I SA/Rz 139/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie SO del. Piotr Popek WSA Tomasz Smoleń / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi spółki "A" w I. – Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej spółki "A" w I. – Z. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Rz 139/16 UZASADNIENIE Dyrektor Izby Celnej prowadził wobec, A. (Skarżąca) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], wystawionego przez Dyrektora Izby Celnej, obejmującego należności z tytułu podatku akcyzowego za czerwiec 2005 r. Podstawą prawną prowadzonej egzekucji była decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...]. W wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych Dyrektor Izby Celnej wyegzekwował od Skarżącej kwotę 455 716,84 zł. Z kwoty tej na należność z tytułu podatku akcyzowego zarachowano kwotę 363 090 zł, na odsetki za zwłokę kwotę 60 1992,10 zł i na koszty egzekucji kwotę 30 834,74 zł. Wyegzekwowane kwoty z tytułu podatku akcyzowego i odsetki za zwłokę przelewane były sukcesywnie na konto Izby Celnej. Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. Skarżąca wniosła o zwrot kosztów egzekucji oraz odsetek za zwłokę powstałych w wyniku prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączone zostało pismo Dyrektora Izby Celnej z dnia 9 kwietnia 2015 r. z treści, którego wynikało, że wierzyciel dokonał zwrotu podatku akcyzowego i odsetek za zwłokę wyegzekwowano przez Dyrektora Izbie Celnej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] maja 2015 roku znak: [...] znak [...] G. [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej. Organ egzekucyjny stwierdził, że w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie wyżej wymienionych w tytułu wykonawczego doręczył Spółce w dniu 7 maj 2010 roku odpis tytułu wykonawczego, a następnie zastosował środki egzekucyjne. Wobec powyższego naliczone zostały, a następnie pobrane przez Dyrektora Izby Celnej - opłata manipulacyjna i koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 30 834,74 zł. Spółka nie kwestionowała ani sposobu naliczenia, ani wysokości pobranych kosztów. Organ egzekucyjny stwierdził, że będąc w posiadaniu decyzji stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, Dyrektor Izby Celnej - jako wierzyciel - był zobowiązany, w świetle art. 6 § 1 u.p.e.a., do wystawienia tytułu wykonawczego i skierowanie go na drogę postępowania egzekucyjnego. Faktu uchylenia, czy zmiany decyzji po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie jest równoznaczny z uznaniem postępowania egzekucyjnego za nieprawidłowe. Następnie organ egzekucyjny stwierdził, że w sprawie zaistniała tylko jedna z przesłanek opisanych w art. 64 c § 3 u.p.e.a. to jest organ egzekucyjny pobrał koszty egzekucyjne. W jego ocenie wszczęcie egzekucji było zgodne z prawem. Tym samym wykluczona została druga z przesłanek koniecznych do zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...] Dyrektora Izbie Skarbowej uchylił w całości zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji uznając, że zgromadzony przez organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy nie pozwala na ocenę czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji były zgodne z prawem. Organ pierwszej instancji nie zbadał i nie przedstawił w zaskarżonym rozstrzygnięciu wyczerpującego stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji nie dokonał jego pełnej oceny prawnej. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] Dyrektor Izby Celnej ponownie odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że przed wszczęciem egzekucji przeprowadził, w oparciu o art. 29 § 1 u.p.e.a., badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, które przebiegło pomyślnie i pozwoliło na wszczęcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o ww. tytuł wykonawczy. W toku postępowania egzekucyjnego nie zajmowano ruchomości podlegających wyłączeniu spod egzekucji. Wobec powyższego organ egzekucyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała tylko jedna z przesłanek obligujących do zwrotu kosztów egzekucyjnych, to jest organ egzekucyjny pobrał koszty egzekucyjne. W postępowaniu wyjaśniającym udowodniono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem, tym samym wykluczona została druga z przesłanek koniecznych do zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyła Spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i określenie, że zwrot kosztów wraz z odsetkami jest należny. Spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i zastosowanie, a także naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej -utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej uznając, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy wynika, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...] Naczelnik Urzędu Celnego określił Skarżącej wysokość zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2005 r. W wyniku wniesionego odwołania Dyrektor Izby Celnej, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja została doręczona Spółce w dniu 19 marca 2010 r. Z kolei tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony w dniu 16 kwietnia 2010 r., a więc po doręczeniu Spółce ostatecznej decyzji podatkowej. Tytuł wykonawczy został doręczony Spółce w dniu 7 maja 2010 r. Na decyzję Dyrektor Izby Celnej Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wraz z wnioskiem o wstrzymanie jej wykonania. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1312/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wstrzymania wykonania decyzji z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...], zaś wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2011 r. skargę oddalił. Pismem z dnia 18 stycznia 2012 r. organ egzekucyjny powiadomił Spółkę o zaspokojeniu należności objętych ww. tytułem wykonawczym i sposobie ich rozliczenia na podatek akcyzowy, odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. W wyniku wniesienia skargi kasacyjnej od wyżej wymienionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt I GSK 1453/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Ten z kolei, wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1259/13 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...]. W konsekwencji powyższego, Dyrektor Izby Celnej, decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...], uchylił w całości decyzje Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...], stanowiącą podstawę egzekucji administracyjnej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Naczelnik Urzędu Celnego wydał następnie decyzją z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...], w którą określił Spółce zobowiązanie w podatku akcyzowym za czerwiec 2005 r. w kwocie 363 090 zł. W wyniku wniesionego odwołania Dyrektor Izby Celnej, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...], uchylił w całości powyższą decyzje Naczelnika Urzędu Celnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku czego Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] umorzył postępowanie w sprawie. Z powyższego stanu faktycznego wynika, że w rozpoznawanej sprawie egzekucja prowadzona była na podstawie decyzji ostatecznej. Organ egzekucyjny ma obowiązek egzekwować decyzję ostateczną, którą zaskarżono do sądu administracyjnego. Jest to sytuacja odmienna niż egzekwowanie decyzji nieostatecznej. Nie stwierdzono też nieważności wyeliminowanych z obrotu prawnego decyzji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie pełnomocnik Skarżącej wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2. zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej kosztów postępowania. Zaskarżonemu postępowaniu zarzucił: 1. naruszenie przepisów art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 nr 229 poz. 1954 ze zmianami - dalej zwana u.p.e.a.); 2. naruszenie przepisów art. 6, 7, 8 k.p.a. W uzasadnieniu skargi zasadniczo powtórzył stanowisko zawarte w zażaleniu, jego zdaniem wystawienie tytułu wykonawczego na podstawie nieprawomocnej decyzji, w przypadku jej późniejszego uchylenia, powoduje, że prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem z winy wierzyciela, a to z kolei powoduje, iż kosztami takiego postępowania winny być obciążony wierzyciel, a nie zobowiązany. Na potwierdzenie słuszności swej argumentacji powołał orzeczenia sądów administracyjnych. Końcowo stwierdził, że naruszono również przepisy art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. to jest przepisy regulujące podstawowe zasady postępowania administracyjnego: zasadą praworządności, prawdy obiektywnej i zasadą pogłębienia zaufania obywateli. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowi wniósł o jej oddalenie uznając, że podniesione w skardze zarzuty nie są zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie jest sporny. Kwestią sporną jest natomiast odmienna ocena prawna zaistniałego stanu faktycznego, a wynika ona z odmiennej wykładni przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. W treści przepisu art. 64c § 1 pkt 1 zdanie drugie u.p.e.a. wynika zasada postępowania egzekucyjnego w administracji, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstanie kosztu egzekucji. Jest to konsekwencją uchylania się zobowiązanego od wykonania nałożonych na niego obowiązków, co powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Zasada ta jednak doznaje ograniczeń, które wynikają wprost z przepisów w cytowanej ustawy. W rozpoznawanej sprawie zasadnicze znaczenie ma treść art. 64c § 3 u.p.e.a., stanowiącego, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z przepisu tego wynika, że koszty egzekucyjne obciążają bądź wierzyciela, bądź organ egzekucyjny, w zależności od tego, który z tych podmiotów spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji. Przez określenie "okaże się“, użytego przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy rozumieć takie przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem właściwego organu. Będzie to stosowna decyzję organu administracji publicznej bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesądzają, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego (zobacz wyrok z dnia 24 sierpień 2006 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 1750/06, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 349/10). W ramach postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada, więc prawidłowości wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W tym zakresie rola organu egzekucyjnego ogranicza się do sprawdzenia, czy wydane z zostało orzeczenie (decyzja organu administracji publicznej bądź wyrok sądowy), z których wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co z kolei wyłącza odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucyjne. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawy określenie "niezgodne z prawem“ zawarte w art. 64c § 3 u.p.e.a., oznacza również uchylenie decyzji będącej podstawą wystawienia skierowanego do egzekucji tytułów wykonawczych. W całej bowiem w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma innego przepisu stanowiącego podstawę zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu, jeżeli okaże się, że egzekwowana nieprawomocna decyzja została uchylona. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 15 lutego 2012 r. sygn. akt II FSK 1521/10, postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o decyzję wymiarową, która nie była zgodna z prawem, było bezpodstawne, a więc niezgodne z prawem. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, Skarżąca nie ponosi winy w zakresie doprowadzenia do czynności egzekucyjnych, gdyż ryzyko wszczęcia egzekucji na podstawie decyzji, który został następnie uchylona obciąża projekty na dyrektora Izby Celnej. Należy wskazać, że w wyniku wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpniu 2011r. sygn. akt III SA/Gl 1312/10, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt I GSK 1453/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. Ten z kolei wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1259/13 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. znak: [...]. W konsekwencji powyższego Dyrektor Izby Celnej, decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] sierpnia 2009 r. znak: [...] stanowiącą podstawę egzekucji administracyjnej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Ostatecznie Naczelnik Urzędu Celnego, decyzją z dnia [...] września 2014 r. znak: [...] umorzył postępowanie w sprawie. Następnie dokument "Polecenie zwrotu nadpłaty“ z dnia 16 października 2014 r. nr [...] zarządził zwrot nadpłaty w łącznej kwocie 425 082,10 zł. Powyższe okoliczności wskazują więc, że w konsekwencji przeprowadzona egzekucja okazała się niezgodna z prawem, a koszty egzekucyjne zostały pobrane nienależnie. W tej sytuacji na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny zobowiązany jest zwrócić zobowiązanemu pobrane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami. Ryzyko prawidłowość wszczęcia i prowadzenia postępowań egzekucyjnego nie może - w demokratycznym państwie prawa - obciążać obywatela lub innego podmiotu, wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję. Dlatego działanie organu egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie należy ocenić jako naruszające przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. Należy podkreślić, że istnienie formalnoprawnej podstawy dla wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w postaci nieprawomocnej decyzji to nie istniała materialnoprawna podstawa takiegoż – wyegzekwowana kwota podatku akcyzowego za czerwiec 2005 r. była nienależna. To czyni wszczętą i prowadzoną egzekucję za niezgodną z prawem w rozumieniu art.64c § 3 u.p.e.a. Rodzi to po stronie wierzyciela i organu egzekucyjnego obowiązek zwrotu zobowiązanemu wszelkich pobranych środków w tym także kosztów egzekucyjnych. Naruszenie przez organ art. 64c § 3 u.p.e.a. stanowi podstawę uchylenia zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpatrując sprawę organ, uwzględniając wykładnię prawa dokonaną powyżej winien na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 3 u.p.e.a. zwrócić Skarżącej wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz odsetkami, bowiem wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej-PPSA) orzekł jak w pkt 1) wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 PPSA.