I SA/Rz 1046/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Popek po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. I SA/Rz 1046/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. I SA/Rz 1046/16 odmówił "A"sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej skarżąca lub spółka) przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w następujących okolicznościach sprawy: Skarżąca w sprawie opisanej w niniejszym postanowieniu wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w wyniku zajęcia kont bankowych przez urząd skarbowy straciła płynność finansową, banki wypowiedziały jej umowy o prowadzenie rachunków bankowych. Spółka zadeklarowała, że prowadzi działalność w zakresie handlu hurtowego i detalicznego artykułami elektronicznymi. Według oświadczenia za ostatni rok wygenerowała 229.243,43 zł straty, wartość jej środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 0 zł, nie posiada rachunków bankowych, kapitał zakładowy spółki wynosi 20.000 zł. Skarżąca wyjaśniła także, że majątkiem spółki jest samochód marki Nissan X-TRIAL z 2014 r., laptop i telefon, spółka nie posiada środków w kasie. Do wydatków skarżącej należą czynsz za wynajem biura w wysokości 250 zł brutto oraz usługa biura rachunkowego w wysokości 25 zł brutto miesięcznie. Wydatki te pokrywane są przez udziałowców. Skarżąca wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień podała, że w listopadzie 2015 r. została wykreślona z rejestru VAT przez [...] Urząd Skarbowy, nie posiada rachunków bankowych, zeznanie CIT-8 ani jego projekt nie został jeszcze przygotowany, podobnie jak bilans spółki. Według wyjaśnień wspólnicy nie posiadają obowiązku dokonywania dopłat, opłaty przez nich realizowane mają na celu pokrycie podstawowych kosztów utrzymania spółki. Na przedłożonej liście środków trwałych znajduje się samochód osobowy, który został zajęty przez organ egzekucyjny – naczelnika urzędu skarbowego. Referendarz sądowy uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy, wydał postanowienie o jego odmowie, argumentując je tym, że w sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że spółka jest w tak złej sytuacji finansowej i wyczerpała wszystkie możliwości pozyskania środków pieniężnych, że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów sądowych, biorąc pod uwagę dokumenty akt sprawy i nadesłane wyjaśnienia. Referendarz na wstępie zaznaczył bowiem, że przepis na podstawie którego zawarto przesłanki jakie musi spełnić osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej), by uzyskać preferencje w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, o jakie ubiega się skarżąca spółka na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm.- dalej w skrócie: P.p.s.a.), oparty jest na konstrukcji ograniczonego uznania, co oznacza, że spełnienie przesłanek ekonomicznych uprawnia jedynie do udzielenia takiej pomocy. Warunek wykazania przez osobę prawną podstaw, na których opiera swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nakłada na nią obowiązek przedstawienia odpowiednich dowodów potwierdzających niemożność pokrycia tych kosztów postępowania. Referendarz podkreślił, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego także to, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku, zaś skarżąca jest pełnoprawnym uczestnikiem obrotu gospodarczego, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Taki profesjonalny podmiot jak spółka musi mieć rozeznanie, że zastosowanie pomocy, wsparcia czy ułatwienia ekonomicznego wiąże się z analizą sytuacji ekonomicznej tegoż podmiotu, a tym samym z aktywnością jego samego w tej kwestii i wykazaniem, daniem dowodów na opisywany stan rzeczy. W sprzeciwie skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia referendarza i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa procesowego tj. art. 244 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Podniosła, że w wyniku działania organów podatkowych skarżąca została pozbawiana możliwości faktycznego działania, zaś jej majątek (samochód) został zabezpieczony, doprowadził do sytuacji w której wszystkie czynności wykonywane w jej ramach zostały zawieszone i spółka nie ma żadnych możliwości zdobycia kwot wymaganych do uiszczenia wpisu od skargi oraz nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów, co jednak nie może być wykorzystywane przeciwko spółce, tym bardziej, że przedłożone dokumenty i wyjaśnienia są wystarczające do oceny jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Sprzeciw skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie podkreślił referendarz na wstępie rozważań nad wnioskiem skarżącej spółki, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych dla osoby prawnej ma charakter fakultatywny, co wynika z brzmienia przepisu. Zatem przyznanie prawa pomocy osobom prawnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (jak i pkt 1 P.p.s.a), nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać takową pomoc (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10, postanowienie NSA z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11- orzeczenia opublikowane na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie również referendarz odniósł się do charakteru podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a mianowicie, że skarżąca jako spółka prawa handlowego opiera się na samodzielności i w oparciu o własny majątek, jest pełnoprawnym uczestnikiem obrotu gospodarczego, ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu uprawnieniami i obowiązkami. Bezsprzecznie jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia jej działalności oraz kosztów inicjowanych przez nią postępowań sądowych, na innych obywateli (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 91/2011, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z akt sprawy ani wyjaśnień nie wynika, żeby spółka podejmowała próby zorganizowania koniecznych na prowadzenie sporu sądowego środków, a przecież jak wyjaśniła pomimo trudnej sytuacji i faktycznego niewykonywania działalności gospodarczej ponosi koszty czynszu biura i usługi księgowej (k.21 akt sądowych), finansowane przez udziałowców. Skarżąca natomiast w żaden sposób nie wykazała, że nie może uiścić kosztów wpisu od skargi i innych pozostałych kosztów, jeżeli by zaistniały w taki sam sposób, jak utrzymuje dotychczasową działalność spółki, czyli przy pomocy udziałowców (jedynym wspólnikiem posiadającym udziały i prezesem zarządu jest D.S.). Wpis w niniejszym wypadku nie jest dramatycznie wysoki – wynosi bowiem 2000 zł. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że z akt sprawy wynika, że transakcje spółki za okres objęty sporem, a tym samym rozmiar działalności spółki był duży – za 2014 r. spółka uzyskała dochód 2.006714,08 zł, a za styczeń i luty 2013 r. (okres objęty skargą) jej deklarowana sprzedaż wyniosła 59.992.743,00 zł, podatek VAT 13.798.330,00 zł. Spółka została wezwana do przedłożenia określonych dokumentów, czego nie wykonała. Ich sporządzenie w dobie powszechnej informatyzacji nie nastręcza problemów. Również jakiekolwiek inne dokumenty obrazujące sytuację spółki nie zostały przedłożone (poza zawiadomieniem o zajęciu środka transportu). Zatem słusznie referendarz przyjął, nie mogąc oprzeć się na samym oświadczeniu, że nie można dokonać prawidłowej oceny możliwości płatniczych spółki. Jako nieadekwatne do sytuacji spółki należy uznać powołane w sprzeciwie orzeczenia NSA: z dnia 25.02.2014 r., sygn. II FZ 174/14, z dnia 10.07.2014 r., sygn. II OZ 667/14. W obu przypadkach sąd oddalił zażalenia skarżących w przedmiocie prawa pomocy. Skarżąca spółka upatruje uzasadnienia swojego stanowiska w tychże orzeczeniach, gdy tymczasem zacytowane fragmenty były jedynie wyjaśnieniem przez sąd przesłanek przyznania prawa pomocy, które to przesłanki nie zaistniały w przedmiotowych orzeczeniach, podobnie jaki i w rozpoznawanej sprawie. Zatem dokonaną przez referendarza ocenę wniosku skarżącej należy w przedstawionych okolicznościach uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zaś skarżąca, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołała jej podważyć w sprzeciwie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji