I SA/Rz 122/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Tomasz Smoleń /spr./ Protokolant ref. st. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek w kwocie 126 złotych na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 3 lipca do 3 września 2012 roku - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2012 r. odmawiającą S.P. umorzenia składki na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 126 zł za trzeci kwartał 2012 r. ( od 3 lipca do 3 września 2012 r.) na fundusz wypadkowy, chorobowy i macierzyński. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 41 a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm., w skrócie u.u.s.r.). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że pismem z dnia 25 lipca 2012 r., które wpłynęło do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w J. w dniu 30 lipca 2012 r., S.P. zwrócił się o "umorzenie III raty składki ubezpieczenia społecznego: chorobowe - wypadkowe -126 zł." W uzasadnieniu wskazał, że utrzymuje się wyłącznie z gospodarstwa rolnego wielkości 3,68 ha i otrzymywanych z tego tytułu dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wskazał, że jest przewlekle chory na odmienniczkowe zapalenie nerek, nawrotowe, oporne na antybiotykoterapię ( prawie niemożliwe do wyleczenia). Nie podając sygnatury powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2010 r., w którym wskazano, że interes w umorzeniu składki ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje gdy "wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożliwość zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych". "Zawężenie ustawowych wymagań umorzenia zaległości (należności) do przypadków, w których zobowiązany wskutek uiszczenia zaległości (należności) miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść strony". – wyrok z dnia 24 października 1995 r., sygn. akt SA/Po 539/95). Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił udzielenia wnioskowanej pomocy. Z ustaleń organu wynikało, że wnioskodawca zamieszkuje w drewnianym domu, krytym eternitem składającym się z kuchni, pokoju, bez łazienki. Posiada konia, krowę i rocznego byczka. Organ ustalił, że w gospodarstwie nie miało miejsca zdarzenie losowe, które spowodowałoby osłabienie możliwości finansowych, a sytuacja przedstawiona we wniosku nie odbiega od sytuacji rolników zamieszkujących gospodarstwa w tej samej miejscowości. Kierując się z jednej strony możliwościami płatniczymi wnioskodawcy z drugiej zaś stanem finansów funduszu emerytalno – rentowego wskazał, że brak jest przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku. W dniu 5 października 2012 r. S.P. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że organ pominął w swoich ustaleniach fakt, że mieszkańcy, do których porównuje jego sytuację poza dopłatami utrzymują się również z innych dochodów, podczas gdy jego stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy zarobkowej. Rozpoznając wniosek ponownie organ nie znalazł podstaw do zmiany swojej wcześniejszej decyzji i wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że warunki bytowe wnioskodawcy choć skromne, nie odbiegają od warunków w jakich żyją inni mieszkańcy tej miejscowości. Dolegliwości zaś na jakie cierpi, i na które przedkłada dokumentację lekarską nie stanowią również nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z wnioskowanej przez niego pomocy. Organ zwrócił przy tym uwagę na fakt, że karty leczenia są datowane już od 2001 r., a pomimo to skarżący wywiązywał się z wcześniejszych obowiązków. Organ wskazał również na fakt korzystania przez skarżącego z dopłat uzyskiwanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto podkreślił uznaniowy charakter decyzji wydawanych w tym przedmiocie. W skardze złożonej do tutejszego Sądu skarżący zarzuca organowi posługiwanie się pojęciem "głównym źródłem utrzymania" co w jego ocenie sugeruje, że ma jeszcze dodatkowe źródło utrzymania, podczas gdy praca w gospodarstwie i otrzymywane dopłaty są jego jedynym źródłem utrzymania. Ponadto wskazuje, że fakt otrzymywania przez niego dopłat nie może być okolicznością, która przemawia na niekorzyść wniosku, gdyż dopłaty otrzymuje każdy kto spełnia określone kryteria. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoją dotychczasową argumentacją wskazał, że konieczność uregulowania przez skarżącego zaległości składkowych wynika z tego, że posiada gospodarstwo rolne. Z tytułu prowadzonej działalności rolniczej otrzymał dopłaty, a przedstawiona przez niego sytuacja nie stanowi sytuacji nadzwyczajnej. Jak wskazał trudno uznać za nadzwyczajne, dolegliwości zdrowotne czy ekonomiczne skarżącego opisane w skardze czy we wcześniej złożonych wnioskach. Każdy boryka się z problemami zdrowotnymi, jak również koniecznością opłacania rachunków za gaz czy elektryczność. Podkreślił przy tym, że przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu zaległości brane są pod uwagę okoliczności, które wystąpiły niezależnie od rolnika, których wystąpienie miało wpływ na powstanie zwłoki w opłacaniu składek, a więc głównie zdarzenia losowe i klęski żywiołowe oraz inne nadzwyczajne zdarzenia powodujące pozbawienie zobowiązanego możliwości opłacania składek. W aktach brak jest dokumentów poświadczających ponoszenie dodatkowych, szczególnie