I SA/Rz 122/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Piotr Popek WSA Kazimierz Włoch / spr. / po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. P.(dalej: skarżący, zobowiązany) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego . z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec zobowiązanego. Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego, wystawionego przez wierzyciela - Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, na należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności, o których mowa w art. 60 pkt 6 ustawy o finansach publicznych. Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowi decyzja Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości z dnia [...] listopada 2016 r., nr: [...] w przedmiocie zwrotu środków pochodzących z umowy nr [...] o dofinansowanie projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. W celu wyegzekwowania należności objętych ww. tytułem wykonawczym, organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia wierzytelności na rachunkach bankowych zobowiązanego. Pismem z dnia 11 kwietnia 2017 r., skarżący złożył do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W związku ze złożonymi zarzutami organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne i pismem z dnia 24 kwietnia 2017 r., nr: [...] wystąpił do wierzyciela celem zajęcia stanowiska w sprawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów. Stanowisko odnośnie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zostało zawarte w postanowieniu wydanym przez wierzyciela dnia [...] lipca 2017 r., nr: [...]), utrzymanym następnie w mocy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr: [...], w którym wierzyciel stwierdził niedopuszczalność zarzutu nieistnienia obowiązku oraz uznał za nieuzasadnione zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., nr: [...], Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego uznał zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty za nieuzasadnione. W uzasadnieniu postanowienia organ powołał się na postanowienie wierzyciela zawierające ostateczne stanowisko w sprawie wniesionych zarzutów oraz na wiążący dla organu egzekucyjnego charakter stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów nieistnienia obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, organ egzekucyjny uznał również ten zarzut za nieuzasadniony. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r., opisanym na wstepie, wydanym na skutek rozpatrzenia zażalenia pełnomocnika skarżącego z dnia [...] października 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Z kolei w myśl art. 34 § 4 tej ustawy organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ podkreślił, że związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w sprawie wniesionego zarzutu oznacza, że organ egzekucyjny nie może badać sprawy od strony merytorycznej. Co więcej, wyrażone przez wierzyciela stanowisko wiąże także organ II instancji nad organem egzekucyjnym w przypadku wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zarzutów Na poparcie zasadności zajętego stanowiska organ powołał wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25.08.2016 r., sygn. akt II FSK 2162/14, z dnia 27.08.2015 r., sygn. akt II GSK 265/14, z dnia 18.01.2012 r., sygn. akt II GSK 1490/10, publ. CBOSA). Organ wyjaśnił, że rozpatrywanej sprawie pełnomocnik zobowiązanego podniósł zarzuty związane z nieistnieniem dochodzonego obowiązku, niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej oraz brakiem uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - a więc zarzuty oparte na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, pkt 6 i pkt 7 powoływanej ustawy. Zarzuty te zostały przez wierzyciela uznane w części za niedopuszczalne (zarzut nieistnienia obowiązku - art. 33 § 1 pkt 1 ww. ustawy), a w części za nieuzasadnione (zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej - art. 33 § 1 pkt 6 oraz zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia - art. 33 § 1 pkt 7 ww. ustawy). Ustosunkowując się do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, DIAS wyjaśnił, że organ egzekucyjny zasadnie wskazał, że należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności zostały określone decyzją z dnia [...].11.2016 r., nr: [...], wydaną przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości. W ocenie organu środki przyznane umową o dofinansowanie należy zakwalifikować jako środki, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 27.08.2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 poz. 2077), tj. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Stosownie natomiast do art. 66 ustawy o finansach publicznych do egzekucji należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ podkreślił, że z uwagi na fakt, iż beneficjent nie zwrócił środków określonych w decyzji wydane Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości, zaszła konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Powołując się na § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może zostać wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, wierzyciel zasadnie wskazał, że może to nastąpić, gdy egzekucja dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. W ocenie organu z tego też względu wierzyciel nie miał w przedmiotowej sprawie obowiązku doręczenia upomnienia. W skardze na powyższe postanowienie skarżący, działając przez pełnomocnika, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, uchylenie postanowienia organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W skardze zarzucił naruszenie przepisów: art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 124 k.p.a., w zw. z art. 107 § 2 - 5 k.p.a. polegające na nieuwzględnieniu zarzutu naruszenia tychże przepisów i uznaniu iż egzekucja w trybie administracyjnym jest dopuszczalna oraz wadliwym uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w postaci nieustosunkowania się organu do twierdzeń podnoszonych przez skarżącego, art. 34 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (t.j. Dz. U. z 2017 poz. 131) poprzez uznanie zarzutu skarżącego za nieuzasadniony z uwagi na związanie organu egzekucyjnego przedstawionym stanowiskiem wierzyciela, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez zaniechanie przez organ nadzoru nad organem egzekucyjnym dokonania szczegółowych ustaleń w zakresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz nieuwzględnienie zgłoszonych zarzutów, podczas gdy organ zobowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Uzasadniając tak sformułowane zarzuty skargi, pełnomocnik skarżącego wyraził pogląd, iż przepis art. 34 § 1 u.p.e.a., traktując o związaniu organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, nie pozbawia wojewódzkiego sądu administracyjnego możliwości dokonania oceny stanowiska wierzyciela. Skarżący, opisując przebieg dotychczasowego postępowania, podtrzymał zarzuty kierowane pod adresem ostatecznego postanowienia wierzyciela z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U.2016.1066) i art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2016 r., poz.718), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd przyjął je za podstawę dalszych rozważań. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie potwierdzające uznanie za niezasadne zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości obejmującego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację projektów finansowych oraz odsetek. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły m.in. przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na podstawie art. 33 tej ustawy zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, których podstawą mogą być tylko okoliczności enumeratywnie wymienione w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Podkreślić należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Innymi słowy zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zgodnie z przepisem art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7 , 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Wierzyciel, odpowiadając na zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jest związany zakresem przedmiotowym zarzutów zawartym w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W rozpatrywanej sprawie skarżący zgłosił zarzut znajdujący oparcie w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. – nieistnienie obowiązku, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz brak uprzedniego dokonania zobowiązanemu upomnienia. Niezasadny jest zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Środki przyznane umową o dofinansowanie należy zakwalifikować jako środki, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 2077), tj. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację projektów finansowych z udziałem tych środków, a także odsetek od tych środków. Stosownie do art. 66 ustawy o finansach publicznych do egzekucji należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy, mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na fakt, iż beneficjent nie zwrócił środków określonych w decyzji Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, konieczne było wszcząć postępowanie egzekucyjne i niezasadny jest zarzut nieistnienia obowiązku. Nie było obowiązku doręczenia Skarżącemu upomnienia. Wynika to z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Może to nastąpić, gdy egzekucja dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość została określona w ostatecznym orzeczeniu. Stosownie bowiem do treści art. 3 § 2 pkt 3 ustawy p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2015. 658), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Zawężenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych poprzez wykluczenie możliwości sądowej kontroli m.in. postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, nie pozbawia strony możliwości skutecznej obrony jej praw, lecz możliwość uzyskania tej obrony przenosi na późniejszy etap postępowania. Zasadność postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela, które ma charakter jedynie incydentalny, podlega kontroli w drodze zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. Oznacza powyższe, że strona nie traci definitywnie uprawnienia do sądowej kontroli postanowienia w sprawie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za bezpodstawne, lecz uprawnienie to może realizować poprzez wniesienie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jako rozstrzygnięcia wydanego w sprawie głównej. Stanowisko takie jest prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w postanowieniach: z 25 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 953/16; z 22 grudnia 2016r., sygn. akt II FSK 3287/16; z 4 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 2378/16; z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3246/16 (dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując sąd rozpoznając skargę poddaje kontroli zarówno zaskarżone postanowienie jak i wiążące dla organu egzekucyjnego stanowisko wierzyciela. Z uwagi na powyższe, ponieważ organy nie naruszyły prawa procesowego jak również skarga, jako bezzasadna podlegała oddaleniu w oparciu o art. art. 151 P.p.s.a.