I SA/Rz 109/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. i G. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2008r. [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień - grudzień 2003r. - postanawia - odmówić przyznania skarżącej G. M. prawa pomocy Skarżąca G. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej ponieważ jedynym jej źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 620zł. Skarżąca wskazała ponadto, iż posiada 12% udziałów w spółce cywilnej "A.". Zaznaczyła , iż większą część uzyskiwanych dochodów przeznacza na zakup leków. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami oraz zięciem. Jedna z córek prowadzi wraz mężem działalność gospodarczą, z tytułu czego osiągają dochód w wysokości 1500zł miesięcznie. Natomiast druga córka otrzymuje rentę w wysokości 560,02zł. W skład majątku skarżącej nie wchodzą żadne cenne przedmioty, nie posiada ona także oszczędności. W wyniku rozpoznania powyższego wniosku referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 31 marca 2009r. sygn. akt I SA/Rz 109/09, odmówił G. M. przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej, kwestionując zasadność wydanego postanowienia, wniósł sprzeciw, w którym podkreślił iż w jego ocenie skarżąca wykazała, że nie ma możliwości uiszczenia ciążących na niej kosztów sądowych. Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 p.p.s.a. - wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia, przeciwko któremu został on wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywoływanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Z powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Oznacza to, że Sąd jest władny wniosek strony uwzględnić jedynie wówczas, gdy ta samodzielnie udowodni, że spełnia przesłanki z przytoczonego przepisu. W każdym odmiennym wypadku, tj. w sytuacji, gdy z oświadczenia strony wynika, że jest w stanie ponieść koszty, ale także, gdy z niego nie wynika, że nie jest w stanie, Sąd musi wniosek oddalić. Druga z przytoczonych sytuacji może mieć miejsce na przykład wtedy, gdy oświadczenie zawiera sprzeczne informacje, nielogiczne wnioski, bądź też gdy mimo wezwania Sądu strona wniosku nie uzupełniła. W rozpoznawanej sprawie wątpliwości budzi w szczególności sytuacja finansowa córki skarżącej oraz jej męża. Już chociażby samo zestawienie wydatków ponoszonych przez męża córki skarżącej na spłatę zaciągniętego kredytu w wysokości 1908,11zł miesięcznie w zestawieniu z deklarowanymi ich dochodami w wysokości 1.500zł miesięcznie powoduje, iż oświadczenia w zakresie uzyskiwanych dochodów nie można uznać za wiarygodne. Przecież poza spłatą wskazanej raty kredytu małżonków obciążają koszty utrzymania domu, wyżywienia czy tez zakup środków higieny. Te niezbędne dla zapewnienia egzystencji wydatki muszą być finansowane przecież z jakiegoś źródła. Opisując swój stan majątkowy oraz możliwości płatnicze skarżąca źródeł takich nie wykazała. Ograniczyła się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty. Należy tutaj zauważyć, że strata to często wynik bilansowy nadwyżki kosztów nad przychodami, np. gdy podmiot ponosi nakłady inwestycyjne. Strata może być spowodowana wielkością odpisów amortyzacyjnych będących kosztami uzyskania przychodów, może być wykorzystana do obniżenia dochodu z tego źródła i nie oznacza braku środków finansowych. Co więcej, poniesioną w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej stratę każdy podatnik ma prawo rozliczyć w ciągu pięciu kolejnych lat, poprzez zmniejszenie wykazanego zysku za dany rok, a co za tym idzie okoliczność ta nie zawsze warunkuje potrzebę udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności dotyczące sytuacji finansowej członków rodziny skarżącej mają o tyle znaczenie iż, członkowie rodziny mają obowiązek wzajemnej pomocy w razie takiej potrzeby. Jedną z form takiej pomocy może być właśnie pomoc w uiszczeniu kosztów postępowania sądowego. Sąd podziela w tej kwestii stanowisko wyrażone w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2006r. Sygn. akt GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8. Wypada także podkreślić, że w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, chociaż ten nie podlega rozpoznaniu merytorycznemu, ale jest pismem procesowym i jego treść może mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie, skarżąca nie przedłożyła nowych dowodów, które wyjaśniałby przedstawione wątpliwości. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skoro zatem przedstawiła ona dane niepełne, bądź ze sobą sprzeczne, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Jest zasadą, że do wniosku strony można przychylić się tylko wówczas, gdy przedstawi ona swoją sytuację majątkową oraz rodzinną w sposób wyczerpujący, logiczny i wiarygodny. W niniejszej sprawie, z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności należało uznać, iż skarżąca nie spełniła tego warunku. Nie wykazała ona tym samym okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy. Z tych przyczyn, na podstawie powołanych przepisów, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.