I SA/Rz 107/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Grzegorz Panek / spr./ WSA Tomasz Smoleń Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu należnych składek za okres od 3 lipca do 3 września 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego radcy prawnemu M. N. – Kancelaria Radcy Prawnego w M. wynagrodzenie w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych i zwrot wydatków w wysokości 96,95 (dziewięćdziesiąt sześć i 95/100) złotych z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], w związku z wnioskiem S. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2015 r. nr [...]: - o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowo, chorobowo, macierzyńskie za okres od 3 lipca 2015 r. do 3 września 2015 r. w kwocie 126,00 zł, - o odmowie umorzenia zadłużenia z tytułu należnych składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe objętych pomocą de minimis w rolnictwie za okres od 3 lipca 2015 r. do 3 września 2015 r. w łącznej kwocie 264,00 zł. Jak wynika z akt sprawy, S. P.(dalej: wnioskodawca, skarżący) wnioskiem z dnia 29 lipca 2015 r. zwrócił się do Prezesa KRUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za trzeci kwartał 2015 r. Uzasadniając wniosek powołał się na trudną sytuację finansową oraz tym, że nie posiada aktualnie zwierzęcia na sprzedaż. Do wniosku o zastosowanie ulgi przedłożył następujące dokumenty: - oświadczenie L. W. i A. P., - kserokopię dowodu wpłaty za odpady komunalne, - kserokopię oświadczenia o zakupie gazu ( propan-butan), - kserokopię nakazu podatku rolnego i leśnego za 2015 r, - kserokopię polisy dotyczącej ubezpieczenia rolnego - 2 szt., - kserokopię faktury za energię elektryczną - 2 szt., - kserokopię decyzji [...] i [...] o przyznaniu zasiłku celowego i okresowego, - kserokopię z rachunku-oszczędnościowo-rozliczeniowego, - kserokopię decyzji nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; - kserokopię faktury VAT nr [...] - sprzedaż zwierzęcia. W toku administracyjnego postępowania wyjaśniającego, organ ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem gruntu rolnego, którego aktualna powierzchnia wynosi 3,68 ha fizycznych, co stanowi 1,4730 ha przeliczeniowego. Zamieszkuje budynek mieszkalny parterowy, drewniany, kryty eternitem. Mieszkanie składa się z kuchni oraz pokoju. Brak jest łazienki oraz kanalizacji. Warunki socjalno-bytowe są skromne. Dom połączony jest z drewnianą oborą, krytą eternitem. Obok budynku mieszkalnego znajdują się również murowane budynki gospodarcze (stodoła i obora) kryte dachówką. Nie są jednak używane, ponieważ są niewykończone. W gospodarstwie hodowana jest krowa oraz 2 sztuki cieląt. Brak jest maszyn rolniczych. Decyzją z dnia [...] września 2015 r., opisaną na wstępie, Prezes KRUS odmówił zobowiązanemu umorzenia zadłużenia wobec KRUS za okres od lipca 2015 r. do września 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że umorzenie zadłużenia ma charakter uznaniowy i może być stosowane w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ podkreślił, że składki na ubezpieczenie społeczne rolników są własnym wkładem na emeryturę i ich opłacenie leży w interesie rolnika. W ocenie organu w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy w 2015 r. brak jest zdarzeń losowych, które uzasadniałyby ważny interes w skutecznym domaganiu się umorzenia należności a ponadto wnioskodawca pobiera dopłaty z ARiMR, których celem jest wsparcie prowadzonej działalności rolniczej. Organ podkreślił, że wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego, którego wartość kształtuje się na poziomie ok. 75.940,48 więc zaległości mogą być skutecznie zabezpieczone hipotecznie. Zdaniem organu należności wnioskodawcy nie są trwale nieściągalne, gdyż mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki lub poprzez dogodny układ ratalny. W związku z powyższym organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek i okoliczności uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od lipca do września 2015 r. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia zaległych składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową. Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2015 r. odmawiającą zobowiązanemu umorzenia należności wobec KRUS. W podstawie prawnej decyzji powołano art.138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej k.p.a., art. 59 ust.3, art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz.1403 ze zm.) - dalej u.u.s.r., oraz rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352 z dnia 24 grudnia 2013 r., str.9). Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podkreślił, że umorzenie zadłużenia z tytułu należnych składek przez osoby zobowiązane do uregulowania tych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja finansowo - bytowa uniemożliwia regulowanie zaległych należności w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej, przy czym przesłanki przemawiające za umorzeniem nieopłaconych należności powinny być udokumentowane. W ocenie organu przesłanek tych nie mogą natomiast stanowić podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należnych składek zarzuty, że krowa nie została cielna w 2013 r., arogancko wyceniono wartość gospodarstwa, czy też bezsensowne, w ocenie wnioskodawcy, uzasadnienie decyzji. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie podniósł żadnych okoliczności lub zdarzeń, które miałyby wpływ na zmianę sytuacji finansowo - bytowej i uniemożliwiałyby regulowanie zaległych należności. Organ wskazał, że zbadał sytuację materialną wnioskodawcy dokonując w dniu 10 listopada 2015 r. wizytacji na terenie gospodarstwa rolnego. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, którego szacunkowa wartość kształtuje się na poziomie ok. 75.940,48 zł a więc zaległości wobec KRUS mogą być skutecznie zabezpieczone na hipotece gospodarstwa. Organ ustalił, że w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy brak jest zdarzeń losowych, które uzasadniałyby ważny interes w skutecznym domaganiu się umorzenia składek. W ocenie organu zaistniała sytuacja materialna nie jest przejściowo trudna i nie rokuje pozytywnej prognozy co do poprawy wyników prowadzonej produkcji produktów rolnych, gdyż wnioskodawca od roku 2009 w każdym podaniu powołuje się na trudną sytuację materialną, która nie ulega poprawie mimo, że wnioskodawca składał w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich, które przyznawane są w celu poprawy rentowności gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą wystarczające przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, figurujących na koncie płatnika. Na powyższe rozstrzygnięcie wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi zarzucił, że urzędnicy rozpatrujący wnioski o umorzenie zaległości, powołując się na uznaniowy charakter decyzji, subiektywnie zaliczają jedne zdarzenia jako zdarzenia losowe umożliwiające umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W związku z powyższym dochodzi do sytuacji, że jedne zdarzenia, w ocenie organu stanowią przesłankę do umorzenia składek zaś inne, nawet bardzo podobne do nich w ogóle nie są brane pod uwagę i nie podlegają weryfikacji przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia wobec KRUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa KRUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Stosownie do treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może m.in. umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej, stan finansów funduszu emerytalno-rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że organ nadużył swobody jaką daje mu decyzja uznaniowa i wydał wadliwe rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu, organ rentowy nie przeprowadził kompletnego postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymogi określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jaka jest wysokość wydatków koniecznych dla egzystencji skarżącego. Szczegółowe ustalenia w tym względzie są niezbędne do oceny realnej możliwości spłaty przez niego zaległych składek i istnienia przesłanki umorzenia należności, czyli ważnego interesu zobowiązanego. Jeśli bowiem okaże się, że zapłata składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, to niewątpliwie taki ważny interes wystąpi. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, że skarżący, utrzymuje się ze środków publicznych pochodzących z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, wskazuje to jednoznacznie, że jego potrzeby życiowe zaspokajane są poniżej poziomu minimum socjalnego, czego organ nie uwzględnił. Nie jest pewne, a raczej jest wątpliwe, czy środki jakie otrzymuje skarżący z pomocy społecznej są w ogóle wystarczające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Trzeba tutaj bowiem wziąć pod uwagę, że dochód miesięczny skarżącego został określony na 242,25 zł, co wynika z załączonej do akt sprawy decyzji Wójta z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]. Sąd zwraca także uwagę, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej formy pomocy państwa, powodującej również konieczność korzystania z publicznych środków finansowych, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela. W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego jest szczególnie trudna i uzasadnia stwierdzenie, że spłata zadłużenia może pociągnąć za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego. Biorąc pod uwagę już chociażby tę okoliczność, że skarżący korzysta z publicznych środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od strony zaległych należności jest realne, a w szczególności, że może pozostawać w zgodzie z jego interesem. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej skarżącego, co oznacza, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze wskazania Sądu - winien rozważyć, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie składek. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącego oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym zapłatę składek. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego. W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie. Wobec braku ustaleń w tym zakresie, zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli Sądu. Dopiero po wyczerpującym zgromadzeniu materiału dowodowego i jego analizie pod kątem istnienia przesłanek umorzenia, organ może podjąć uznaniową decyzję w przedmiocie umorzenia (lub odmowy umorzenia) należności. Oceny istnienia przesłanek umorzenia nie należy zawężać wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, ponieważ treść art. 41a ust.1 pkt 1 u.u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów § 2, § 4 ust. 1 i ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł oraz zwrot wydatków w wysokości 96,95 zł.