I SA/Rz 1026/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi R.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2021 r. bez numeru w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu należnych składek za okres od dnia marca 2020 r. do maja 2020 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego R.M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. R. M.(dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2021 r. (bez oznaczenia numerowego), którą odmówiono mu zwolnienia z opłacania należności w wysokości 100% z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od marca do maja 2020 r. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że skarżący zgłosił do Zakładu wniosek o zwolnienie go z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone za okres od marca do maja 2020 r. Oznaczono go datą 29 kwietnia 2020 r. W piśmie z [...] czerwca 2020 r. znak [...] Zakład poinformował płatnika o zwolnieniu z opłacania należności za marzec 2020 r. w kwocie 4.023,75 zł, w piśmie z [...] lipca 2020 r. znak [....] za kwiecień 2020 r. w kwocie 2.083,11 zł, w piśmie z [...] lipca 2020 r. znak [...] za maj 2020 r. w kwocie 3.664,56 zł. W piśmie z 16 lipca 2021 r. wnioskodawca wystąpił do Zakładu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że jako mikroprzedsiębiorca zatrudnia do 10 osób, a przyznane zwolnienie odnosiło się tylko do połowy należnych składek, a nie całości, jak wynikałoby z art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) dalej zwana jako: "ustawa o COVID-19". Podczas ustalania liczby zatrudnianych pracowników wliczono do tego grona także jego samego, ale z utworzonego przez ZUS dokumentu z 22 czerwca 2020 r. wynikało, że na 30 kwietnia 2020 r. liczbę pracowników określono w nim na 8. W piśmie z [...] września 2020 r. znak [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Zakład poinformował płatnika o zwolnieniu z opłacania należności za kwiecień 2020 r. w kwocie 3.509,25 zł i anulowaniu wcześniej przekazanej informacji. W piśmie z [...] września 2020 r. znak [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Zakład poinformował płatnika o zwolnieniu z opłacania należności za maj 2020 r. w kwocie 3.665,36 zł i anulowaniu wcześniej przekazanej informacji. W piśmie z [...] października 2021 r. płatnik skierował do Zakładu ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie odnośnie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 16 lipca 2021 r. i niewydanie decyzji Decyzją z [...] października 2021 r. Zakład odmówił płatnikowi prawa do zwolnienia z opłacenia należności w wysokości 100% z tytułu składek argumentując, że na 29 lutego 2020 r. zgłaszał do ubezpieczenia 10 ubezpieczonych, przez co przysługiwało mu zwolnienie z opłacania składek w wysokości 50%. Nie przysługiwało mu zwolnienie z opłacania składek w pełnej wysokości. W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 poprzez nieprawidłową wykładnię i odmowę przyznania całkowitego zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, podczas gdy spełnił wszystkie przesłanki do takiego zwolnienia, 2) przepisów postępowania, art. 10 i art. 11 K.p.a., poprzez brak informacji o stanie sprawy oraz wydanie decyzji bez uwzględnienia jego stanowiska odnośnie do liczby zgłoszonych do ubezpieczenia pracowników, a także nienależyte uzasadnienie decyzji. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że zatrudniał więcej niż 9 osób. Wskazuje na to także dokument z ZUS z 22 czerwca 2020 r. z informacją o ubezpieczonych na koniec kwietnia 2020 r. w liczbie 8. Także on w dokumencie ZUS DRA z 11 maja 2020 r. wskazał liczbę 9. Ponadto jedna z pracownic korzystała z urlopu wychowawczego, przez co nie powinna być uwzględniania jako osoba zgłaszana do ubezpieczeń, ponieważ w dokumentach jej ubezpieczenie jest rejestrowane w wysokości 0,00. Skoro nie świadczy pracy nie powinna być wliczana do grona pracowników i na koniec lutego liczba ta powinna wynosić 9. Odnośnie do innych okresów rozliczeniowych Zakład nie dokonał żadnej analizy zatrudnienia, choć brzmienie art. 31zo ustawy o COVID-19 wskazuje, że każdy okres rozliczeniowy powinien być analizowany odrębnie. W uzasadnieniu decyzji nie zawarto informacji, jakie podjęto