I SA/Rz 129/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szaro po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. sprzeciwu A. sp. z o.o. w S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 129/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od osób prawnych za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2011 r. - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. I SA/Rz 129/18 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił A. sp. z o.o. w S. (dalej Spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], w przedmiocie podatku od osób prawnych za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2011 r. W sprzeciwie na powyższe postanowienie pełnomocnik Spółki wniósł o jego zmianę i przyznanie Spółce prawa pomocy w żądanym we wniosku zakresie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do udzielenia prawa pomocy, a także błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny treści złożonego wniosku oraz załączonej dokumentacji, a co za tym idzie przyjęcie, że strona nie spełniła przesłanek ustawowych do przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik Spółki nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego uznając je za nieprawidłowe, nie należycie wykazane i wadliwe. Podkreślono, że ze złożonego formularza wynika, że Spółka nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, Spółka w chwili obecnej nie ma zgromadzonych na swoim rachunku bankowym żadnych środków finansowych. Nadto posiada bardzo duże zadłużenie, którego obecnie nie jest w stanie spłacać. W ocenie pełnomocnika - skarżąca przedstawiła w sposób wyczerpujący swoją sytuację finansową, w oparciu o posiadaną przez siebie dokumentację, w szczególności finansowo-księgową. Jednocześnie pełnomocnik nie zgodził się z argumentacją referendarza sądowego zawartą w zaskarżonym postanowieniu, dotyczącą możliwości udzielenia Spółce wsparcia finansowego przez wspólników, celem zagwarantowania możliwości poniesienia kosztów sądowych. Reasumując stwierdzono, że obecna sytuacja majątkowa Spółki nie daje jej możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie, z uwagi przede wszystkim na brak środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy określonych w art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest wniosek A. sp. z o.o. w S. o zwolnienie od kosztów sądowych, który wchodzi w zakres tzw. częściowego prawa pomocy. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (245 § 3 P.p.s.a.). To jednak z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - wynika, że osobie prawnej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd może, ale nie musi (podkreślenie Sądu), przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o art. 246 § 2 P.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. I FSK 790/10). Ustawodawca określając przesłankę udzielenia takiego wsparcia wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Nadto, prawodawca przesądził też, że omawiane dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdyż nawet spełnienie wskazanej w powyższej regulacji przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe związane jest z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. regułą, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. II FZ 987/12). Podkreślić należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. l GZ 147/08 oraz z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08). Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego wyrażonego w postanowieniu objętym sprzeciwem, że sytuacja skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie strona wskazała, że nie posiada środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Spółka w chwili obecnej nie ma zgromadzonych na swoim rachunku bankowym żadnych środków finansowych. Nadto posiada bardzo duże zadłużenie, którego obecnie nie jest w stanie spłacać. Podkreślono, że ze względu na sytuację majątkową nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Powyższa argumentacja wskazuje, że strona nie podejmuje żadnych starań, aby z własnych środków ponieść koszty postępowania sądowego, lecz liczy jedynie na pomoc państwa. Od strony, zwłaszcza jeśli jest spółką prawa handlowego należy oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. Jeżeli Spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, to ma również możliwość zwrócić się o pomoc do swoich wspólników w zapewnieniu jej wsparcia w zakresie poniesienia kosztów sądowych w sprawie, co zresztą trafnie zauważył referendarz sądowy. Podkreślenia wymaga bowiem, że Spółka nie powinna pozostawać bierna w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu stronom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Dodać należy, że w działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które związane są z wydatkami finansowymi. Zaliczyć do nich należy także koszty sądowe. W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. I OZ 809/07). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W informacji odpowiadającej odpisowi z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego odnoszącego się do Spółki brak jest wpisów dotyczących prowadzenia wobec niej postępowania upadłościowego, jej rozwiązania, czy choćby zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. To zaś, że aktualnie Spółka ma problemy finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej sprzeciwu. Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie kwestii braku środków finansowych Spółki, stwierdzić należy, że ocena ta nie może być przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Mając na uwadze ciągłą aktywności gospodarczą Spółki i wysokości jej kapitału zakładowego, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, postanowiono o utrzymaniu w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.