianej dla tego procedurze tak długo decyzja opierająca się na nich nie może zostać z tego powodu wzruszona. W świetle powyższego wnioskowana przez Skarżących inwentaryzacja gruntów w tym postępowaniu jest niedopuszczalna. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.