I SA/Rz 12/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska SO del. Jarosław Szaro /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 lutego 2012r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011r., 2) określa, że decyzje wymienione w pkt. 1) nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. I SA/Rz 12/12 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia 23 czerwca 2011r. A. M. (dalej: zobowiązany, skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uzasadniając wniosek zobowiązany podał, że zaległość powstała w okresie gdy prowadził działalność gospodarczą, na założenie której uzyskał dotacje i nastąpił u niego nawrót choroby psychicznej (depresji). Z uwagi na stan zdrowia oraz brak dochodu nie był w stanie regulować należności. Zobowiązany podał, że obecnie nadal leczy się, nie uzyskuje dochodu, ani nie posiada majątku. Decyzją dnia [..] sierpnia 2011r., nr [...], ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: 1) ubezpieczenia społeczne - za okres od grudnia 2006r. do maja 2008r. i od października 2008r. do maja 2011r. w łącznej kwocie 21.461,10 zł, 2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od grudnia 2006r. do lipca 2008r. i od października 2008r. do maja 2011r. w łącznej kwocie 13.516,08 zł, 3) Fundusz Pracy - za okres od października 2008r. do maja 2011r. w łącznej kwocie 1.738,00 zł. We wniosku z dnia 1 września 2011r. zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2011r., nr [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2011r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zobowiązany od 1 lipca 2011r. zwiesił prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wykonywania robót ogólnobudowlanych. W 2008 roku zobowiązany osiągnął przychód w wysokości 34.5898,51 zł, w latach 2009-2010r. nie uzyskał przychodu. Zobowiązany nie korzystał z pomocy społecznej. Organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1586), zwanej dalej ustawą o s.u.s., gdyż w stosunku do zobowiązanego jeszcze nie wdrożono postępowania egzekucyjnego, a z ustaleń organu wynika, że posiada on rachunek bankowy i jest właścicielem samochodu osobowego, który może być przedmiotem zastawu skarbowego. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. stwierdzając, że z przedłożonej przez zobowiązanego dokumentacji medycznej nie wynika jednoznacznie, że choroba uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, a innych dowodów potwierdzających fakt zdarzenia losowego, w wyniku którego poniósł on starty materialne, zobowiązany nie przedstawił. Ponadto, organ wskazał na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności oraz podkreślił, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej ponosi płatnik i powinien on szukać możliwości rozwiązania swojej trudnej sytuacji finansowej bez udziału państwa. Na decyzję ZUS z dnia [...] listopada 2011r. A. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, iż organ nie wziął pod uwagę faktu udokumentowania przez niego, że cierpi na nawracającą depresję - chorobę o długotrwałym przebiegu, znacznie upośledzającą codzienne funkcjonowanie i uniemożliwiającą podjęcie pracy oraz nie przeprowadził dokładnego postępowania dowodowego. Zobowiązany podał, że ze względu na stan zdrowia nie prowadził działalności gospodarczej przez dwa lata oraz że nie posiada majątku. Jego zdaniem, nadzwyczajne zdarzenie losowe jakim jest choroba psychiczna, uzasadniała zastosowanie w stosunku do niego ulgi w postaci umorzenia należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z przyczyn innych aniżeli podniesione w jej treści. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Należy wskazać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. Istotnym jest również, aby wydanie decyzji uznaniowej, poprzedzone było prawidłowym i rzetelnym postępowaniem dowodowym, przeprowadzonym zgodnie z ustanowionymi w postępowaniu administracyjnym zasadami, mającymi na celu zagwarantować jego uczestnikom bezstronność i rzetelność postępowania, oraz możliwość obrony własnych praw. Prawidłowość przeprowadzonego przez organy postępowania wchodzi w zakres kontroli sądu administracyjnego. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, niezależnie od treści skargi, stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Na decyzji ZUS z dnia [...] sierpnia 2011r., nr [...], oprócz podpisu Zastępcy Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych J.F., figurowały również podpisy dwóch innych pracowników - Starszego Inspektora M. M. oraz Naczelnika Wydziału Realizacji Dochodów Z. H. W ocenie Sądu, zamieszczenie wielu podpisów pod decyzją budzi uzasadnione przypuszczenie, że rozstrzygnięcie zostało podjęte przez organ kolegialny. Tymczasem statut Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przewiduje udzielania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi - kolegialny. Powyższego nie zmienia również fakt, że podpisy zostały pogrupowane w sposób, który mógłby ułatwić wyodrębnienie nazwiska osoby, która podjęła decyzję w imieniu organu, od nazwisk pozostałych pracowników, którzy jedynie brali udział w jej przygotowaniu. Nawet gdyby przyjąć, że taka technika dowodzi różnej wagi podpisów figurujących w różnym miejscu decyzji, nie sposób nie zauważyć, że w miejscu, które w zaskarżonej decyzji zostało przeznaczone na podpis osoby wydającej w imieniu organu decyzję widnieją trzy podpisy (por. wyroki WSA we Wrocławiu: z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 804/09, z dnia 18 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 233/09, z dnia 18 maja 2010r., sygn. akt II SA/Wr 837/09, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe uchybienie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O wstrzymaniu wykonania uchylonych decyzji Sąd orzekł na mocy art. 152 p.p.s.a.