I SA/Rz 1015/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Kazimierz Włoch / spr./ Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od marca 2010r. do stycznia 2011r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2014r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku T. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] lipca 2014r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 8 129,05 zł., ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 3 686,26 zł., oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 756,13 zł. W toku postępowania ustalono, że wymienione zaległości powstały, gdyż wnioskodawca T. K. zaprzestał opłacania składek na wymienione ubezpieczenia w okresie od marca 2010r. do stycznia 2011r. Kierując wniosek o umorzenie zaległości zobowiązany podkreślił, że nie ma możliwości opłacenia wymienionych zaległości, z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podał, iż w kwietniu 2014r. przeszedł operację w związku z rozpoznaniem u niego krwawienia podpajęczynówkowego oraz tętniaka tętnicy łączącej przedniej. Tym samym, z powodu długotrwałej niezdolności do pracy spowodowanej stanem zdrowia oraz utratą możliwości zarobkowych, nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań. W toku przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że wnioskodawca nie pracuje, jednakże nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Zamieszkuje wspólnie z rodzicami, na których utrzymaniu pozostaje oraz bratem, żoną i synem, którzy również pozostają na utrzymaniu rodziców wnioskodawcy. Matka wnioskodawcy posiada dochód w wysokości 690 zł. miesięcznie, ojciec zaś w wysokości 2 000 zł. miesięcznie – dochód na osobę w rodzinie wnioskodawcy wynosi 448 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wynika, że sam zobowiązany ponosi koszty leczenia w kwocie 100 zł. miesięcznie. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. 2013. poz. 1442/ zwanej dalej ustawą o s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności ani niebezpieczeństwo, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie osiągnie się kwot przewyższających wydatki. Uznał też, iż nie zachodzi niebezpieczeństwo, iż zobowiązanie wnioskodawcy do zaspokojenia obciążającej go zaległości, pozbawi zobowiązanego bądź jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Analizując przedmiotową sprawę pod kątem przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiła żadna sytuacja nadzwyczajna, w tym stan klęski żywiołowej, ani też okoliczności o których mowa w §3 ust.1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne /Dz.U.03.141.1365./ - zwanego dalej rozporządzeniem. W odniesieniu do powoływanych przez wnioskodawcę problemów zdrowotnych, organ stwierdził, że wprawdzie przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja zdrowotna jawi się jako ciężka, jednakże z przedłożonej dokumentacji nie wynika aby u wnioskodawcy wystąpiła choroba przewlekła pozbawiająca zobowiązanego możliwości wykonywania zawodu, wnioskodawca nie przedłożył bowiem żadnej dokumentacji, z której wynikałoby iż jest niezdolny do pracy, w szczególności zaś orzeczenia o niezdolności do pracy bądź orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Wobec tego organ uznał, że w chwili obecnej trudno jednoznacznie stwierdzić, że trudna sytuacja zobowiązanego ma charakter trwały, oraz zauważył że, z uwagi na młody wiek zobowiązanego, istnieje szansa iż w przyszłości zobowiązany będzie w stanie zaspokoić obciążające go zaległości Wobec tego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie istnieją przesłanki umorzenia wnioskowanych zaległości. W skardze na powyższą decyzję, wnioskodawca, wnosząc o jej uchylenie w całości, podtrzymał argumenty zawarte we wniosku. Wraz ze skargą przedłożył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 2 października 2014r., uznające wnioskodawcę za częściowo niezdolnego do pracy od dnia 9 kwietnia 2014r. do 30 września 2015r. W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014r. wnioskodawca, podtrzymując skargę, oświadczył, że pracował dotychczas jako pracownik budowlany, ale obecny stan zdrowia wyklucza zatrudnienie w takim charakterze – a innego zwodu nie posiada i dlatego nie może podjąć pracy i nie ma dochodu. W odniesieniu do stanu zdrowia podkreślił, że istnieje możliwość dalszego leczenia operacyjnego, ale jest to obarczone dużym ryzykiem powikłań i jeżeli obecny stan zdrowia nie będzie się pogarszał, taka operacja nie będzie przeprowadzona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja ZUS w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Jest to decyzja uznaniowa. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że kontrola decyzji uznaniowych jest co do zasady traktowana jako ograniczona. W pełnym zakresie sądy administracyjne kontrolują natomiast prawidłowość postępowania wyjaśniającego. Kontrola sprowadza się do badania czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ona uchyleniu na podstawie art.145 §1 pkt.1 lit.c p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy, pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdy pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia bowiem organu administracji od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), całościowego wyjaśnienia sprawy i wydania decyzji przekonywującej pod względem faktycznym i prawnym. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i w odniesieniu do wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie należy uznać za zasadną, gdyż dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu co do istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, w ocenie sądu, została dokonana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego tj. np. z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy o s.u.s., który daje prawo do umorzenia należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, definiując ją w ust. 3 art. 28 ustawy o s.u.s., jako generalnie brak majątku u dłużnika. Ponadto, przepis art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. daje możliwość umorzenia należności z tytułu płatności składek w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z art. 28 ust. 3 b ustawy o s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony, należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję w tym zakresie organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy. Aby to uczynić musi bardzo dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej i jednocześnie mieć na uwadze zasadę ogólną postępowania administracyjnego określoną w art. 7 k.p.a. Tymczasem przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne nosi znamiona niedostatecznego ustalenia stanu faktycznego w odniesieniu do stanu zdrowotnego wnioskodawcy. Organ dość lakonicznie odniósł się do stanu zdrowia i możliwości zarobkowych wnioskodawcy, stwierdzając iż nie przedstawił on stosownych zaświadczeń w odniesieniu do ewentualnie istniejącej niezdolności do pracy czy też ewentualnej niepełnosprawności oraz zauważył, że z uwagi na młody wiek wnioskodawcy, istnieje szansa na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Tymczasem zasadniczą treścią wniosku zobowiązanego był pogarszający się stan zdrowia, który spowodował pogorszenie się statusu materialnego rodziny wnioskodawcy, gdyż uniemożliwił wnioskodawcy kontynuowanie pracy w wyuczonym zawodzie oraz zmusił go do ponoszenia dodatkowych kosztów leczenia. W ocenie sądu, nie wymaga szczególnego postępowania dowodowego ustalenie, czy na skutek nagłej, poważnej i długotrwałej choroby jednego z członków rodziny, uniemożliwiającej mu prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej, czy też kontynuowanie zatrudnienia w dotychczasowym charakterze, sytuacja rodziny pogorszyła się na tyle, aby rozważać wystąpienie przesłanki umorzenia zaległości z §3 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego oraz logicznego myślenia, można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że rodzina, której członka dotyka poważna choroba, staje w obliczu sytuacji szczególnej, nieprzewidywanej i trudnej do przezwyciężenia bez pomocy z zewnątrz. Jest to tym bardziej aktualne, jeśli choroba taka dotyczy dotychczasowego żywiciela rodziny. Obowiązkiem organu, jest zatem poczynić konkretne ustalenia w kierunku ewentualnego zaistnienia przesłanki z §3 rozporządzenia, nawet bez odwoływania się do dowodów z dokumentów potwierdzających stan niepełnosprawności wnioskodawcy czy też jego niezdolność do pracy. Orzeczenia takie bowiem w sposób niewątpliwy potwierdzają istnienie niepełnosprawności czy też niezdolność do pracy, co nie oznacza, że są warunkiem sine qua non stwierdzenia, iż w stosunku do wnioskodawcy istnieje stan w którym opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych bądź też na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, wnioskodawca został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z akt sądowych wynika, że orzeczenie o częściowej niezdolności zobowiązanego do pracy zapadło w dniu 2 października 2014r. – tj. w dacie wydania zaskarżonej w przedmiotowej sprawie decyzji. Organ nie miał zatem możliwości wzięcia pod uwagę treści tego orzeczenia, co nie oznacza, że nie był w stanie we własnym zakresie ocenić sytuacji faktycznej wnioskodawcy pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Odnosząc się do kwestii trwałości trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy oraz podniesionej przez organ, perspektywy zaspokojenia należności z uwagi na młody wiek zobowiązanego, należy zauważyć, że orzekanie w kwestii umorzenia zaległości dotyczyć ma sytuacji majątkowej i zdrowotnej dłużnika oraz ewentualnych innych przesłanek umorzenia zaległości istniejących w chwili wydawania decyzji. Jak ustalił organ, w chwili obecnej, wnioskodawca nie pracuje, nie posiada żadnego majątku, pozostaje wraz z rodziną na utrzymaniu rodziców. Co więcej, rozpoznano u niego chorobę , z uwagi na którą nie jest w stanie kontynuować pracy w wykonywanym dotychczas zawodzie, a stan zdrowia jest na tyle poważny, że uzasadnia uznanie wnioskodawcy za częściowo niezdolnego do pracy. W świetle powyższego, stwierdzenie organu, że w przedstawionym stanie faktycznym nie ziściła się żadna z przesłanek umorzenia zaległości, przeczy zasadom logiki i stanowi poważne naruszenie prawa. Z tych przyczyn skarga okazała się uzasadniona. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ poczyni ustalenia dotyczące obecnego stanu zdrowotnego i majątkowego zobowiązanego oraz ponownie oceni możliwości płatnicze zobowiązanego z uwzględnieniem posiadanego przez niego majątku, a także rozważy czy istnieje możliwość uregulowania choćby części ciążących na wnioskodawcy zaległości, np. w systemie ratalnym, bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy oraz bez konieczności sięgania do pomocy opieki społecznej. Rozważając powyższe organ weźmie pod uwagę, iż dla spełnienia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zawarte w §3 rozporządzenia, konieczne jest nie tylko wykazanie faktycznie istniejących trudności w spłacie należności, wynikających z okoliczności wskazanych w przepisie, ale konieczne jest wykazanie, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną lub zdrowotną zobowiązany nie jest w stanie uiścić powstałej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka rodziny. Z drugiej zaś strony, wyważając interes społecznego oraz słuszny interes obywatela organ weźmie też pod uwagę, że ustawodawca nie ustala hierarchii przedmiotowych interesów i nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi, przyjmując, według której oba te interesy podlegają równorzędnej ochronie, gdyż w państwie prawa nie ma miejsca dla, mechanicznie i sztywno pojmowanej, nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Weźmie też pod uwagę interes publiczny wyrażający się nie tylko w dbałości o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa, lecz również w minimalizowaniu wydatków z budżetu państwa, pojawiających się sytuacji, w której zapłata należności publiczno-prawnych spowoduje konieczność sięgania przez obywatela do środków pomocy państwa, z uwagi na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb materialnych. Ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 p.p.s.a. orzeczono, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.