I SA/Rz 1060/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Kazimierz Włoch Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska SO del. Jarosław Szaro /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2007r. do IV kwartału 2011r. - oddala skargę - Sygn. I SA/Rz 1060/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Prezes KRUS, organ), w wyniku rozpoznania wniosku M.C. (skarżąca) z dnia [...] sierpnia 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] umarzającą odsetki od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2007 r. do IV kwartału 2011 r. w łącznej kwocie 1.235 zł i odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2007 r. do IV kwartału 2011 r. w łącznej kwocie 7.171,24 zł, utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] lipca 2012 w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kwartału 2007 r. do IV kwartału 2011 r. w łącznej kwocie 7.171,24 zł. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. organ wyjaśnił co przemawia za zastosowaniem ulgi o jaką w rozpoznawanej sprawie zwraca się skarżąca, a mianowicie okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika i których występowanie miało wpływ na powstanie zwłoki w opłacaniu składek, tj. głównie zdarzenia losowe i klęski żywiołowe, a także inne okoliczności takie jak sposób i czas powstania zadłużenia, wykorzystanie udzielanych ulg, sytuacja materialna gospodarstwa domowego dłużnika. Zaznaczył, że skarżąca korzystała z ulg w postaci rozłożenia na raty zaległości i umorzeń odsetek za zwłokę od nieterminowego regulowania składek, zaś aktualnie przesłanką do umorzenia odsetek za zwłokę (łącznie 1.235 zł) od ww. należności jest zdarzenie losowe, do którego doszło w 2010 r. w postaci uszkodzenia budynku mieszkalnego na skutek gwałtownych i długotrwałych opadów deszczu. Organ dodał, że nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje stan zdrowia domowników i fakt, że na utrzymaniu dłużniczki pozostaje córka. Odmawiając umorzenia należności głównych w kwocie 7.171,24 zł organ powołał się na możliwości finansowe dłużniczki, tj. pobieranie przez nią i jej męża świadczeń emerytalnych oraz brak udokumentowanych wydatków na leczenie. Rozstrzygając wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS, działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 w związku art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej: ustawa o u.s.r.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za wskazany w niej okres. W uzasadnieniu organ przedstawił dokonane ustalenia odnośnie przesłanek stosowania ulgi, o którą ubiega się skarżąca. Organ podkreślił, że tego rodzaju decyzje mają charakter uznaniowy i powinny być poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem sprawy, co w rozpoznawanej sprawie miało miejsce. Organ ustalił, że oprócz dochodów członków gospodarstwa domowego skarżącej (łącznie ok. 1800 zł) z tytułu świadczeń z ZUS i KRUS skarżąca prowadzi gospodarstwo o pow. 3,19 ha. Dochody ze wszystkich źródeł pozwalają na spłatę zobowiązań kredytowych (ok. 950 zł miesięcznie), dzieci córki otrzymują alimenty w kwocie 700 zł. Według organu sytuacja materialna skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym oraz okoliczności sprawy okazały się jednak niewystarczające do zastosowania umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.. Wskazał również, że przy podejmowaniu decyzji odmownej wzięto pod uwagę to, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, która z uwagi na ważny interes zobowiązanego, uzasadniałaby umorzenie zaległości w całości, podkreślając przy tym, że podstawą umorzenia odsetek za zwłokę były zdarzenia nadzwyczajne, na skutek których uszkodzony został zamieszkiwany dom. Skarżąca jest także właścicielką nowo wybudowanego budynku mieszkalnego, a to zdaniem organu nie uzasadnia powoływania się na trudną sytuację mieszkaniową i zastosowaniem z tego tytułu ulgi. Uzasadniając powzięte rozstrzygnięcie Prezes KRUS dodał, że uwzględniono możliwości płatnicze zobowiązanej, które pomimo obciążeń kredytowych pozwalają, zdaniem organu, na spłatę zadłużenia, choćby w formie układu ratalnego. Skarżąc powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, M.C. wniosła o jej uchylenie i ponowne rozpatrzenie skargi z jej udziałem. W uzasadnieniu podniosła, że jest przewlekle chora, podobnie jak jej mąż. Wyjaśniła, że mieszka w budynku, który został przeznaczony do rozbiórki, a nowy budynek uległ również uszkodzeniu i w związku z tym oczekuje na zasiłek celowy z tego tytułu. Jej córka korzysta z pomocy socjalnej Gminnego Ośrodka Pomocy Socjalnej. Zarzuciła organowi, że powyższe fakty nie zostały ujawnione przez organ wydający decyzję z sprawie umorzenia i ponownie powołała się na wyjątkowo trudną sytuację zdrowotną, finansową i mieszkaniową. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie i nadmienił, że skarżąca korzystała z ulg w spłacie zaległości w opłacaniu składek w postaci rozłożenia na raty i umorzeń odsetek za zwłokę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zaważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje między innymi orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej w skrócie P.p.s.a.), orzekając sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa KRUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie u.s.r. oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy o u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec KRUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis ten jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu, Prezes KRUS prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że w stosunku do jej osoby zachodziły okoliczności uzasadniające umorzenie w całości wymaganych należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, a dokonana przez Prezesa KRUS ocena możliwości płatniczych skarżącej, które - w ocenie organu- pozwalają na spłatę zadłużenia, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego polegającej na uwzględnianiu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując takiej oceny Prezes KRUS wziął pod uwagę, co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że skarżąca pobiera świadczenie z KRUS, jej mąż z ZUS, prowadzi także działalność rolniczą. Z wizytacji gospodarstwa (protokół w aktach) wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i córką, wnuczki otrzymują alimenty w wysokości 700 zł, jest właścicielem domu drewnianego i murowanego. Zdarzenie nadzwyczajne w postaci powodzi zakwalifikowało skarżącą do umorzenia odsetek za zwłokę, ale zdaniem Sądu skarżąca nie może uczynić ze swojej sytuacji obowiązku dla organu każdorazowego pozytywnego rozstrzygnięcia jej wniosku o umorzenie zaległych należności. Sąd, oceniając rozstrzygnięcie Prezesa KRUS, uznał, że jest ono przekonujące i nie odbiega od zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności co do obowiązku wyjaśnienia przesłanek zasadności rozstrzygnięcia, a co w rezultacie przesądza o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Organ wziął pod uwagę sytuację życiową skarżącej i odniósł się do niej w zaskarżonej decyzji. Próba przekonania organu do uznania racji skarżącej jako przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności wobec KRUS, nie skłoniła organu do zmiany swojego stanowiska. Dodać w tym miejscu - zdaniem Sądu - należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności wobec KRUS, ponieważ odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. w sprawie o sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podsumowując, organ prowadząc postępowanie w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić wyrażony w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i utrwalić w aktach wyniki badania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 16 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, zdaniem Sądu, znalazła swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając podjęte przez organ rozstrzygnięcie. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., ,orzekł jak w sentencji wyroku.