I SA/Rz 122/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ SO del. Piotr Popek Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skarg A. D. i J. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargi. I SA/Rz 122/16 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania A. D. (dalej: beneficjent/rolnik) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej: Kierownik ARiMR) z dnia [...] października 2015r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 45.522,40zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia decyzji oraz akt sprawy wynika, że A. D. wnioskował o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010, 2011, 2012 i 2013. Wnioskowane płatności zostały rolnikowi przyznane na podstawie decyzji Kierownika ARiMR: - z dnia [...] lutego 2011r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie 54.864,85zł; - z dnia [...] grudnia 2011r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok w łącznej kwocie 68.059,70zł; - z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok w łącznej kwocie 68.059,70zł; - z dnia [...] listopada 2013r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok w łącznej kwocie 68.059,70zł. Przyznane na podstawie ww. decyzji środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy beneficjenta, wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu 14 maja 2014r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Agencja) wpłynął wniosek A. D. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2014 rok. Rolnik zadeklarował w piątym - ostatnim roku 5-letniego zobowiązania realizację Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne oraz Pakietu 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone i w ich ramach realizację: - Wariantu 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 8,02 ha; - Wariantu 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 10,28ha; - Wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 19,34 ha; - Wariantu 2.11 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 30,25 ha; -Wariantu 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 10,28 ha. W wyniku kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono, że rolnik dokonał zmiany zobowiązania niezgodnej z rozporządzeniem rolnośrodowiskowym. W 2013r. na działce ewidencyjnej nr 52/5 zadeklarował działkę rolną F o powierzchni 1,39 ha z rośliną w plonie głównym - truskawka oraz działkę rolną G o powierzchni 8,83 ha z rośliną w plonie głównym - porzeczka czarna w ramach wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). Na działce ewidencyjnej nr 73 w roku 2013 zadeklarował działkę rolną J o powierzchni 15,12 ha z rośliną w plonie głównym - porzeczka czarna w ramach wariantu 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności). Następnie w 2014r. rolnik zmienił deklarowaną w 2013r. na działce rolnej F (działka ewidencyjna 52/5) truskawkę o powierzchni 1,39 ha na porzeczkę czarną oraz deklarowaną na działce rolnej J (działka ewidencyjna 73) porzeczkę na pszenicę ozimą na powierzchni 6,00 ha. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013r., poz. 361 ze zm.) – dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r, zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że przepisy rozporządzenia dopuszczają dokonanie takiej zmiany, w szczególności, gdy zmiana ta polega na zmianie rośliny uprawianej w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 łub truskawki, łub poziomki, lub maliny uprawianych w ramach wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 na inną roślinę, która może być uprawiana w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, lub truskawkę, lub poziomkę, lub malinę, które mogą być uprawiane w ramach wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu wymienionego, w § 4 ust. 1 pkt 2, bez względu na zmianę realizowanego wariantu na inny z wymienionych wariantów, z tym że taka zmiana w przypadku rośliny dwuletniej określonej w ust. 1 a załącznika nr 4 do rozporządzenia jest dopuszczalna po upływie dwóch lat uprawy tej rośliny. Stosownie natomiast do § 50 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., zmiana zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie, o którym mowa w ust. 1, jest niedopuszczalna, z wyjątkiem zmiany wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne realizowanych na gruntach, na których są uprawiane truskawki lub poziomki, na wariant pierwszy, drugi, piąty, szósty, siódmy lub ósmy pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (tj. pakiet 2. Rolnictwo ekologiczne). W związku z powyższym Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2015r., nr [...], przyznał rolnikowi płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie 56.679,10zł, w tym: pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 1.595,80zł do powierzchni 2,02 ha; pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) w wysokości 2.672,80zł do powierzchni 10,28 ha; pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) w wysokości 27.643,00zł do powierzchni 17,95 ha; pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.11 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) w wysokości 19.662,50zł do powierzchni 30,25 ha; pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone w wariancie 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach w wysokości 5.105,00zł do powierzchni 10,28 ha. Przyznane środki finansowe zostały przekazane w dniu 26 lutego 2015r. na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Następnie w dniu 20 lutego 2015r. Kierownik ARiMR wysłał do rolnika informację o konieczności zwrotu kwoty 45.522,40z,ł w związku z niedotrzymaniem zobowiązania rolnośrodowiskowego, informując o możliwości dobrowolnego zwrotu ww. kwoty. W związku z tym, że rolnik nie dokonał dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, Kierownik ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych, wypłaconych na mocy decyzji organu I instancji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010, 2011, 2012 i 2013. W dniu 10 sierpnia 2015r. do Agencji wpłynęło pismo rolnika informujące o wystąpieniu siły wyższej dotyczącej plantacji czarnej porzeczki oraz truskawki. Do pisma załączona została kopia pisma z dnia 2 października 2013r. zawierającego wyjaśnienia, że w związku z zainfekowaniem czarnych porzeczek na działce ewidencyjnej nr 73 (rolna J) konieczne było sanitarne karczowanie plantacji oraz że na działce ewidencyjnej nr 52/5 (rolna F) z przyczyn chorobowych skasowano uprawę truskawek. Kierownik ARiMR wezwał rolnika do wykazania, że ww. pismo z dnia 2 października 2013r. zostało wysłane do Kierownika ARiMR. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie, rolnik wyjaśnił, że pismo z dnia 2 października 2013r. zostało wysłane listem zwykłym, co zostało odnotowane w książce ewidencji korespondencji gospodarstwa. W związku z nieokazaniem dowodu potwierdzającego nadanie ww. pisma w dniu 2 sierpnia 2015r., Kierownik ARiMR nie uznał przypadku działania siły wyższej, stwierdzając, że o jej zaistnieniu rolnik poinformował po wymaganym terminie 10 dni, określonym w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. L 368 z 23.12.2006, s. 15) – dalej: rozporządzenie nr 1974/2006. Z dostarczonej dokumentacji wynikało bowiem, że kasacja uprawy truskawki nastąpiła w lipcu 2013r., karczowanie porzeczki w sierpniu 2013r., a Kierownik ARiMR został powiadomiony o zdarzeniu w dniu 10 sierpnia 2015r. Uzasadniając konieczność zwrotu przyznanej płatności rolnośrodowiskowej, organ I instancji wskazał, że rolnik składając po raz pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w roku 2010 rozpoczął realizację zobowiązania na podstawie § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, ze zm.) - dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r., zobowiązując się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. W ocenie organu I instancji, rolnik zmienił zobowiązanie rolnośrodowiskowe w 2014r. niezgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. W tej sytuacji, stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2a ww. rozporządzenia, zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant. Z uwagi na stwierdzoną zmianę zobowiązania rolnośrodowiskowego, polegającą na zmianie rośliny w ramach wariantu 2.9 na powierzchni 7,39 ha, niezgodną z § 6 ust.1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 45.522,40zł, na którą składają się kwoty: 11.380,60 zł za rok 2010, 11.380,60 zł za rok 2011, 11.380,60zł za rok 2012, 11.380,60 zł za rok 2013. Wobec tego, że każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro zgodnie ze stosownymi przepisami, organ I instancji stwierdził, że w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Zdaniem organu I instancji w sprawie nie wystąpiły również przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 r. ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 65/2011. Płatność nie została bowiem dokonana na skutek pomyłki Agencji, gdyż w dniu wydawania decyzji przyznającej płatność Kierownik ARiMR nie posiadał informacji o zmianie przez rolnika zobowiązania rolnośrodowiskowego niezgodnej z rozporządzeniem rolnośrodowiskowym. W konsekwencji organ I instancji stwierdził, że kwota płatności w wysokości 45.522,40zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust.1 rozporządzenia nr 65/2011. Organ I instancji podkreślił, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.) – dalej: rozporządzenie nr 2988/95. Zgodnie z tym przepisem, okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zdaniem organu I instancji, za datę dopuszczenia się nieprawidłowości w przedmiotowej sprawie uznać należy dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2014, tj. 14 maja 2014r., w związku z czym przedawnienie nastąpi z dniem 15 maja 2018r. Organ I instancji stwierdził ponadto, że w sprawie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia w wyniku skutecznego doręczenia rolnikowi w dniu 23 lutego 2015r. informacji o nienależnie pobranych płatnościach, wskazującej na stwierdzone nieprawidłowości. Utrzymując w mocy powyższą decyzję, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2015r., Dyrektor ARiMR podzielił stanowisko organu I instancji, że skutkiem dokonanej przez rolnika zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego, niezgodnej z § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., jest obowiązek zwrotu kwoty 45.522,40zł. Odnosząc się do twierdzeń beneficjenta, że kasacja upraw wynikała z błędnej interpretacji przepisów, organ odwoławczy stwierdził, że argument ten nie stanowi wytłumaczenia w kwestii zerwania podjętego dobrowolnie 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Organ podkreślił, że rolnik przystępując do programu rolnośrodowiskowego, złożył podpis pod częścią IX wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 (oświadczenia i zobowiązania), oświadczył więc m.in., że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności (pkt 3) oraz że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego (pkt 5b), a także zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego (pkt 4). W konsekwencji rolnik potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010 oraz sankcji wynikających z niewykonania zobowiązań rolnośrodowiskowych. Zobowiązał się również m. in. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego. Takie oświadczenie rolnik podpisał w każdym wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na lata: 2011, 2012, 2013 i 2014. Organ II instancji uznał, że rolnik nie poparł stosownymi dowodami twierdzeń, że powodem zmiany zobowiązania była siła wyższa związana z zainfekowaniem części upraw położonych na działkach ewidencyjnych nr 52/5 oraz nr 73 oraz że zgłosił to zdarzenie Kierownikowi ARiMR w dniu 2 października 2013r. Dyrektor ARiMR wskazał, że pismo, na które powołuje się beneficjent, faktycznie wpłynęło do organu I instancji w dniu 10 sierpnia 2015r. Dokonując oceny przedłożonych przez rolnika dokumentów, organ II instancji stwierdził, że fakt zlikwidowania uprawy zanotowany w rejestrze działalności agrotechnicznej (wewnętrznym dokumencie prowadzonym przez beneficjenta) oraz stwierdzony w protokole Jednostki Certyfikującej Ekogwarancja, nie stanowi potwierdzenia, że rolnik w odpowiednim terminie poinformował Kierownika ARiMR o wystąpieniu siły wyższej. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie stwierdził, że rolnik nie udowodnił, że w dniu 2 października 2013r. zgłosił temu organowi wystąpienie siły wyższej skutkującej zmianą zobowiązania. Odnosząc się do zarzutu rolnika dotyczącego prawidłowości zastosowania przez organ I instancji przepisów zamieszczonych w Dzienniku Ustaw z dnia 15 marca 2015r., organ odwoławczy wyjaśnił, że w 2010r., w którym rolnik rozpoczynał zobowiązanie rolnośrodowiskowe, obowiązywało rozporządzenie z dnia 26 lutego 2009r., które zostało w dniu 15 marca 2013r. zastąpione rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2013r., o czym stanowi § 58 tego rozporządzenia. W ocenie organu II instancji, powołanie się przez organ I instancji na przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. jest poprawne, bowiem ten krajowy akt prawny stanowił podstawę przyznawania płatności rolnośrodowiskowej, zarówno dla zobowiązania rolnośrodowiskowego rozpoczętego w roku 2013, jak dla zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych w czasie obowiązywania rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009r. Organ odwoławczy podzielił również stanowisko organu I instancji o braku spełnienia przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu przez rolnika kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, określonych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 3 ust 1 rozporządzenia nr 2988/95. W konkluzji organ II instancji stwierdził, że rolnik zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 45.522,40zł, powiększonej o odsetki naliczone od dnia następnego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia decyzji z dnia [...] października 2015r., do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności. Stosownie bowiem do art. 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 65/2011, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Na decyzję organu odwoławczego A. D. i J. B. (dalej: skarżący), prowadzący działalność rolniczą pod nazwą "A" w A., złożyli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie: 1. § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rolnik zobowiązany jest do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej również za lata 2010, 2011, 2012 i 2013, w sytuacji, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe wyłącznie w 2014r. i zgodnie z prawidłową wykładnią, jedynie za rok 2014 winien być zobowiązany do zwrotu płatności rolnośrodowiskowej; 2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.7, art.77, i art.80 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013, poz. 267 ze zm.) - dalej: k.p.a., oraz art. 21 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013r., poz. 173 z zm.) - dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, przez wadliwą i wybiórczą ocenę materiału dowodowego, polegającą na pominięciu przedłożonych przez rolnika dowodów potwierdzających zgłoszenie organowi faktu zaistnienia siły wyższej - kopii książki korespondencyjnej gospodarstwa, kopii rejestru działań agrotechnicznych, kopii raportu kontroli prowadzonej przez Ekogwarancję – co skutkowało dokonaniem błędnych, sprzecznych ze stanem faktycznym ustaleń, że skarżący nie udowodnił, iż w dniu 2 października 2013r. zgłosił organowi wystąpienie siły wyższej; 3. art. 18 ust.2 rozporządzenia nr 65/2011, przez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy. W uzasadnieniach skarg skarżący zarzucili, że zmniejszenie obszaru nastąpiło w ostatnim roku zobowiązania rolnośrodowiskowego (2014r.), zatem brak jest podstaw prawnych pozwalających organowi na żądanie zwrotu płatności rolnośrodowiskowej za okres od 2010 do 2013r. Zdaniem skarżących, prawidłowa wykładnia § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. winna prowadzić do wniosku, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi tylko i wyłącznie za ten rok, w którym rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Ponadto, zdaniem skarżących, producent rolny udowodnił zgłoszenie Kierownikowi ARiMR zaistnienia siły wyższej w dniu 2 października 2013r., a nieuznanie przez organ I instancji kopii książki korespondencyjnej prowadzonej dla gospodarstwa rolnika, która potwierdza nadanie przesyłki w dniu 2 października 2013r. jest sprzeczne z art. 75 § 1 k.p.a. Skarżący zarzucili, że organ dokonał dowolnej i niezrozumiałej oceny dowodów polegającej na przyjęciu, że rolnik nie okazał wiarygodnego dowodu potwierdzającego nadanie przesyłki w dniu 2 października 2013r. Niezasadnie, według skarżących, organ rozpoznał sprawę z pominięciem art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia jedynie art. 18 ust. 1 tego rozporządzenia. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ nie wyjaśnił jej podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargi Dyrektor ARiMR podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W pierwszej kolejności, Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę z urzędu obowiązany jest zbadać, czy skarga ta została wniesiona przez stronę, stosownie do treści art. 50 § 1 P.p.s.a. Legitymacja do wniesienia skargi do sądu administracyjnego została powiązana z posiadaniem interesu prawnego, na co wskazuje brzmienie powołanego przepisu, że: "uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny". Kryterium "interesu prawnego" oznacza, że akt organu administracji musi dotyczyć interesu prawnego skarżącego, który musi być wynikać z konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego. Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2004 r. sygn.. akt OSK 519/04, że pojęcie "strony" jest kategorią prawa materialnego. Oznacza to, że interes prawny wnoszącego skargę musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego, niekiedy może mieć swoje źródło w przepisach o postępowaniu. Tym samym status strony postępowania sądowo-administracyjnego nie może wynikać tylko z faktycznego traktowania jakiegokolwiek podmiotu jako strony. W szczególności nie można zatem przyjąć, że skarga została skutecznie wniesiona jedynie z tego powodu, że wojewódzki sąd administracyjny zawiadomił określoną osobę o terminie rozprawy. W postępowaniu przed organami obu instancji stroną postępowania był A. D. jako producent rolny, posiadający nadany numer identyfikacyjny i wpisany do ewidencji producentów oraz wnioskodawca płatności rolnośrodowiskowych, a także adresat wszystkich decyzji administracyjnych w tych sprawach. Natomiast J. B. będąc współposiadaczem gospodarstwa rolnego, na którym realizowane jest przedsięwzięcie rolnośrodowiskowe, lecz nie mając statusu producenta o nadanym numerze identyfikacyjnym, nie miał przymiotu strony w postępowaniach administracyjnych dotyczących przyznania płatności. Również zaskarżona decyzja, zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych płatności, w żaden sposób nie dotyka jego praw i obowiązków, a zatem nie narusza jego interesu prawnego. Z tych względów uznać należy, że J. B. nie miał legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, w sprawie, której dotyczy zaskarżona decyzja, a zatem nie był podmiotem uprawnionym w rozumieniu art. 50 § 1 P.p.s.a. do zaskarżenia jej do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponieważ jednak sąd uruchomił już wobec niego postępowanie sądowoadministracyjne celem zbadania istnienia legitymacji procesowej, to jego skarga nie została odrzucona, lecz oddalona. W ocenie Sądu, oddaleniu podlega również - choć z innych względów - skarga A. D. Na wstępie należy podnieść, że płatności rolnośrodowiskowe zostały skarżącemu przyznane na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) – dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Szczegółowe zasady i warunki udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania tej pomocy określone zostały w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym z 2009r., zastąpionym następnie rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z 2013 r., wydanym z upoważnienia zawartego w art. 29 ust. 1 ww. ustawy. Z uwagi na przedmiot powstałego w niniejszej sprawie sporu, przypomnieć też należy, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy wnosząc o przyznanie płatności (wniosek z 14 maja 2010r.), producent zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Kontrola administracyjna wniosku złożonego w ostatnim roku przedsięwzięcia tj. w 2014r. wykazała, że beneficjent nie zadeklarował na działce ewidencyjnej nr 52/5 w wariancie 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe - uprawy truskawki, powiększył zaś powierzchnię uprawy porzeczki z 8,83 ha deklarowanej w latach 2011-2013 do 10,22ha, tj. o powierzchnię 1,39 ha zajmowanej uprzednio pod uprawę truskawki. Natomiast na działce ewidencyjnej nr 73, beneficjent zadeklarował uprawę porzeczki na powierzchni 9,12 ha, tj. o 6 ha mniejszej niż w latach 2011-2013. Powierzchnię 6 ha związaną z zobowiązaniem w wariancie 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe - do uprawy porzeczki, beneficjent zadeklarował do wariantu 2.1 – uprawy rolnicze, zaznaczając przedmiotową działkę symbolem "F" z uprawą pszenicy ozimej. Niesporne w sprawie jest to, że na skutek stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego stwierdzonych w 2014r. beneficjent otrzymał płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości, a decyzja w tym przedmiocie jest ostateczna. Ustalenia dotyczące realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2014r. stały się podstawą do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata poprzednie, tj. 2010 - 2013r. Na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranej płatności, powiększonej o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Wyjątki w tym zakresie przewidziane zostały jedynie w okolicznościach określonych w ust. 3. Natomiast w myśl art. 18 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, w tym działania "Program rolnośrodowiskowy", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego przez cały wymagany okres. Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 i pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r., koniecznymi warunkami przyznania płatności rolnośrodowiskowej - obok wymogów określonych w pkt 1 i 2 - jest realizacja przez rolnika 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L z 2005 r. nr 277, s. 1, ze zm.), obejmującego wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej (pkt 3) oraz spełnienie warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określonych w rozporządzeniu. Takiej samej treści zapis zawiera § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. Nadto, jak podkreślono wyżej, nieprzestrzeganie wymagań określonych dla danego pakietu lub wymogów w okresie podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego powoduje, że w takiej sytuacji dochodzi do nienależnego pobrania pomocy finansowej udzielonej w formie płatności rolnośrodowiskowej. Wywiązanie się bowiem z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego ocenia się w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie nieprawidłowości w tym zakresie oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za cały okres ich pobierania. Z tych względów nie można uznać zasadności zarzutu skargi, że zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w 2014r. powinno skutkować obowiązkiem zwrotu płatności jedynie za 2014r. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. jedn. Dz. U. z 2013r., poz.173), pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba, że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1 lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Natomiast pomocą i pomocą techniczną, pobranymi nienależnie jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem. Sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, określone zostały m.in. w § 39 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. i odnoszą się do sytuacji, gdy rolnik nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, gdy zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, a także gdy zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8. Należy też zauważyć, że składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pierwszym roku i w kolejnych latach uczestnictwa w programie, rolnik zobowiązywał się m.in. do realizacji 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdej zmianie powstałej po złożeniu wniosku, w szczególności gdy zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw. Ponadto podejmując zobowiązanie rolnośrodowiskowe oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania płatności, jak również, że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Skarżący był tym samym zobligowany do dochowania powinności związanych z realizacją zadeklarowanego w ramach płatności rolnośrodowiskowej wariantu przez cały 5-letni okres programu. W świetle przywołanego wyżej przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. oczywiste jest, że zarówno w razie zmniejszenia obszaru, na którym powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jak i niedozwolonej zmiany w odniesieniu do danego wariantu - bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu – istnieje, co do zasady, podstawa do wydania decyzji o zwrocie płatności rolnośrodowiskowej. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej ustalono, że wbrew podjętemu zobowiązaniu rolnośrodowiskowemu w odniesieniu do gruntów oznaczonych jako działki J i F, na łącznej powierzchni 7,39 ha, rolnik nie dochował koniecznych warunków, przez niedopuszczalną zmianę upraw realizowanych w wariancie 2.9. Trzeba przy tym dodać, że wbrew zarzutom skargi, zwrot płatności orzekany na podstawie § 39 rozporządzenia z 2013r. nie odnosi się wyłącznie do roku, w którym stwierdzono uchybienia. O zmniejszeniu płatności z tytułu uchybień popełnionych "w danym roku" stanowi natomiast § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., który jednak w niniejszej sprawie nie miał zastosowania. Wbrew zarzutom skargi, nie został w sprawie naruszony art.18 ust.2 rozporządzenia nr 65/2011. Zgodnie z jego treścią, państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. Jak już wyżej wskazano, przepis ten stanowi ramy prawne dla nałożenia na beneficjenta obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata wcześniejsze i – wbrew zarzutom skargi – nie jest samoistną podstawą prawną. W przepisach krajowych znajdują się odpowiednie regulacje, w tym m.in. cytowany wyżej § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. , który określa sytuacje, w jakich następuje zwrot przyznanej płatności oraz sposób obliczania kwoty zwrotu, uwzględniający rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności. W ocenie Sądu, powyższe kryteria spełnia w szczególności mający zastosowanie w niniejszej sprawie przepis § 39 ust.2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.. Z jego treści wynika, że zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji również z innych powodów, w tym ze względu na naruszenia wskazanych w skardze przepisów art.7, art.77 i art.80 k.p.a. oraz art.21 ust.1 i ust.2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne było prawidłowe, organy zebrały pełen materiał dowodowy, który wyczerpująco rozpatrzyły. Odnosząc się w tym zakresie do zarzutów skargi należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że beneficjent nie wykazał, aby we właściwym czasie zgłosił organowi fakt wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Zgodnie z art. 47 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 zaistnienie tego rodzaju okoliczności należy zgłosić organowi w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Wprawdzie zgodnie z art.75 § 1 k.p.a. dowodem jest wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc mogą być dowodami również przedłożone przez skarżącego dokumenty prywatne, tj. kopia książki korespondencyjnej gospodarstwa, kopia rejestru działań agrotechnicznych i kopia raportu kontroli przeprowadzonej przez Jednostkę Certyfikującą Ekogwarancja, jednakże organ ma prawo dokonać oceny tych dowodów na tle innych okoliczności sprawy i zdecydować o ich wiarygodności i przydatności. Organ nie kwestionował samego faktu wystąpienia "siły wyższej", jednakże dla wystąpienia skutku, polegającego na możliwości odstąpienia od zwrotu otrzymanej przez rolnika pomocy, niezbędne jest powiadomienie organu na piśmie i we właściwym czasie o zaistnieniu siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Słusznie organ wskazał, że rejestr działań agrotechnicznych czy raport jednostki certyfikującej stanowią potwierdzenie dokonania kasacji upraw, ale nie są dowodem powiadomienia organu o tych okolicznościach. Również odnotowanie faktu wysłania informacji do Agencji w książce korespondencyjnej gospodarstwa nie stanowi dowodu, że istotnie ta informacja została do organu wysłana. W ocenie Sądu, jeżeli przepis uzależnia wystąpienie określonych skutków od pisemnego powiadomienia organu przez beneficjenta, to tego ostatniego obciąża obowiązek wykazania, że stosowne pismo i w odpowiednim czasie organowi przedłożył. Skoro beneficjent zdecydował się powiadomić organ przez pocztę, to powinien zadbać o uzyskanie potwierdzenia nadania przesyłki w trybie określonym przepisami k.p.a. Domniemanie zachowania terminu związane jest bowiem m.in. z nadaniem pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.) i choć przepisy nie nakładają obowiązku wysyłania przesyłek listem poleconym, to brak dowodu nadania przesyłki, w sytuacji - jak w niniejszej sprawie - gdy przesyłka do organu nie dotarła - skutkuje przyjęciem, że przesyłka nie została wysłana w terminie. Tę okoliczność bowiem, powinien wykazać beneficjent, zgodnie z regułą wynikającą z art.21 ust.3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W tej sytuacji ryzyko, że zawiadomienie nie dotrze do organu na czas, ponosi beneficjent. Zdaniem Sądu, organ uznając, że rolnik nie przedstawił wiarygodnego dowodu na dochowanie terminu zawiadomienia o zaistnieniu siły wyższej, nie naruszył prawa. Na taką ocenę ma wpływ również to, że o fakcie wysłania pisma do organu w sprawie zaistnienia siły wyższej beneficjent powiadomił Agencję dopiero w dniu 10 sierpnia 2015r., czyli już w trakcie postępowania o zwrot płatności, natomiast okoliczności tej nie podnosił w trakcie postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności za 2014r., mimo że fakt wystąpienia siły wyższej i zawiadomienia o tym organu, zwalniałby skarżącego od konieczności dochowania wymagań wynikających z programu rolnośrodowiskowego, a co za tym idzie, nie pozbawiałby go części płatności. Ponadto w trakcie całego postępowania w rozpoznawanej sprawie, w tym również w skardze, skarżący nie kwestionował ustaleń organu dotyczących nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego w 2014r. Uznając zatem, że rozstrzygnięcia orzekających w sprawie organów nie naruszają prawa, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Sąd zauważa też, że wobec ustalonej ostatecznie wysokości wpisu od skargi na 200zł (w oparciu o przepis § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz.2193 ze zm.), uiszczona w niniejszej sprawie kwota 400zł od dwóch wniesionych skarg (tj. skargi A. D. i skargi J. B.), jest prawidłowa.