I SA/Rz 109/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie - Grzegorz Panek po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. i G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008r. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień - grudzień 2003r. - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącej G. M. prawa pomocy Skarżąca G. M., w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008r. [...], wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 9 marca 2009r. podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej ponieważ jedynym jej źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 620zł. Skarżąca wskazała ponadto, iż posiada 12% udziałów w spółce cywilnej "A". Zaznaczyła , iż większą część uzyskiwanych dochodów przeznacza na zakup leków. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami oraz zięciem. Jedna z córek prowadzi wraz mężem działalność gospodarczą z tytułu czego osiągają dochód w wysokości 1500zł miesięcznie. Natomiast druga córka otrzymuje rentę w wysokości 560,02zł. W skład majątku skarżącej nie wchodzą żadne cenne przedmioty nie posiada ona także oszczędności. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Intencją skarżącej było uzyskanie w rozpoznawanej sprawie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłat i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.) - uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy następuje w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (art. 252 § 1 p.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem rozpoznającego wniosek, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez stronę wnioskującą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z regulacją zawartą w art. 199 ustawy każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Tymczasem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady, który znajduje zastosowanie jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia wnioskodawcy z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane). Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do niej. W tym miejscu przywołać należy stanowisko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08). Ponadto okoliczności dotyczące sytuacji finansowej członków rodziny skarżącej mają o tyle znaczenie iż, członkowie rodziny mają obowiązek wzajemnej pomocy w razie takiej potrzeby. Jedną z form takiej pomocy może być właśnie pomoc w uiszczeniu ciążących na jednym z członków rodziny kosztów postępowania sądowego. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości budzi w szczególności sytuacja finansowa córki skarżącej oraz jej męża. Przede wszystkim wątpliwości odnośnie stanu majątkowego wskazanych osób rodzi wysokość zadeklarowanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodów w wysokości 1.500zł (brutto) miesięcznie w zestawieniu z deklarowanymi wydatkami. Mianowicie małżonkowie spłacają miesięcznie ratę kredytu w wysokości 1908,11zł. Mają na utrzymaniu trójkę dzieci. W skład ich majątku ruchomego wchodzą dwa samochody dostawcze Mercedes Sprinter. Wymieniając stałe miesięczne wydatki nie sposób nie wspomnieć o kosztach utrzymania domu, wyżywienia czy środkach higieny. Już chociażby zestawienie wysokości raty spłacanego kredytu z zadeklarowanymi dochodami powoduje, iż oświadczenia skarżącej w zakresie uzyskiwanych przez jej córkę dochodów nie można uznać za wiarygodne. Ponadto wskazane osoby prowadzą działalność gospodarczą i oświadczają, Iż przynosi ona straty. Odnośnie tej okoliczności trzeba zauważyć, iż wyniki jakie przynosi prowadzona działalność gospodarcza same w sobie nie oznaczają, iż nie można wygospodarować środków na uiszczenie kosztów sądowych. Mówiąc bowiem o stracie należy mieć na uwadze, że jej wystąpienie nie jest równoznaczne z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej. Strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, np. gdy podmiot ponosi nakłady inwestycyjne, strata może być spowodowana wielkością odpisów amortyzacyjnych będących kosztami uzyskania przychodów i może prowadzić do obniżenia dochodu z danego źródła i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych. Należy także zauważyć, iż sama skarżąca oprócz emerytury posiada udziały w spółce cywilnej "A". Jest zatem przedsiębiorcą, a zatem podmiotem, który w sposób zawodowy i dla celów zarobkowych wykonuje czynności, z którymi wiąże się między innymi ryzyko prowadzenia sporów przed sądem. Powinna ona zatem uwzględniać w swojej działalności możliwość prowadzenia procesów sądowych i w tym celu zabezpieczyć sobie pewną kwotę na ewentualne koszty postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.