I SA/Rz 1021/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o.o. z siedzibą w Ś. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. I SA/Rz 1021/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w Ś. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia i zobowiązania do zwrotu kwoty 934.890 zł pobranej na podstawie umowy o dofinansowanie ze środków EFRR postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "A" spółka z o.o. (dalej zwana spółką lub skarżącą) wniosła o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi w sprawie opisanej w sentencji niniejszego postanowienia, argumentując wniosek tym, że obecnie nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi umożliwiającymi terminowe i płynne regulowanie zobowiązań, w tym uiszczanie nieprzewidzianych w procesie planowania swoich wydatków opłat sądowych. Sytuacja jak zaznaczono jest przejściowa i związana z tym, że spółka prowadzi dużą ilość spraw sądowych, domagając się zapłaty od swoich dłużników, w tym o dużej wartości przedmiotu sporu, co wiąże się z opłatami sądowymi, a to z kolei powoduje brak środków pieniężnych na opłatę w niniejszej sprawie. Zatem w takiej sytuacji swój wniosek spółka uznała za zasadny. Odnośnie danych ekonomicznych spółka podała, że za ostatni rok obrotowy wygenerowała stratę w wysokości 4.047.606,29 zł, wartość jej środków trwałych wynosi 9.164.431,50 zł, na czterech wskazanych rachunkach bankowych spółka nie posiada żadnych środków pieniężnych; ich salda wynoszą według oświadczenia 0 zł, kapitał zakładowy spółki wynosi zaś 6.330.000,00 zł . Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. I SA/Rz 1021/15 referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy, uznając że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a jej oświadczenie o braku środków na pokrycie kosztów opłaty sądowej, jest niewiarygodne z uwagi na zakres działalności spółki; jest ona bowiem jednym z największych sprzedawców samochodów w regionie w którym działa, w tym pojazdów różnych marek. Ponadto spółka kierując do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie podjęła działań w celu wykazania przesłanek przyznania tej pomocy, tj. nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji np. rachunkowej (bilans, deklaracje dla podatku od towarów i usług, deklaracja CIT-8 itp.), z której wynikałaby owa trudna sytuacja finansowa spółki. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca zażądała zmiany postanowienia i zwolnienia od opłaty sądowej w całości, zarzucając temu postanowieniu rażące naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.) poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy oraz błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że skarżąca w chwili obecnej nie dysponuje wystarczającymi środkami umożliwiającymi uiszczenie opłaty sądowej od skargi. W uzasadnieniu spółka podała, że ponosi wysokie koszty ogólnego zarządu, prowadzonej działalności gospodarczej. Aktywa trwałe stanowiące własność spółki są zajęte lub trudno zbywalne i to z tej przyczyny spółka nie dysponuje środkami umożliwiającymi zapłacenie nieprzewidzianych w procesie planowania opłat sądowych opłaty od skargi w niniejszej sprawie. Spółka kategorycznie nie zgodziła się z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu postanowienia referendarza, że nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów opłaty sądowej. Podniosła, że nie uwzględniono zasadniczej okoliczności, że specyfika branży w jakiej działa skarżąca związana jest z wysokimi kosztami uzyskania dochodów. Z tego względu wypracowany zysk nie może świadczyć o posiadaniu przez spółkę środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak traktowane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por.: art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. Z tego też względu, osoby fizyczne i osoby prawne (a także inne jednostki nieposiadające osobowości prawnej) znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika- art. 245 § 2 P.p.s.a., lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym – jak w rozpoznawanej sprawie- gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zwrot "gdy wykaże" oznacza, że przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Zwrócić należy także uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek (referendarz lub sąd) nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Na gruncie omawianej instytucji wyłączona jest zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Wyjaśnić należy także, że z uwagi na fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi formę dofinansowania ze środków budżetu państwa, pochodzących de facto od ogółu podatników, jej przyznanie uwarunkowane jest określonymi wymaganiami. Z tej też przyczyny powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych, a zatem wobec podmiotów, które obiektywnie nie są w stanie samodzielnie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek. W rozpoznawanej sprawie referendarz odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, argumentując odmowę brakiem wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela powyższą ocenę referendarza, że w kontekście zakresu działalności spółki w regionie i przedmiotu tejże działalności, tj. sprzedaży hurtowej i detalicznej samochodów i furgonetek różnych marek, sprzedaży hurtowej i detalicznej części i akcesoriów do pojazdów oraz działalności usługowej wspomagającej transport, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tylko na podstawie oświadczenia wnioskodawczyni. Duża skala i zakres działalności w regionie są powszechnie znane, choćby tylko z kampanii reklamowych spółki. Słusznie zatem spółce odmówiono przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy spółka nie podjęła działań w celu wykazania przesłanek przyznania tej pomocy, tj. nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji rachunkowej w postaci bilansu, deklaracji podatkowych, np. dla podatku od towarów i usług, deklaracji CIT-8 itp., z których to dokumentów wynikałaby owa trudna sytuacja finansowa, na którą powołano się we wniosku. Taki profesjonalny podmiot jak spółka musi mieć rozeznanie, że zastosowanie pomocy, wsparcia czy ułatwienia ekonomicznego wiąże się z analizą sytuacji ekonomicznej tegoż podmiotu, a tym samym z aktywnością jego samego w tej kwestii i wykazaniem, daniem dowodów na opisywany stan rzeczy. Zatem dokonaną przez referendarza ocenę wniosku spółki należy więc w przedstawionych okolicznościach uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wbrew bowiem twierdzeniu spółki, nie wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów opłaty sądowej i tym samym w tej sytuacji skarżąca, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołała jej podważyć w sprzeciwie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.