I SA/Rz 148/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Tomasz Smoleń / spr./ WSA Kazimierz Włoch Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 marca 2015r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za grudzień 2008r., od kwietnia do maja 2010r., maj i grudzień 2011r., od maja do grudnia 2012r., od marca do kwietnia 2013r. i od czerwca do grudnia 2013r. - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w sprawie odmowy M. K. ( dalej określanemu jako Skarżący ) umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: grudzień 2008 r., od kwietnia do maja 2010 r., maj 2011 r., grudzień 2011 r., od maja do grudnia 2012 r., od marca do kwietnia 2013 r., od czerwca do grudnia 2013 r. w łącznej kwocie 6.785,74 zł w tym z tytułu składek w wysokości 5.560,74 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 1 września 2014 r. w wysokości 1.225,00 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej określana w skrócie jako K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2013 r., poz. 1442)- dalej określana jako ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Organy ustaliły następujący stan faktyczny: przychody Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kolejnych latach kształtowały się następująco: 2011 rok – 3.279.00 zł, 2012 rok – 5.317,00 zł, 2013 – 6.060,00 zł, od 1 sierpnia 2014 r., 2.105,00 zł. Pobiera również emeryturę wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 785,00 zł netto. We wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje wraz z małżonką, która pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 847,16 zł netto oraz z synem J. uczniem II klasy liceum – 17 lat. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w tym opłaty tytułu czynszu, energii, gazu Skarżący określił na 500 zł. Przedstawione przez niego faktury opiewały na następujące kwoty: faktura PGNiG S.A. na kwotę 1.338,08 zł za 13 stycznia do 12 marca 2014 r., dwie faktury dotyczące lat ubiegłych na kwoty 1.406,03 zł i 1.396,15 zł oraz fakturę Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji za okres od 22 listopada 2013 r. do 11 lutego 2014 r. na kwotę 119,47 zł. Wydatki na naukę syna 210 zł. miesięcznie. Na podstawie dokumentacji lekarskiej organ ustalił, że Skarżący ma problemy ze zdrowiem. W latach 2012 – 2014 pozostawał w leczeniu z powodu przewlekłej niewydolności serca, migotania przedsionków, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, dny moczanowej, podagry, otyłości i nadczynności tarczycy. Miesięczne koszty leczenia to 80 zł. Przedstawił fakturę za wykup leków na kwotę 90,27 zł. oraz dowód wpłaty za usługi stomatologiczne w kwocie 300 zł. Posiada samochód marki Mercedes 250, rok produkcji 1997, którego wartość określił na 3.000 zł. W ocenie organu Skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak też określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. Nr 141, poz. 1365)dalej określane jako rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wskazał Skarżący nie przedłożył dokumentów potwierdzających, że jest niezdolny do pracy. Fakt, że prowadzi działalność gospodarczą wskazuje na to, że problemy zdrowotne nie stanowią przeszkody w pozyskiwaniu dochodów. Jest właścicielem samochodu, który niezależnie od wartości stanowi źródło pozyskania środków na spłatę zobowiązania w ZUS. Ponadto zaległości figurujące na jego koncie nie były jeszcze dochodzone przez organy egzekucyjne. Zadaniem wierzyciela jest podjęcie wszelkich czynności w celu doprowadzenia do tego, aby obowiązek został wykonany. W ocenie organu względem Skarżącego zachodzi możliwość regulowania zadłużenia w ramach układu ratalnego. Choć opłacenie zaległości będzie stanowiło dodatkowe obciążenie dla budżetu domowego, nie będzie jednak nadmierne, nie pozbawi Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ze względu na zasadę poszanowania minimum egzystencji. W skardze do tutejszego Sądu Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. W uzasadnieniu wskazał, że fakt posiadania stałego źródła dochodu, kiedy weźmie się pod uwagę jego wysokość, a także niemożliwość uzupełnienia, jest niewystarczający wobec rozlicznych chorób, które nie tylko uniemożliwiają zdobycie dodatkowych środków pieniężnych, ale generują dodatkowe koszty leczenia. Fakt posiadania stałego źródła dochodu nie może automatycznie przesadzić o możliwościach spłaty zadłużenia. Wskazał również, że wykazane w decyzji z dnia 23 października 2014 r. przychody z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2011 nie są tożsame z uzyskiwanymi przychodami, bo nie uwzględniają poniesionych kosztów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przy codziennych wydatkach uzyskiwane dochody są niewystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, zwłaszcza, że ma na utrzymaniu syna w wieku szkolnym. Nie może również wyzbyć się samochodu, co sugeruje organ, gdyż nie przedstawia on wielkiej wartości, a ponadto jest niezbędny w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia. Końcowo wskazał, że zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek i naliczone odsetki z tego tytułu nie powstało z jego winy. Nikt nie poinformował go o istniejących zaległościach przy opłacaniu przez niego bieżących składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a która wiąże się generalnie z brakiem majątku i jakichkolwiek dochodów. Stwierdzone na koncie Skarżącego zaległości nie były jeszcze dochodzone przez organy egzekucyjne, aby można było stwierdzić ich całkowitą nieściągalność. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Należy wskazać, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 K.p.a.). Przeprowadzone przez organ postępowanie odpowiada tym wymogom. W oparciu o przedstawione przez Skarżącego dokumenty organ ustalił sytuację majątkową, rodzinną jak i zdrowotną, a wyciągnięte na ich podstawie wnioski należycie uzasadnił. Z ustaleń tych wynika że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną utrzymując się ze stałych dochodów w postaci emerytury w wysokości 785 zł oraz zasiłku przedemerytalnego żony w wysokości 847,16 zł miesięcznie. Ponadto uzyskuje przychody z tytułu działalności gospodarczej, które w 2011 r. wyniosły -3.279,00 zł, w 2012 r. – 5.317,00 zł, w 2013 r. -6.060,00 zł, w 2014 r. od 1 sierpnia 2014 r. 2.105,00 zł. Na tle przedstawionych dochodów Skarżący podał kwotę średniomiesięcznych wydatków za media - 500 zł. oraz koszty nauki języka angielskiego syna 210 zł. miesięcznie. Skarżący nie wykazał ponoszonych kosztów uzyskania przychodów, na które się powoływał. W ocenie Sądu wyciągnięte przez organ wnioski, iż sytuacja Skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa by przyznać wnioskowaną ulgę nie noszą cech dowolności, by móc postawić organowi zarzut przekroczenia granic swobodnego uznania. Skarżący musi mieć świadomość tego, że w podobnej sytuacji znajduje się wiele osób. Przyznanie wszystkim z nich wnioskowanej pomocy spowodowałoby, że instytucja ta nie miałaby charakteru wyjątkowego lecz powszechny, co z przyczyn oczywistych jest niedopuszczalne. W praktyce forma tej pomocy finansowej, przewidziana jest dla osób, które chcąc wywiązać się z obowiązku musiałyby korzystać z innych źródeł pomocy państwowej. Tymczasem porównanie wskazanych przez Skarżącego dochodów z wydatkami wskazuje, że po opłaceniu bieżących należności pozostaje jeszcze kwota wolna, która powinna zostać przeznaczona na spłatę zaległości, choćby jak wskazuje organ w systemie ratalnym. Podobnie należy ocenić przeprowadzoną przez organ analizę sytuacji zdrowotnej Skarżącego. Udokumentowane przez niego schorzenia związane z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, nadczynnością tarczycy nie noszą cech przewlekłej choroby pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu. Jak wynika z dokumentów: porównania kart informacyjnych leczenia szpitalnego z zeznaniami o wysokości osiągniętego dochodu Skarżący w okresie stwierdzonych dolegliwości prowadził działalność gospodarczą. Sąd nie kwestionuje tego, że schorzenia jak również wiek Skarżącego znaczenie utrudniają możliwość uzyskania tego dochodu, ale nie pozbawiają go jej. Kwestia ewentualnego braku winy za powstałe zaległości, na co powołuje się Skarżący, nie stanowi pozytywnej, ustawowej przesłanki do przyznania wnioskowanej ulgi. Ponadto powoływanie się na okoliczność braku informacji o powstałych zaległościach, jako przesłance zwalniającej o odpowiedzialności jest wątpliwe, w sytuacji spoczywającego na Skarżącym obowiązku opłacania tych należności. W świetle powyższego stwierdzić należy, że prawidłowo przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe wykazało, że w stosunku do Skarżącego nie zostały spełnione przesłanki skorzystania z ulgi, co tym bardziej czyni bezskutecznym zarzut przekroczenia granic swobodnego uznania administracyjnego. Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.