wysokich wydatków na leczenie, zakup leków, hospitalizację czy rehabilitację, które uzasadniałyby wyższe od przeciętnych, wydatki. W replice skarżący wskazał, że decyzja I jak i II instancji została wydana przez ten sam organ co nastąpiło z naruszeniem kompetencji, ponieważ organ nie ma prawa do obrony swojej decyzji, musi przekazać sprawę o stopień wyżej, do Dyrektora Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego w R. W dalszej części wskazuje, że skarga została przekazana za pośrednictwem Placówki KRUS, a nie jak wskazano w odpowiedzi na skargę, za pośrednictwem Oddziału Regionalnego, następnie zarzucono błędne wskazanie daty skargi 16 października 2012 r. w miejsce prawidłowej 15 stycznia 2013 r. oraz daty decyzji [...] września 2012 r. w miejsce prawidłowej [...] grudnia 2012 r. Ponownie wskazał, że utrzymuje się nie, jak wskazał organ, "głównie", lecz "wyłącznie" z posiadanego gospodarstwa i dopłat. Wskazuje na niesprawiedliwość polegającą na tym, że dopłaty są zróżnicowane ze względu na wielkość gospodarstwa podczas gdy składka na ubezpieczenia jest taka sama tak w przypadku gospodarstwa 1 hektarowego czy 50 hektarowego. W dalszej kolejności zarzucił wskazanie przez organ, że dolegliwości na jakie cierpi są zwyczajnymi dolegliwościami z jakimi boryka się każdy, podczas gdy w jego ocenie dolegliwości te są nadzwyczajne: chroniczne odmienniczkowe zapalenie nerek, nawrotowe, trudne do wyleczenia, zakażenie bakteryjne oporne na antybiotykoterapię, usunięcie migdałków z rozpoznaniem chronicznego zapalenia gardła oraz zatok przynosowych. Zarzucił organom nieustalenie czy po zapłaceniu składek 4x 366 zł + 2 zł opłata, w bilansie rocznym oraz innych koniecznych należności np. kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego, koszów ogrzewania w zimie, pozostaną mu środki do życia. Ponadto nie zgodził się z wyciągniętymi przez organ wnioskami, że skoro regulował wcześniejsze należności pomimo stwierdzonych dolegliwości, to nie mogą one stanowić na tle niniejszego wniosku nadzwyczajnych okoliczności. Tymczasem organ nie wziął pod uwagę, że we wcześniejszym okresie, w gospodarstwie zamieszkiwali obydwoje rodziców, których emerytura choć nieznaczna stanowiła zasilenie finansowe budżetu rolniczego. Do pisma dołączył bilans przychodów i wydatków na 2012 r., w którym wskazał dochód z gospodarstwa brutto 3.800 zł, dopłaty z ARiMR 5.126 zł, razem 8.926 zł., wydatki: koszty prowadzenia działalności gospodarczej 1000 zł, ubezpieczenie 1540 zł, prąd 700 zł, gaz 540 zł, ubezpieczenie budynków 310 zł, węgiel 500 zł, lekarstwa 480 zł, środki higieny 40 zł, podatek rolny 125 zł, wywóz odpadów komunalnych 50 zł, co razem daje 5.285 zł. Po odliczeniu wydatków pozostaje mu 3.641 zł, co w przeliczeniu na jeden miesiąc daje kwotę 303,40 zł, a minimum socjalne według GUS wynosi 1.000 zł., a minimum egzystencji 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest wyznaczony treścią art.134 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania danego aktu, a wynikającego z akt sprawy. Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Prezesa KRUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., w którym ustawodawca przewidział m.in. instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego przepisu, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przywołane w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, iż decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). Rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie sposób rozstrzygnięcia będący wynikiem dokonania wyboru. Kontroli podlegać będzie zarówno wykładnia prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy organ prawidłowo ustalił, że przesłanki umorzenia zostały spełnione, lub że żadna z nich w stanie faktycznym sprawy nie występuje. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu wyboru. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach Sąd odszedł do przekonania, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności w niniejszym przypadku nie może uchodzić za dowolną. Skarżący jako okoliczności uzasadniające skorzystanie przez niego z wnioskowanej ulgi wskazał trudną sytuację materialną i zdrowotną. Trudna sytuacja materialna w ocenie skarżącego sprowadza się do faktu utrzymywania się wyłącznie z dopłat uzyskiwanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i niskich dochodów z gospodarstwa. Tymczasem jak prawidłowo wskazał organ, zaległości, których umorzenia skarżący się domaga powstały w związku z podleganiem rolniczemu ubezpieczeniu w związku z prowadzeniem gospodarstwa. Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wskazał ani nie udokumentował okoliczności, które miałyby wskazywać na to, że opłacenie przez niego składek spowoduje, że zostanie pozbawiony środków do życia. Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wskazał ani nie udokumentował ponoszonych przez siebie wydatków, tak by organ miał realną możliwość ocenienia jego sytuacji. Pomimo spoczywającego na organie obowiązku wszechstronnego przeprowadzenia materiału dowodowego i wyczerpującego zebrania dowodów, nie można oczekiwać, że organ przeprowadzi dochodzenie celem ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. To bowiem wnioskodawca dążąc do pozytywnego rozpoznania wniosku powinien przedstawić w miarę swoich możliwości dokumenty to potwierdzające. Bez wpływu na zapadłe rozstrzygniecie pozostają natomiast okoliczności naprowadzone w skardze dotyczące ponoszonych wydatków i osiąganych przychodów. Jak wskazano na wstępie Sąd dokonując kontroli zaskarżonych decyzji dokonuje tego w oparciu o przedstawione akta sprawy. Wobec powyższego naprowadzenie powyższych okoliczności na etapie wniesienia skargi do Sądu nie może skutecznie zwalczać argumentów, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia organu. Ponadto należy zauważyć, że ograniczenie się do wskazania kwot ponoszonych wydatków, bez ich udokumentowania również na etapie postępowania administracyjnego nie przyniosłoby dla skarżącego oczekiwanego rezultatu. W postępowaniu dotyczącym przyznawania ulg, w którym jak już wskazano wiele zależy od wykazania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, organ nie może polegać jedynie na niepopartych dokumentami twierdzeniach wnioskodawcy. Organ musi bowiem mieć prawo ich weryfikacji. Sąd nie znalazł również podstaw do podważenia dokonanej przez organ oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego. Jakkolwiek z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, ze skarżący podlega stałej kontroli lekarskiej z powodu schorzenia nerek oraz gardła, o tyle nie można na ich podstawie wyciągać wniosku, że jest to stała opieka sprawowana w warunkach ambulatoryjnych uniemożliwiająca mu normalne funkcjonowanie. Sąd nie kwestionuje faktu, że schorzenia na jakie cierpi skarżący są uciążliwe i mogą przeszkadzać w prowadzeniu gospodarstwa to jednak jak słusznie wskazuje organ, nie stanowią one nadzwyczajnych okoliczności, których powstanie spowodowało niemożliwość wywiązania się z ciążących na nim obowiązków związanych z podleganiem obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu. Słusznie organ podnosi, że schorzenia te występowały u skarżącego od dłuższego czasu i nie stanowiły całkowitej przeszkody w wywiązywaniu się z tych obowiązków we wcześniejszych okresach. Podniesienie na etapie skargi okoliczności śmierci rodziców, również nie może podważać dokonanych przez organ ustaleń. Skarżący nie powoływał się na te okoliczności w toku postępowania administracyjnego. Nie wskazał kiedy śmierć miała miejsce aby można było ocenić czy i jaki miała ona wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Również bez wpływu na ocenę prawidłowości ustaleń organu pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność nieustalenia sytuacji finansowej innych mieszkańców. Skarżący zarzuca organom, że wskazując, iż jego sytuacja nie odbiega od sytuacji pozostałych mieszkańców nie wziął pod uwagę ich faktycznych dochodów, uzyskiwanych rent czy emerytur. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przedmiotem postępowania organu był wniosek skarżącego i jego indywidualna sytuacja majątkowa oraz zdrowotna. Odwołanie się do sytuacji pozostałych mieszkańców miało charakter uogólniony celem wypracowania pewnego standardu jakości życia w danej grupie społecznej. Wskazać także należy, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia, organ nie bada również ani wysokości składki ani prawidłowości wskazanego okresu, przedmiotem swoim czyni jedynie kwestię istnienia bądź nie istnienia podstaw do przyznania tej ulgi. W związku z powyższym również zarzuty co do błędnie określonego okresu składkowego należy uznać za bezzasadne. Odnosząc się natomiast do postawionych w skardze zarzutów dotyczących wydania decyzji "I" jak i "II" instancji przez ten sam organ, wskazać należy, że postępowanie w sprawie wniosków dotyczących umorzenia należności jest specyficznym postępowaniem określanym w nauce prawa jako postępowanie quasi odwoławcze.. Prezes KRUS, zgodnie z art. 2 ust. 2 u.u.s.r., jest centralnym organem administracji rządowej, a zatem zgodnie z definicją zawartą w art. 5 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a. ) jest on ministrem w rozumieniu tej ustawy. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., Prezes Kasy wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. Wobec decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 kpa. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zatem również w działaniu organu wydającego decyzje tak w "I" jak i w "II" instancji nie można upatrywać nieprawidłowości. Odnośnie zaś do niewłaściwego wskazania daty skargi czy daty samej decyzji wskazać należy, że miało ono charakter oczywistej omyłki zawartej w piśmie procesowym niepodlegającym prostowaniu. Omyłka ta pozostaje bez wpływu na wartość samego pisma jak również bez wpływu na ocenę samej decyzji. Z uzasadnienia wyraźnie wynika czego pismo dotyczy. Reasumując, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego, zatem ustalenia faktyczne są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowej i ocenie przez organ zgromadzonego w sprawie materiału nie można zarzucić dowolności. Samo wyprowadzenie wniosku czy należy umorzyć wnioskowaną zaległość, czy też nie jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli orzekającego Sądu, sprawującego kontrolę tylko zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem, a ta zdaniem Sądu jest prawidłowa. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji