I SA/Rz 143/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Andrzej Tokarz po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku PM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi PM na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia [.] grudnia 2017 r. nr w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - p o s t a n a w i a - I. przyznać PM prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych w 1/2 (słownie: jednej drugiej) części, II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. PM wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonych oświadczeniach podał, że z powodu utraty płynności finansowej musiał na początku 2017 r. zakończyć działalność gospodarczą. Od tego czasu jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu żony. Nie posiada żadnego majątku, ciążą na nim zobowiązania publicznoprawne; zaległości w ZUS spłacają za niego rodzice. W skład rodziny wchodzi żona i dwoje małoletnich dzieci. Żona pracuje zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą, posiada dwa samochody, działkę budowlaną w P. Mieszkają w wynajętym mieszkaniu w S., a wydatki z jego używaniem wynoszą około 1400 zł (900 zł czynsz i 500 zł opłaty). Dochód żony z pracy wynosi 2.500 zł, z działalności gospodarczej za 2017 r. szacuje na 12.000-15.000 zł. Spłacają pożyczkę (po 500-550 zł). Należąca do żony zabudowana działka w P. przy ul. W. została sprzedana na początku 2017 r., a za uzyskane środki kupiona inna przy ul. D. Działalność gospodarcza żony polegała na usługowym czyszczeniu i konserwacji szyb fasadowych; wiąże się ona z kosztami m.in. tytułem składek na ubezpieczenia społeczne (320 zł), prowadzenie księgowości (230 zł). Koszty utrzymania rodziny średnio wynoszą około 1.500 zł (wyżywienie, ubrania, środki czystości, korepetycje dzieci). Rodzina pobiera świadczenia wychowawcze w kwocie 1.000 zł. W 2006 r. wnioskodawca uległ wypadkowi, w którym doznał uszczerbku na zdrowiu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej: "Ppsa", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny tych przesłanek dokonuje się przez pryzmat przewidywanych kosztów postępowania, a te w niniejszej sprawie nie przekroczą jednostkowo 100 zł. Na taką kwotę Przewodniczący Wydziału I określił wartość wpisu od skargi. W ocenie referendarza sytuacja materialna rodziny nie została dostatecznie wyjaśniona, zaś wnioskodawca zasłania się niemożnością ujawnienia szeregu informacji o stanie majątkowym żony, w tym na temat dochodu ze sprzedaży działki w P. i obrotów na jej rachunkach bankowych, ograniczając się do przedstawienia tylko informacji dla siebie wygodnych, które nie pozwalają na ocenę realnych zdolności płatniczych rodziny. Brak mu jednak konsekwencji, ponieważ nie miał trudności z podaniem informacji na temat lokalizacji i numerów należących do żony działek oraz uzyskania od niej dowodów przelewów za rachunki, a także kopii informacji PIT-11 i deklaracji VAT-7, czy harmonogramu spłaty pożyczki, ale już nie samej umowy. Budzą także wątpliwości przedłożone dowody przelewów za rachunki związane z zamieszkiwanym lokalem, ponieważ w niektórych tytułach realizowanych na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej nie ma podanego żadnego identyfikatora mieszkania czy nazwiska właściciela, a przecież ma nim nie być MM. Trudno też przyjąć oświadczenie o braku źródła zarobkowania wnioskodawcy od przeszło roku, skoro pomimo deklarowanego braku pracy nie zarejestrował się jako bezrobotny w urzędzie pracy – choćby dla celów ubezpieczenia zdrowotnego w jego deklarowanej niekorzystnej sytuacji zdrowotnej, której zresztą nie wykazał (deklaracja o przekazaniu pełnej dokumentacji ubezpieczycielowi jest o tyle niewiarygodna, że dokumentacja medyczna w oryginale pozostaje w dyspozycji podmiotów leczniczych). Będąc bezrobotnym nie przebywa też pod wskazanym adresem (nie podjął wezwania z 23 marca 2018 r., przez co uchybił terminowi udzielenia na nie odpowiedzi, w związku z czym oświadczenia zawarte w piśmie z 19 kwietnia 2018 r. uznałem za bezskuteczne, stosownie do art. 85 Ppsa). Analizując ujawnione dane stwierdzić należy, że na deklarowany dochody rodziny składały się co najmniej: wynagrodzenie żony 2.500 zł, świadczenia wychowawcze 1.000 zł, dochód z działalności gospodarczej żony około 12.000 zł – 15.000 zł za 2017 r.; można więc je oszacować średnio na kwotę co najmniej 4.500-5.000 zł. Wśród wydatków podano: wynajem mieszkania 1.400 zł, wydatki bytowe 1.500 zł, ratę pożyczki (500 - 550 zł), składki na ubezpieczenia społeczne (320 zł), księgowość (230 zł). O ile jednak oceniając przesłanki prawa pomocy uwzględnić należy wśród zadeklarowanych wydatków te związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych, to pominąć należy wszystkie, które tych kryteriów nie spełniają. Tak więc prywatne zobowiązania związane ze spłatą pożyczki (500 - 550 zł) zaciągniętej na zakup samochodu nie korzystają z pierwszeństwa przed wynikającym z art. 199 Ppsa obowiązkiem partycypowania w kosztach inicjowanego postępowania sądowego, podobnie jak wydatki na utrzymywanie dwóch samochodów (które nie zostały skonkretyzowane), czy raty za sprzęt (telefon żony), skoro usługę telekomunikacyjną można nabyć ze sprzętem za symboliczną złotówkę; wydatek 80 zł miesięcznie za aparat telefoniczny jest więc wydatkiem zbytecznym, w sposób niepotrzebny obciążający budżet domowy, niesłużący zaspokajaniu potrzeb bytowych. Ponadto rodzina realizuje inwestycję budowlaną, może też posiadać środki ze sprzedaży zabudowanej działki przy ul. W. (materiał poglądowy z portalu Geoportal2 dołączono do akt I SA/Rz 135/18). Nie znajduje się więc w warunkach, które nakazywałyby uznać ich za ludzi ubogich, wymagających udzielenia pełnego wsparcia ze środków publicznych – zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania w całości. Uznałem w tych okolicznościach, że wnioskodawcy można przyznać wsparcie, ale tylko w zakresie częściowym dotyczącym opłat sądowych (wpisów i opłat kancelaryjnych) w wysokości 1/2 części (tj. w połowie należnej wysokości). Podkreślenia wymaga bowiem to, że wnioskodawca nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości, aby podjąć jakąkolwiek oficjalną pracę zarobkową, co może dziwić zwłaszcza, jeżeli uwzględnić wcześniej osiągane dochody i poziom życia, który dzięki temu sobie zapewniał. Przewidywane jednostkowe koszty postępowania sądowego mają zaś niewielką wysokość, wynoszącą każdorazowo tylko 100 zł. Biorąc zatem pod uwagę szacunkowy dochód rodziny, ww. zbyteczne wydatki i posiadany majątek, w tym realizowaną inwestycję budowlaną i zbędne utrzymywanie dwóch samochodów w deklarowanej sytuacji rodziny, a także obecnie brak konieczności regulowania przez żonę składek na ubezpieczenia społeczne (być może także księgowość), rodzina posiada obiektywnie dostateczne możliwości, aby wnioskodawca mógł ponieść niewielką, wręcz symboliczną część należnych kosztów postępowania (jednostkowo 50 zł), bez uszczerbku w podstawowym utrzymaniu wszystkich domowników (zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych). Prawo pomocy nie może być bowiem wykorzystywane do ochrony prywatnego majątku, ponieważ służyć ma zapewnieniu dostępu do Sądu osobom realnie ubogim, w niezbędnym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 255 Ppsa, postanowiłem o częściowym uwzględnieniu wniosku i jego oddaleniu w pozostałym zakresie.