w sprawie czynności wyjaśniające. Do skargi dołączono dowody w postaci deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA. W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji na temat przekroczenia przez płatnika liczby 9 ubezpieczonych, przez co przyznanie mu całkowitego zwolnienia z opłacania składek nie było możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przeprowadzona kontrola wykazała konieczność zastosowania przez Sąd względem wymienionej na wstępie decyzji środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "P.p.s.a."). Decyzję tę wydano z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie pozostawało sporne między stronami, że warunki ulgi, o jaką ubiegał się skarżący, regulowała ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Ponieważ postępowanie prowadzone było na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (zob. art. 108 § 1 K.p.a., art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 31zq ust. 8 i art. 31zt ustawy o COVID-19), obowiązkiem Zakładu było dopełnienie wymagań proceduralnych określonych w tej ustawie, tak w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, jak i jego oceny oraz prezentowania ustaleń faktycznych i ocen prawnych w uzasadnieniu decyzji. W świetle zasad postępowania administracyjnego organy administracji publicznej obowiązane są m.in.: stać na straży praworządności oraz podejmować z urzędu lub na wniosek stron wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 K.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 K.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.), działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 K.p.a.), uwzględniać fakty znane z urzędu i komunikować je stronie (art. 77 § 4 K.p.a.), zgromadzić wyczerpujący materiał dowodowy i go w całości rozpatrzeć (art. 77 § 1 K.p.a.). Uzasadnienie decyzji powinno składać się z uzasadnienia faktycznego oraz uzasadnienia prawnego. W myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powodem odmowy przyznania płatnikowi prawa do ulgi było założenie, że nie spełnił on warunku liczby osób zgłaszanych do ubezpieczeń społecznych. Przy czym, istotne jest to, że wnioskodawca uzyskał zwolnienie, w drodze czynności materialno-technicznych, w wysokości 50%, a spór między stronami faktycznie dotyczy zagadnienia prawa do uzyskania rzeczonej ulgi w pełnej wysokości (tj. ponad uzyskane zwolnienie, a nie prawa do zwolnienia jako takiego). Rozstrzygnięcie decyzji zostało sformułowane w sposób niezręczny i sugerujący, że płatnikowi odmówiono prawa do ulgi w całości (w 100%). Tymczasem z całości akt sprawy wynika, że faktycznie odmowa dotyczyła składek w części nieobjętej przyznanym wcześniej zwolnieniem na podstawie czynności materialno-technicznych, czyli zwolnienia powyżej 50% należnych składek. W uzasadnieniu decyzji nie zawarto zaś wyczerpującego wyjaśnienia tych kwestii, czym naruszono art. 107 § 3 w zw. z art. 104 § 2 K.p.a. Rozstrzygnięcie decyzji powinno odnosić się do sytuacji faktycznej i prawnej strony w sposób niebudzący żadnych wątpliwości co do przedmiotu rozstrzygnięcia. W przepisach art. 31zo ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19 postanowiono, że ulga, o jakiej w nich mowa, przysługiwała płatnikom składek, którzy zgłaszali do ubezpieczeń społecznych: 1) mniej niż 10 ubezpieczonych (ust. 1) albo 2) od 10 do 49 ubezpieczonych (ust. 2). Od liczby ubezpieczonych uzależnione zostało prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek: 1) w pełnej wysokości wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres (ust. 1) albo 2) w wysokości 50% łącznej kwoty należności wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc (ust. 2). W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji nie zawarto wyjaśnienia sposobu i podstawy wyliczenia liczby osób zgłaszanych przez płatnika do ubezpieczeń społecznych. Nie zgromadzono żadnych dokumentów rozliczeniowych albo innych dowodów wskazujących na liczbę zgłaszanych przez płatnika do ubezpieczeń społecznych osób, a nie wskazano, aby ich w przepisanym terminie nie złożono. Powinny one zatem stanowić zasób materiału dowodowego. Nie odniesiono się również do argumentacji płatnika dotyczącej liczby ubezpieczonych, w tym kwestii związanej z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym. Jak zasadnie podniesiono w skardze, ustaleń takich należało dokonać odrębnie do każdego z miesięcy objętych wnioskiem, stosownie do poszczególnych trzech punktów wymienionych w przepisach art. 31zo ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19. Uzasadnione było powołanie się przez skarżącego w skardze na wywód prawny wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 2 grudnia 2020 r. sygn. I SA/Sz 758/20, od którego skarga kasacyjna została oddalona przez naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 września 2021 r. sygn. I GSK 135/21, który Sąd w składzie rozpoznającym sprawę także podziela. Należało zatem dokładnie ustalić liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczeń: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. Za niewystarczające Sąd uznał powołanie się na liczbę ubezpieczonych na dzień 29 lutego 2020 r., a informacja tej treści zawarta na drugiej stronie formularza wniosku, oznaczona dwoma gwiazdkami (**), nie jest zgodna z zaprezentowaną wyżej wykładnią ww. przepisów. Analizy tej należy dokonać w pierwszej kolejności. W dalszej kolejności może zajść natomiast potrzeba oceny, czy pracownik przebywający na urlopie wychowawczym, który w świetle art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, przez co posiada, na podstawie art. 4 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, status ubezpieczonego, jest osobą wliczaną do limitów ubezpieczonych określonych w art. 31zo ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19. Ostatnio powołane przepisy dotyczą bowiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych, a pracodawca za osoby takie składek nie opłaca, przez co w deklaracjach należności za takie osoby nie wykazywał (należności te finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu, zob. art. 16 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jak dotychczas Zakład do zagadnienia tego się nie odniósł, przez co dalsze rozważania Sądu byłyby przedwczesne, ponieważ rozpoznanie wniosku o ulgę należy do Zakładu, podobnie jak dokonanie niezbędnych ustaleń faktycznych i zaprezentowanie własnej wykładni przepisów prawa. Kwestia ta może jednak wymagać pogłębionej analizy prawnej, także uwzględniającej cel i funkcje ulgi określonej w ustawie o COVID-19. Lakoniczność uzasadnienia decyzji oraz niezręczność sformułowanego rozstrzygnięcia świadczą o naruszeniu przez Zakład przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Wymagało to uchylenia przez Sąd kontrolowanej decyzji. Sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia w administracyjnym toku postępowania, aby wyeliminować popełnione dotychczas uchybienia. Decyzję wydano przedwcześnie i nie zapewniono płatnikowi prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym nie zrealizowano wobec niego, wynikających z art. 9 i art. 79a § 1 K.p.a., obowiązków informacyjnych. Postępowanie w sprawie powinno być prowadzone wnikliwie i szybko z wykorzystaniem najprostszych środków, ale bez uszczerbku dla ustaleń faktycznych i uprawnień procesowych stron. Organy obowiązane są zaś do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Powinny tez wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład poczyni niezbędne ustalenia odnośnie do liczby ubezpieczonych zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczeń społecznych, odrębnie do każdego z okresów rozliczeniowych objętych wnioskiem. Ustalenia faktyczne oraz analizę prawną przedstawi w uzasadnieniu decyzji, jeżeli uzna potrzebę jej wydania za niezbędną, ponieważ nie jest wykluczone załatwienia sprawy w drodze czynności materialno-technicznej. Dopełni również w niezbędnym zakresie obowiązku informacyjnego określonego w art. 79a § 1 K.p.a., jeżeli sprawa będzie podlegała załatwieniu w drodze decyzji. O kosztach postępowania postanowiono po myśli art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800). Skarżący był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika z wyboru (adwokata), którego wynagrodzenie, zgodnie z powołanym rozporządzeniem, wynosi w postępowaniu pierwszej instancji przed wojewódzkim sądem administracyjnym 480 zł.